Международный Казахско-Турецкий Университет имени Ахмеда Ясави
Abstract
In this article, the binary pair «Woman: Man», which constitutes the gender characteristic of the macro system «Man», an integral part of the triad «Man-Society-Nature», in the paremiological image of the world is divided into two separate, independent concepts – «Woman» and «Man».In Kazakh paremiology linguistic characteristics of the concepts «woman» and «man» is provided by the integrity of multilevel micro-frame items of social, socio-ritual, socio-psychological content, reflecting the relationship of social status roles «boy – girl», «father» – «mother», «girl» – «guy», «bride» – «groom», «woman» – «man» and others.As a result of inter-branch communication between the image of a man with «masculine traits» formed in ethnic consciousness and the image of a woman with «feminine traits» is the image of a «Man» in the language which has been passed through the «sieve» of national culture.It is determined that gender is the result of a culture that reflects the idea of feminine tenderness and masculine courage, embedded in the traditions, customs, folklore and language of the people. It is assumed that in the collective consciousness of the ethnogenetic community there are gender stereotypes in any case, i.e. simplified or expanded concepts about the characteristics and peculiarities of women and men. Gender linguistics is a new scientific direction in linguistics, which arose in connection with the study of differences in the use of words by men and women in Kazakh linguistics. In the linguistic picture of the world, it is proved that the «female» and «male» signs of the binary pair «woman-man» are marked as a qualitative indicator of the conceptual apparatus of the «Man» macrosystem.Бұл мақалада «Адам-Қоғам-Табиғат» триадасының құрамдас бөлігі «Адам»макрожүйесінің гендерлік сипаттамасын жасайтын «Әйел: Еркек» бинарлық жұбы дүниеніңпаремиологиялық бейнесінде «Әйел» және «Еркек» болып екі жеке, дербес концептілергеажыратылған.Қазақ паремиологиясында «Әйел» және «Еркек» концептерінің тілдік сипаттамасы«ұл» – «қыз», «әке» – «шеше», «қыз» – «жігіт», «қалыңдық» – «күйеу жігіт», «келіншек» –«ер азамат», т.б. әлеуметтік-статустық рөлдердің өзара байланысын бейнелейтін әлеуметтік-тұрмыстық, әлеуметтік-салт-дәстүрлік, әлеуметтік-психологиялық мазмұндағы көпдеңгейлімикрофреймдік тармақтар тұтастығында қарастырылған.Еркек бейнесін этникалық санада қалыптасқан «еркектік белгілермен», ал әйелбейнесін «әйелдік белгілермен» кескіндейтін микрофреймдік тармақтар аралық байланыстыңнәтижесінде ұлт мәдениеті «елегінен» өткізілген тілдегі «Адам» бейнесі сомдалған. Гендермәдениеттің нәтижесі ретінде халықтың салт-дәстүр, әдет-ғұрпында, фольклорлықтуындыларында, тілінде бекіген әйелдік нәзіктік пен еркектік жүректілік туралытүсініктердің бейнеленетіндігі айқындалған. Ал гендерлік стереотиптер, яғни әйел затына, ерадамға тән қасиеттер мен өзіндік ерекшеліктер туралы жеңілдетілген, оңайлатылған немесеұлғайтылған түсініктер этногенетикалық қауымдастықтың ұжымдық санасында қайтсе деболатындығы қарастырылған.Гендерлік лингвистика қазақ тіл білімінде ерлер мен әйелдердің сөзқолданыстарындағы ерекшеліктерді зерттеуге байланысты туындаған, тіл біліміндегі жаңағылыми бағыт болып саналатындығы зерделенген. Дүниенің тілдік бейнесінде «ұрғашы-еркек» бинарлық жұбының «әйелдік» және «еркектік» белгілері «Адам» макрожүйесініңконцептілік аясының сапалық көрсеткіші ретінде таңбаланатындығы дәлелденген.В данной статье бинарная пара «Женщина: Мужчина», составляющаягендерную характеристику макросистемы «Человек», неотъемлемую часть триады «Человек-Общество-Природа», в паремиологическом образе мира разделена на два отдельных,самостоятельных концепта – «Женщина» и «Мужчина».В казахской паремиологии языковая характеристика концептов «Женщина» и«Мужчина» предусмотрена целостностью многоуровневых микрофреймовых пунктовсоциально-бытового, социально-ритуального, социально-психологического содержания,отражающих взаимосвязь социально-статусных ролей «мальчик» – «девочка», «отец» –«мать», «девушка» – «парень», «невеста» – «жених», «женщина» – «мужчина» и др.В результате межфреймовой связи, в которой мужской образ изображается «мужскимизнаками», сформировавшимися в этническом сознании, а женский - «женскими знаками»,сформировался образ «человека» в языке, пропущенном через «сито» национальнойкультуры. В качестве результата гендерной культуры установлено, что пол отражаетпредставления о женственности и мужественности, закрепленные в традициях, обычаях,фольклорных произведениях, а также в языке народа. Следовательно, гендерные стереотипы заключены в упрощенных, укрупненных, расширенных представлениях о свойствах и особенностях, свойственных женскому и мужскому началу, которые закономерно существуют в коллективном сознании этногенетического сообщества.Гендерная лингвистика является новым научным направлением в казахском языкознании, возникшим в связи с изучением особенностей употребления слов мужчинами и женщинами в повседевной жизни. Доказано, что в языковой картине мира бинарная пара «самка-самец» маркируется как качественный показатель концептуальной сферы макросистемы «человек» как «женское», так и «мужское».In this article, the binary pair «Woman: Man», which constitutes the gender characteristic of the macro system «Man», an integral part of the triad «Man-Society-Nature», in the paremiological image of the world is divided into two separate, independent concepts – «Woman» and «Man».In Kazakh paremiology linguistic characteristics of the concepts «woman» and «man» is provided by the integrity of multilevel micro-frame items of social, socio-ritual, socio-psychological content, reflecting the relationship of social status roles «boy – girl», «father» – «mother», «girl» – «guy», «bride» – «groom», «woman» – «man» and others.As a result of inter-branch communication between the image of a man with «masculine traits» formed in ethnic consciousness and the image of a woman with «feminine traits» is the image of a «Man» in the language which has been passed through the «sieve» of national culture.It is determined that gender is the result of a culture that reflects the idea of feminine tenderness and masculine courage, embedded in the traditions, customs, folklore and language of the people. It is assumed that in the collective consciousness of the ethnogenetic community there are gender stereotypes in any case, i.e. simplified or expanded concepts about the characteristics and peculiarities of women and men. Gender linguistics is a new scientific direction in linguistics, which arose in connection with the study of differences in the use of words by men and women in Kazakh linguistics. In the linguistic picture of the world, it is proved that the «female» and «male» signs of the binary pair «woman-man» are marked as a qualitative indicator of the conceptual apparatus of the «Man» macrosystem
