Chmielewski , Mirosław

Polish

Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II

R E C E N Z J E ROCZNIKI   TEOLOGICZNE Tom LXVIII, zeszyt 11 – 2021 Ks. Andrzej KICIŃSKI. Rola katechizmów w rozwoju nauczania kate-chetycznego. Kraków: Wydawnictwo „Scriptum”, 2020, ss. 200 (pdf). [Naukowa seria wydawnicza: Edukacja – Media – Teologia]. ISBN 978-83-66812-02-4. DOI: https://doi.org/10.18290/rt216811-8 Napisać dzisiaj katechizm to akt odwagi. Podjęcie naukowej refleksji nad nim, to świadomość wagi głoszenia Ewangelii, które w uczestnikach komunikacji Dobrej No-winy rodzi i umacnia wiarę. W Dyrektorium o katechizacji (2020 r.) termin „kate-chizm” w różnych odmianach spotykamy sto sześć razy. Dokument ten dedykuje Katechizmowi Kościoła Katolickiego i jego Kompendium cały VI rozdział. Jest to ewidentne wskazanie na katechizm jako jedno z prymarnych źródeł i narzędzi eduka-cji religijnej i katechetycznej także we współczesnym Kościele. W ten katechetyczny nurt myślowy wpisuje się najnowsza publikacja ks. dra hab., prof. KUL Andrzeja Ki-cińskiego pt. Rola katechizmów w rozwoju nauczania katechetycznego. Jak dowodzi sam Autor książki, termin „katechizm” jest jednym z najbardziej znanych pojęć za-równo z punktu widzenia historycznego, kulturowego, teologicznego, jak i praktyki katechetycznej Kościoła.  Katechizmy konstytutywnie odnoszą się do teologii. Dwadzieścia lat po Vatica-num II w 1985 r., w czasie Nadzwyczajnego Synodu Biskupów skonstatowano, iż współczesny Kościół potrzebuje katechizmu jako całościowego i integralnego kom-pendium doktryny katolickiej, „obejmującego zarówno zagadnienia wiary, jak i mo-ralności” (DK 183). Już Dyrektorium o katechizacji z 1997 roku, odnosząc się do Katechizmu Kościoła Katolickiego, określało, iż katechizm jest „oficjalnym tekstem Urzędu Nauczycielskiego Kościoła, który autorytatywnie, w precyzyjnej formie, na sposób organicznej syntezy, gromadzi podstawowe wydarzenia i prawdy zbawcze, wyrażające wspólną wiarę Ludu Bożego oraz stanowiące niezbędny i podstawowy punkt odniesienia dla katechezy” (DOK 124). Ten wymiar teologiczny katechizmu uzupełnia Dyrektorium o katechizacji z 2020 r. stwierdzeniem, iż jest on „wyrazem niezmiennej nauki wiary, ale od innych dokumentów Magisterium odróżnia go to, że stawia sobie za cel przedstawienie organicznej syntezy dziedzictwa wiary, duchowo-ści i teologii w historii Kościoła” (DK 184). Ta płaszczyzna dyskusji o katechizmach szczególnie wybrzmiewa w pierwszych trzech rozdziałach książki. W pierwszym roz-120  RECENZJE dziale (Historia wybranych katechizmów katolickich, s. 20-82) A. Kiciński prezentuje czytelnikowi powstanie, historię i rozwój wybranych katechizmów katolickich. Egzemplarycznie dla poszczególnych rodzajów zostały szeroko przedstawione kate-chizmy: Catechismus ex decreto Concilii Tridentini ad parochos, katechizmy Piotra Kanizego i Roberta Bellarmina, Katechizm grekokatolicki św. Jozafata Kuncewicza, katechizmy Piusa X, Katechizm holenderski. Według Autora publikacji wspólnym mianownikiem wszystkich omówionych katechizmów jest ich podręcznikowy charak-ter, służący przekazowi wiary. Motywy ich powstania zależały od historycznego okre-su, a w związku z tym także potrzeb duszpasterskich, edukacyjnych i katechetycznych wspólnoty Kościoła. Były to zatem przewodniki o wierze Kościoła, aby edukować religijnie, aby bronić wiary, aby podtrzymywać więź ze wspólnotą Kościoła, aby – jak w przypadku tzw. katechizmów wielkich – być źródłem dla formacji katechetów i duszpasterzy (por. s. 81-82).  Rozdział drugi i trzeci łączy nie tylko chronologia, ale przede wszystkim za-wartość. Pomimo że traktują o dwóch autonomicznych dokumentach, to jednak treś-ciowo są one od siebie zależne: Katechizm Kościoła Katolickiego (rozdział II, s. 83--124) oraz Kompendium Katechizmu Kościoła Katolickiego (rozdział III, s. 125-157). Czytelnik otrzymuje solidną porcję wiedzy na temat genezy obu dokumentów, ich teologicznego i katechetycznego znaczenia, przeplataną osobistymi refleksjami, pły-nącymi ze spotkań z kard. J. Ratzingerem jako wykładowcą i – przypomnijmy – prze-wodniczącym papieskiej komisji przygotowującej KKK. Ponadto, podobnie jak w rozdziale pierwszym, tak i w tych obu Autor serwuje czytelnikowi rzetelną wiedzę dotyczącą polemik z niektórymi partiami dokumentów, błędów w przekładzie tekstów na język polski.  Lektura obu rozdziałów prowadzi do naukowych konstatacji, iż idea katechizmu zrodziła się w bezpośrednim kontekście przekazu wiary, wychowania w wierze, po-głębienia życia we wspólnocie Kościoła, którą kształtuje liturgia i modlitwa. Kate-chizm, to inaczej księga wiary wyznawanej, celebrowanej, odpowiadająca na pytanie w jaki sposób mamy prowadzić życie w Chrystusie oraz nauczająca oddechu wiary, jakim jest modlitwa. Katechizmy są zarówno niezastąpionym źródłem jak i swoistym narzędziem w katolickiej edukacji. Komunikacja wiary zaś dokonuje się we wspól-nocie Kościoła i jest zawsze dialogiem między ewangelizatorem, a tym, który jest edukowany i wychowywany. Na tę istotną cechę katechizacji, wychowania w wierze wskazuje już sama struktura treści wielkich katechizmów (por. Katechizm Rzymski i Katechizm Kościoła Katolickiego). Czteroczęściowa kompozycja, mająca od strony teologicznej swoje umocowanie historyczne, jest de facto dyptychem, ukazującym odwieczny dialog człowieka z Bogiem. Bóg opowiada człowiekowi Kim jest, w jaki sposób działa i jest obecny w misterium liturgii (I i II część Katechizmu), zaś czło-wiek odpowiada życiem na drodze przykazania miłości, ośmiu błogosławieństw, De-kalogu i modlitwy (III i IV część Katechizmu). Autor niniejszej publikacji opera-cjonalizuje edukacyjny charakter Katechizmu w różnych jego wymiarach, inspirując  RECENZJE  121 wychowawczo współczesnych ewangelizatorów w duchu papieża Franciszka. Ojciec święty wskazuje na istotne postawy głosiciela Ewangelii, pozwalające „lepiej przyjąć orędzie: bliskość, otwarcie na dialog, cierpliwość, serdeczne przyjęcie, które nie potępia” (EG 165). Ostatni rozdział książki KUL-owskiego katechetyka zabiera czytelnika w prze-strzeń wyjątkowego dokumentu: Youcat – katechizm Kościoła katolickiego dla mło-dych (s. 159-188). Prezentowany katechizm miał swoją katechetyczną „premierę” na Światowych Dniach Młodzieży w 2011 r. w Madrycie. Lektura tego rozdziału daje wiedzę nie tylko na temat genezy, celu i struktury dokumentu. Wielce pouczające są treści na temat translatorskich potyczek, które ukazują, iż język we współczesnym przekazie wiary jest niezwykle subtelną sferą i wymagającą uważnej wrażliwości za-równo kulturowej, teologicznej i duszpasterskiej. Youcat to nie tylko dokument mło-dych dla młodych, ale także propozycja nowego sposobu przekazu wiary w kulturze medialnej, o czym pisze Autor recenzowanej pracy w ostatnim paragrafie czwartego rozdziału.  Zawarty w publikacji bogaty materiał graficzny (także o charakterze dokumentacji historycznej), szczególnie zaś inspirujące treści o drodze piękna (via pulchritudinis), o wizualnym przekazie sacrum i wiary oraz wskazane konteksty medialne katechezy dają asumpt do jeszcze jednej refleksji po lekturze książki ks. A. Kicińskiego. Współ-czesny przekaz wiary dokonuje się w kulturze medialnej, którą określa się także jako kulturę cyfrową. Jedną z jej głównych cech jest wizualność. Miejscem spotkania obecnej kultury wizualnej i formacji katechetycznej jest starożytna droga przekazu wiary – via pulchritudinis. Papież Franciszek postuluje, aby formacja do drogi piękna „została włączona w przekazywanie wiary” (EG 165). Natomiast Benedykt XVI wraz z Franciszkiem przypominają biblijną prawdę, iż wiara rodzi się nie tylko ex auditu, ale także ex visu. Jak czytamy w encyklice pisanej na „cztery ręce” Lumen fidei: „słu-chanie słowa Bożego łączy się z pragnieniem oglądania oblicza Boga. W ten sposób stał się możliwy dialog z kulturą helleńską, dialog nalężący do istoty Pisma Świę-tego” (LF 29). Autorzy katechizmów na przestrzeni dziejów wykazywali zróżni-cowany poziom wrażliwości na drogę wiary ex visu. Jednakże jest wiele dowodów na to, iż ta katechetyczna troska o polisensoryczny przekaz wiary znajduje sobie wła-ściwe miejsce. Dowodzi tego Autor publikacji, gdy całościowo prezentuje rolę i zna-czenie obrazów w katechezie, które są zawarte w Katechizmie Kościoła Katolickiego, w Kompendium Katechizmu Kościoła Katolickiego oraz gdy czyni naukową refleksję nad wskroś medialnym Katechizmem Kościoła Katolickiego dla młodych Youcat. Treści te wpisują się we współczesną refleksję teologii mediów, teologii wizualnej oraz namysłu pastoralnoteologicznego nad współczesną kulturą medialną. Tym sa-mym trudno nie przypomnieć postulatu, zawartego w ostatnim Dyrektorium o Kate-chizacji, o potrzebie edukacji medialnej, a także edukacji wizualnej współczesnych ewangelizatorów, w tym katechetów i nauczycieli religii (por. DK 368). 122  RECENZJE Zaprezentowana publikacja wpisana w triadę serii wydawniczej: Edukacja – Me-dia – Teologia oraz bogaty aparat krytyczny, obfita literatura przedmiotu, aktualizacja prezentowanych treści – jako stałe walory naukowych tekstów A. Kicińskiego – z pewnością może być inspiracją dla twórczych poszukiwań: teologów, edukatorów, medioznawców oraz teologów mediów, celem kreatywnego tworzenia drogi piękna i symfonii przekazu wiary w dekomponującym się świecie algorytmów ideologii, fake newsów i (info)pandemii.   Dr hab. Mirosław Chmielewski CSsR Katedra Katechetyki Integralnej Instytut Nauk Teologicznych KUL e-mail: miroslaw.chmielewski@kul.pl ORCID: https://orcid.org/ 0000-0002-6903-479X Edukacja religijna wobec przemian kulturowych. Red. Paweł Mąkosa. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2019, ss. 249. ISBN 978-83-8061-726-1. DOI: https://doi.org/10.18290/rt216811-9 W 2019 roku ukazała się monografia zbiorowa pt. Edukacja religijna wobec prze-mian kulturowych, która została wydana w Wydawnictwie Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Redaktorem tej publikacji jest ks. prof. dr hab. Paweł Mąkosa, profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Warto na wstępie zaznaczyć, że praca ta zo-stała nominowana do nagrody Stowarzyszenia Wydawców Katolickich Feniks 2020 i otrzymała wyróżnienie w kategorii „Kościół wobec współczesności”. Jak zauważa redaktor pozycji, „każde opracowanie dotyczące sfery wychowania re-ligijnego stanowi cenny wkład w zakresie kształtowania nowych pokoleń chrześcijan”. Jest to spowodowane, co sugeruje sam tytuł monografii, zmieniającą się rzeczywisto-ścią współczesnej kultury. Redaktor słusznie zauważa, iż zmiany te ze względu na swą dynamikę mają charakter rewolucji kulturowej. Niemal pewne jest, iż Kościół wiele lat będzie zbierał negatywne żniwo owych przemian, przede wszystkim w zakresie eduka-cji religijnej i formacji chrześcijańskiej. Szczególnie niebezpieczne wydaje się być nasi-lające się zjawisko szeroko rozumianego indywidualizmu, które jest powszechnie obser-wowanym efektem zmian kulturowych. Zmiany te determinują potrzebę kształtowania nowych form organizacji społeczeństwa zarówno w Polsce jak i na całym świecie, które poddają także próbie dotychczasowe metody duszpasterskie, pastoralne i katechetyczne. Wierząc w ponadczasowe przesłanie ewangelicznej prawdy, Kościół staje z niezachwia-ną nadzieją, że w każdym doświadczeniu dziejowym Bóg może dotrzeć do człowieka.  

Ks. Andrzej Kiciński. Rola katechizmów w rozwoju nauczania katechetycznego

https://czasopisma.tnkul.pl/index.php/rt/article/download/2074/1523

Ks. Andrzej Kiciński. Rola katechizmów w rozwoju nauczania katechetycznego

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II