Niniejsza publikacja przedstawia oddziaływanie infrastruktury transportu drogowego na rozwój regionu. Ukazuje korzyści i negatywne skutki rozwijania infrastruktury drogowej a także elementy, które wpływają na konkurencyjność danego terenu. Wskazuje istotę infrastruktury transportu drogowego, jej zadania i cechy, które mogą przyczynić się do rozwoju regionu.This publication presents the impact of the road transport infrastructure for the development of the region. Moreover, the benefits and negative effects of such regional developments are shown, as well as the elements that affect the competitiveness of the area. Besides, the importance of the road transport infrastructure, together with its tasks and features that might contribute to the strengthening of the region, are indicated

Kaczyńska, Wioletta

Korycińska, Katarzyna

English

Siedlce University Publishing House Journals

Zeszyty Naukowe UNIWERSYTETU PRZYRODNICZO-HUMANISTYCZNEGO w SIEDLCACH Nr 103 Seria: Administracja i Zarządzanie   2014   Wioletta Kaczyńska Katarzyna Korycińska Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach Wydział Nauk Ekonomicznych i Prawnych   Wpływ infrastruktury transportu drogowego  na rozwój regionu1 The impact of road transport infrastructure  for the development of the region    Streszczenie: Niniejsza publikacja przedstawia oddziaływanie infrastruktury transportu drogowego na rozwój regionu. Ukazuje korzyści i negatywne skutki rozwijania infrastruktury drogowej a także ele-menty, które wpływają na konkurencyjność danego terenu. Wskazuje istotę infrastruktury transportu drogowego, jej zadania i cechy, które mogą przyczynić się do rozwoju regionu.  Słowa kluczowe: infrastruktura, transport drogowy, region  Abstract: This publication presents the impact of the road transport infrastructure for the development of the region. Moreover, the benefits and negative effects of such regional developments are shown, as well as the elements that affect the competitiveness of the area. Besides, the importance of the road transport infrastructure, together with its tasks and features that might contribute to the strengthening of the region, are indicated.  Keywords: infrastructure, road transport, region    Wstęp  Od wieków wiadomo, że drogi zapewniają dostępność do terenów, przez które przebiegają. Ma to bardzo duże znaczenie dla generowania  rozwoju gospo-darczego regionu. Istotny wpływ ma również alokacja elementów infrastruktury transportu. Zapewnienie optymalnego rozmieszczenia powoduje szereg korzyst-nych zjawisk, do których zaliczamy m.in.: podniesienie atrakcyjności inwestycyjnej i turystycznej danego obszaru, zapobieganie powstawaniu kongestii. Dzięki wła-ściwemu zaprojektowaniu i wybudowaniu infrastruktury transportu, następuje lep-sze wykorzystanie czasu ludzi, którzy − zamiast siedzieć w samochodach stoją-cych w korkach lub poruszających się niezwykle wolno − mogą np. wypoczywać lub pracować2.                                                              1 Artykuł napisany pod opieką dr inż. Adama Marcysiaka. 2 R. Kozłowski (red.), Wybrane problemy nowoczesnej infrastruktury transportu drogowego, Wydawnic-two Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2012, s.39-42. 320 W. Kaczyńska, K. Korycińska   Seria: Administracja i Zarządzanie (30) 2014                                                                                                  ZN nr 103 Zadania infrastruktury transportowej  Infrastruktura transportowa to stworzone przez człowieka podstawowe, na trwałe zlokalizowane drogi wszystkich gałęzi transportu, punkty transportowe, urządzenia pomocnicze ułatwiające obsługę dróg i punktów transportowych. Infra-struktura transportu spełnia wiele różnych zadań, do których można zaliczyć mię-dzy innymi:  zaspokojenie określonych potrzeb społeczno-gospodarczych poprzez zapew-nienie powiązań w przestrzeni,  realizowanie zadań polityki transportowej poprzez narzucanie sposobu zapew-nienia tych więzi,  kształtowanie dziedzictwa przeszłości − infrastruktura o długim okresie żywotności trwale wpływała na zagospodarowanie przestrzenne, a jej obiekty stawały się i stają często pomnikami architektury i symbolem miejsca, w którym zostały zrealizowane. Infrastruktura, jako podstawa rozwoju transportu, jest ściśle powiązana z pozostałymi elementami systemów transportowych − środkami transportu, tech-nologiami przewozu i najnowszymi osiągnięciami w tej dziedzinie, z uwzględnie-niem wymogów krajowych i międzynarodowych.  Infrastruktura transportowa stała się podstawowym i trwałym elementem infrastruktury technicznej regionów, stwa-rzając im warunki dalszego rozwoju ekonomicznego3. Transport spełnia zatem funkcje czynnika ewolucji gospodarczej regionu. Postęp gospodarczy w poszcze-gólnych częściach kraju był i zwykle jest poprzedzony rozwojem transportu, który przybliża rynki zaopatrzeniowe w tym surowcowe4.  Podsumowując, należy podkreślić, że wysoka jakość bazy transportu jest nieodłącznym oraz podstawowym warunkiem pozwalającym na uznanie danego obszaru za nowoczesny, zmodernizowany oraz atrakcyjny dla potencjalnych in-westorów, którzy w sposób bezpośredni mogą się również przyczynić do jego roz-woju. Dzięki temu dany teren zyskuje na wartości.   Korzyści i potencjalne negatywne skutki wpływu infrastruktury drogowej  na region  Gdy spojrzy się z punktu widzenia władz samorządowych na plany budowy infrastruktury drogowej na terenach przez nie zarządzanych, najistotniejsza wy-daje się dla nich odpowiedź na pytanie: czy dana inwestycja drogowa przyczyni się do rozwoju regionu? W obecnej sytuacji wyznaczanie trasy przebiegu dróg podlega między innymi obowiązkowym konsultacjom społecznym, co oznacza, że władze samorządowe mogą mieć na te trasy istotny wpływ. Żeby jednak wybrać wariant najbardziej korzystny, trzeba dysponować wiedzą z zakresu oddziaływa-nia infrastruktury drogowej na rozwój regionu. Z całą pewnością autostrady i drogi szybkiego ruchu niosą za sobą zarówno korzyści jak i negatywne skutki. Drogi te przyczyniają się do rozwoju miast i regio-nów, gdy: negatywne skutki < korzyści. Żeby wiedzieć, czy powyższa nierówność                                                           3 A. Szymonik, Ekonomika Transportu dla potrzeb logistyka(I), Teoria i praktyka, Difin, Warszawa 2012, s. 40-45. 4 E. Mendyk, Ekonomika Transportu, Wyższa Szkoła Logistyki, Poznań 2009, s. 25-27.  Wpływ infrastruktury transportu drogowego na rozwój regionu 321 ZN nr 103                                                                                                   Seria: Administracja i Zarządzanie (30) 2014  jest korzystna dla danego miasta lub regionu, należy - co oczywiste - ogólnie okre-ślić korzyści i negatywne skutki generowane przez autostradę czy drogę szybkiego ruchu, a następnie dokonać ich analizy i porównania.  Główne zadania dróg o wysokich parametrach, takich jak autostrady lub drogi szybkiego ruchu, to przede wszystkim:  łączenie dużych miast,  umożliwianie pokonywania znacznych odległości w krótkim czasie,  łączenie węzłów komunikacyjnych,  przejmowanie ruchu z miast, których obwodnicę stanowią. Pod względem ewentualnych bodźców rozwojowych dla miast i regionów największe znaczenie mają miejsca noszące nazwę węzłów komunikacyjnych (krzyżowanie się szlaków komunikacyjnych). W bezpośrednim sąsiedztwie wę-złów lokalizują się przedsiębiorstwa określane mianem logistycznych, tzn. firmy dysponujące powierzchnią magazynową i produkcyjną, zarządzające flotą pojaz-dów i operatorzy logistyczni. Do negatywnych skutków funkcjonowania autostrad i dróg ekspresowych zaliczyć można między innymi:  problemy z fizycznym ich przekraczaniem,  uciążliwości związane z hałasem, wibracjami i spalinami,  oddziaływanie na wody (powierzchniowe i podziemne),  oddziaływanie na glebę i tereny rolnicze,  oddziaływanie na przyrodę.  W obszarze rolnictwa do najbardziej uciążliwych negatywnych skutków ist-nienia dróg ekspresowych i autostrad zalicza się:  niszczenie sieci dróg transportu rolniczego,  ograniczanie strefy dostępności do pól,  powodowanie wydłużenia dojazdu,  niekorzystne zmiany kształtu działek,  brak odszkodowań w Polsce za powodowane uciążliwości dla rolników. Analizując efekty powodowane przez drogi ekspresowe i autostrady, zau-ważamy, że efekty owe w pełni odzwierciedlają główne zadania, które mają speł-niać wspomniane drogi, tzn. przede wszystkim zapewnić dobrą komunikację  po-między dużymi miastami i węzłami. Z tego powodu w tych ostatnich miejscach następuje intensywny rozwój gospodarczy. Obecność dróg ekspresowych i autostrad wiąże się zarówno z wieloma ko-rzyściami, jak i negatywnymi skutkami oddziałującymi na dany teren. Zdecydowa-nie zwiększają atrakcyjność regionu, w jakim istnieją lecz niestety kosztem spo-łecznym. W miejscu, gdzie powstały sieci powyższych dróg, mieszkańcy muszą zmagać się nie tylko z hałasem i spalinami ale także innymi niedogodnościami wymienionymi wyżej. Nie brak oczywiście możliwości, by zapobiegać negatywom. Wiąże się to jednak z koniecznością ponoszenia znaczących nakładów finanso-wych. Niezwykle istotne wydaje się odpowiednie zaprojektowanie systemu infra-struktury drogowej tak, żeby jej negatywny wpływ na środowisko naturalne był możliwie najmniejszy oraz żeby przyczyniała się ona do rozwoju regionu5.                                                           5 R. Kozłowski, A. Sikorski (red.), Podstawowe zagadnienia współczesnej logistyki, Oficyna, Warszawa 2013, s. 49-52. 322 W. Kaczyńska, K. Korycińska   Seria: Administracja i Zarządzanie (30) 2014                                                                                                  ZN nr 103 Sposoby ograniczania negatywnych skutków funkcjonowania autostrad  i dróg ekspresowych  W celu ograniczenia negatywnych skutków budowy dróg ekspresowych  i autostrad stosuje się cały szereg zabiegów. Należy do nich między innymi bu-dowa wiaduktów, które pozwalają na przejazd przez te trasy istniejącymi przed budową drogami. Każdy taki wiadukt podnosi koszty budowy, ale z drugiej strony w znaczący sposób przyczynia się do eliminacji ujemnych następstw istnienia dróg o wysokich parametrach. W celu eliminacji hałasu stawiane są wzdłuż dróg ekrany akustyczne o zróż-nicowanej wysokości (2-6m) - zależy ona od ukształtowaniu terenu oraz wysokości budynków stojących wzdłuż tych tras. Budowane są także przejścia dla zwierząt pod drogą lub nad nią.  Kolejny element niwelowania negatywnego wpływu dróg ekspresowych  i autostrad stanowi budowa zbiorników ekologicznych. W wyniku opadania i skra-plania się spalin na nawierzchni oraz w bezpośrednim otoczeniu dróg ekspreso-wych i autostrad w trakcie opadów atmosferycznych tworzą się silnie zanieczysz-czone wody. Nie można ich odprowadzić bezpośrednio do systemu odwodnień. Wymagają one oczyszczenia. Z tego powodu buduje się oczyszczalnie ścieków przy tego typu drogach. Na wypadek awarii środków transportu i innych zdarzeń powstają także separatory substancji ropopochodnych.  Kolejną metodą jest sadzenie drzew i krzewów na poboczach i w pasie roz-graniczającym kierunki jazdy na autostradach i drogach szybkiego ruchu. Takie działanie przyczynia się do zmniejszenia hałasu; ponadto zieleń wychwytuje za-nieczyszczenia, zarówno powietrza, jak i wody; wreszcie jej widok powoduje po-lepszenie samopoczucia kierowców, co bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo jazdy. Konieczność wykonania zabezpieczeń środowiskowych, jako środków mi-nimalizujących negatywny wpływ dróg na środowisko, jest standardem gwaranto-wanym ustawowo. Zgodnie z ustawą „Prawo ochrony środowiska” w ocenie od-działywania na środowisko rozpatruje się wpływ danego przedsięwzięcia na zdro-wie i warunki życia ludzi, siedlisk zwierząt, a także dobra materialne i kulturalne. Daje to podstawę do działań zapobiegawczych6. Negatywne oddziaływanie auto-strady na środowisko jest bardzo rozległe, jednak nie brak jest sposobów, które  w jak największym stopniu mogłyby zniwelować wady funkcjonowania dróg o wy-sokich parametrach. Należy więc rozsądnie z nich korzystać, aby negatywy nie przysłoniły korzyści, jakie daje ich budowa dla regionów.  Infrastruktura transportu drogowego a konkurencyjność regionu  Konkurencyjność jako kategoria ekonomiczna to zdolność do osiągania sukcesu gospodarczej rywalizacji. W stosunku do regionów konkurencyjność in-terpretuje się jako ich zdolność do przystosowywania się w sferze ekonomicznej  i społecznej do zmieniających się warunków, a w konsekwencji do poprawy lub co najmniej utrzymywania swojej pozycji we współzawodnictwie toczącym się między                                                           6 http://www.bzg.pl/node/527  Wpływ infrastruktury transportu drogowego na rozwój regionu 323 ZN nr 103                                                                                                   Seria: Administracja i Zarządzanie (30) 2014  regionami. Dodatkowo region może być uznany za konkurencyjny, gdy cechuje się wysokim poziomem zatrudnienia i dużą wydajnością pracy. Głównym mierni-kiem tak określonej konkurencyjności regionu jest wysokość PKB na jednego mieszkańca, a pojęcie „konkurencyjności” jest traktowane jako synonim wyso-kiego poziomu rozwoju gospodarczego i jego znacznej dynamiki.  Za cechy regionów konkurencyjnych uznano:  nowoczesną strukturę działalności gospodarczej ze znaczną przewagą zatrudnienia w sektorze usług rynkowych;  innowacyjność, mierzoną liczbą wniosków patentowych;  dostępność regionu do rynków zbytu, zależną od jakości infrastruktury transportowej (miernikiem jest potencjalna dostępność transportowa łącząca czas transportu z rozmiarami rynku);  kwalifikacje zasobów ludzkich, mierzone strukturą wykształcenia ludności  w wieku 25-59 lat. Poziom rozwoju nowoczesnych sieci transportowych i telekomunikacyjnych jest jednym z wyznaczników konkurencyjności regionu, gdyż determinuje jego do-stępność. Słaba dostępność komunikacyjna ogranicza nie tylko mobilność społe-czeństwa, ale przede wszystkim jest barierą w prowadzeniu działalności gospo-darczej.  Tereny położone w oddaleniu od głównych tras i węzłów komunikacyjnych są mniej atrakcyjne dla inwestorów krajowych i zagranicznych. Nawet w krajach słabiej rozwiniętych najszybciej rozwijają się te regiony, które mają dobre połącze-nia z centralnymi regionami Unii Europejskiej oraz są dobrze skomunikowane z głównymi ośrodkami wzrostu w kraju. Podstawowe elementy charakterystyki spo-łeczno-gospodarczej regionów, brane pod uwagę w analizach poziomu konkuren-cyjności, to te, które sprzyjają rozwojowi przedsiębiorczości, a zwłaszcza decydują o atrakcyjności inwestycyjnej.  Atrakcyjnością inwestycyjną nazywana jest atrakcyjność regionu z punktu widzenia podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, rozumiana jako ze-spół przewag lokalizacyjnych, przede wszystkim w zakresie zasobów dopasowa-nych do potrzeb przedsiębiorstw i stwarzających dobre warunki życia dla miesz-kańców. Atrakcyjność inwestycyjna stanowi element konkurencyjności regionu, decydujący o jego zdolności do przyciągania inwestorów. Wśród wielu czynników określających atrakcyjność inwestycyjną regionów dostępność komunikacyjna  i wyposażenie w infrastrukturę transportową wymieniane są jako jedne z podsta-wowych, i to zarówno w badaniach naukowych, jak i badaniach bezpośrednich przeprowadzanych wśród zagranicznych inwestorów przy użyciu ankiet.  Wnioski   Z powodu skromnej sieci autostrad i dróg ekspresowych w naszym kraju nie mamy zbyt wielu własnych doświadczeń dotyczących wpływu infrastruktury transportowej o dobrych parametrach na rozwój miast i regionów. Wiedzę na ten temat musimy czerpać z doświadczeń innych krajów, które od wielu lat posiadają rozwinięte systemy autostrad i dróg ekspresowych. Upowszechnianie tej wiedzy jest bardzo ważne ze względu na potrzebę racjonalizacji oczekiwań społecznych, 324 W. Kaczyńska, K. Korycińska   Seria: Administracja i Zarządzanie (30) 2014                                                                                                  ZN nr 103 a także wymagań samorządów w zakresie rozwoju infrastruktury transportu dro-gowego, co może przyczynić się w decydujący sposób do gospodarczego ożywie-nia na zarządzanym przez nie obszarze. Dbanie o jak najlepsze przygotowanie projektów i jak najszybsze wybudowanie infrastruktury transportowej jest jednym z najważniejszych czynników, które będą decydowały o przyszłości polskich miast i regionów.  Inwestycje transportowe tradycyjnie są postrzegane jako kluczowy instru-ment rozwoju regionalnego, chociaż w rozwiniętych krajach Europy Zachodniej, posiadających nowoczesną i gęstą sieć transportową, ten wpływ jest czasami kwestionowany, głównie ze względu na wysokie koszty zewnętrzne. Jednak wąt-pliwości nie budzi fakt, że dla regionów słabiej rozwiniętych, takich jak Polska, brak nowoczesnej infrastruktury transportowej i telekomunikacyjnej stanowi jedną  z podstawowych barier rozwoju i wpływa ujemnie na konkurencyjność. Realizacja nowych projektów infrastrukturalnych w sieci transportowej poprawia atrakcyjność poszczególnych regionów dla nowych inwestorów. Należy jednak podkreślić, że tylko kompleksowe zrealizowanie wszystkich niezbędnych inwestycji kolejowych  i drogowych na danym obszarze (tzn. stworzenie spójnej sieci transportowej) może właściwie stymulować wzrost gospodarczy.  Bibliografia  Kozłowski R. (red.), Wybrane problemy nowoczesnej infrastruktury transportu dro-gowego, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2012. Kozłowski R. Sikorski A. (red.), Podstawowe zagadnienia współczesnej logistyki, Oficyna, Warszawa 2013. Mendyk E. Ekonomika Transportu, Wyższa Szkoła Logistyki, Poznań 2009. Szymonik A. Ekonomika Transportu dla potrzeb logistyka(I), Teoria i praktyka, Difin, Warszawa 2012. http://www.bzg.pl/node/527   

Wpływ infrastruktury transportu drogowego na rozwój regionu: The impact of road transport infrastructure for the development of the region

https://czasopisma.uph.edu.pl/znadministracja/article/download/2111/1780

Wpływ infrastruktury transportu drogowego na rozwój regionu: The impact of road transport infrastructure for the development of the region

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Siedlce University Publishing House Journals