Международный Казахско-Турецкий Университет имени Ахмеда Ясави
Abstract
This article examines the appearance of protest elements in the poetry of Muhammed Salih, an Uzbek poet, a representative of the «Metaphorist school» in Soviet Uzbek literature and the founder of protest and emigration poetry. In order to clarify this issue from all angles, the poet's protest poems were classified into two macrogroups: Soviet Union period (anti-Sovietism) and post-Soviet period protest (post-anti-Sovietism). The protest motif in the poet Salih's poetry can be noted as a new facet of the research work in the context of this article for the first time in the literature of Kazakhstan.In the first part of the article, the problem of nationalism (Turkism) and anti-Sovietism, which have become the main theme in M. Salih's work in the last forty years, was comprehensively analyzed. By using several literary methods, the characteristics of anti-Soviet protest, longing for independence and the achievement of sovereignty in the poet's poems were determined. The object and subject of the leitmotif «awakening» were studied in such poems as «Mother's Word», «Mouse in the Cage», «Awakening» written in this period. Focusing on the physics and metaphysics of the poems, the influence of the literature of the modernists before him was discussed. Special attention was paid to the beauty of allegory and metaphor in his poems and the peculiarity of writing, the meaning hidden in the surface of his poetry. The use of symbols and motifs characteristic of the classicist literature in the poet's poems was studied.In the second part of the article, the feature of protest poetry in the post-Soviet Republic of Uzbekistan was studied. On the basis of M. Salih's poetry, the expression of critical ideas and values such as independence, civil society, freedom of speech, and human rights were analyzed. The process of development of emigration literature in modern Uzbek literature was differentiated based on the poet's poems such as «Strange tree», «Love of the enemy of the people for the homeland», «Prayer of the exiled exile». The characteristics of Salih's poetic nature were comprehensively demonstrated. The influence of the poet's political and literary life in emigration was analyzed in a comparative and synergistic aspect.In M. Salih's protest poetry, the themes of Turkish unity and independence of Turkestan, which are of special importance, are partially connected with his nationalist (Turkish) poems. In the framework of such studies, an analytical forecast was made for the development of protest literature in modern Uzbek literature, the topics and issues raised, poetic power, and influence in the formation of civil society.The article focuses on the manifestations of protests during the Soviet Union and the post-Soviet period in M. Salih's works, and his poems are studied from several angles. His struggle for justice and his contribution to world knowledge were also taken into consideration.Бұл мақалада өзбек ақыны, Кеңестік өзбек әдебиетіндегі «Метафористтер» мектебінің өкілі және простестік және эмиграциялық поэзияның негізін қалаушы Мұхаммед Салих поэзиясындағы протестік элементтер көрінісі қарастырылды. Аталған мәселені әр қырынан айқындау үшін ақынның протестік бағыттағы өлеңдері Кеңес одағы кезеңіндегі (антисоветизм) және Кеңес одағынан кейінгі кезеңдегі протест (пост-антисоветизм) деп екі макротопқа жіктеліп зерттелді. Ақын М. Салих поэзиясындағы протест мотиві Қазақстан әдебиеттануында осы мақала аясында алғаш рет қарастырылу жағдайын зерттеу жұмысының жаңа қыры ретінде атап өтуге болады.Мақаланың бірінші бөлімінде М. Салихтың соңғы қырық жылдағышығармашылығында басты тақырыпқа айналған ұлтшылдық (түрікшілдік) және антисоветизм мәселесі жан-жақты талданды. Бірнеше әдеби әдістерді қолдану арқылы ақынның өлеңдеріндегі антисоветтік протестің, тәуелсіздікті аңсау мен егенмендікке қолжеткізу сынды идеялардың ерекшелігі айқындалды. Бұл кезеңде жазылған «Ананың айтқаны», «Тордағы тышқан», «Ояну» секілді өлеңдерінде «ояну» лейтмотивінің объектісі және субъектісі зерттелді. Өлеңдердің физикасы мен метафизикасына тоқталып, өзіне дейінгіжәдітшілдердің әдебиетінің тигізген әсері талқыланды. Өлеңдеріндегі аллегория мен метафораның көркемдігі және жазылу ерекшелігі, поэзиясының тасасына жасырынған мән-мазмұнына жіті назар аударылды. Жәдітшілдер әдебиетінің өзіне тән символдары менмотивтерінің ақын өлеңдеріндегі қолданыстар зерттелді.Мақаланың екінші бөлімінде Кеңес одағынан кейінгі, қазіргі ӨзбекстанРеспубликасындағы протестік поэзияның ерекшелігі зерттелді. М. Салих поэзиясы негізінде тәуелсіздік, азаматтық қоғам, сөз еркіндігі, адам құқығы сынды идеялар мен құндылықтардың көрінісі талданды. Ақынның «Ғаріп ағаш», «Халық жауының отанға деген махаббаты», «Сүргіндегі дәруіштің дұғасы» сынды өлеңдерін басшылыққа ала отырып, қазіргі өзбек әдебиетіндегі эмиграциялық әдебиеттің даму үдерісі сараланды. М. Салихтың ақындық болмысына тән көркемдік пен ерекшеліктері жан-жақты көрсетілді. Ақынның эмиграциядағы саяси және әдеби өмірінің бір-біріне тигізген ықпалы салыстырмалы-салғастырмалы және синергетикалық аспектіде талданды.М. Салихтің протестік поэзиясында ерекше мәнге ие түркі бірлігі мен Түркістан тәуелсіздігі тақырыптары ұлтшылдық (түркішілдік) бағыттағы өлеңдерімен ішінара байланысқан қырлары сараланды. Осындай зерттеулердің аясында қазіргі өзбек әдебиетіндегі протестік әдебиеттің дамуына, көтерілген тақырыптар мен мәселелеріне, поэтикалық қуатылығына, азаматтық қоғам қалыптастырудағы ықпалына аналитикалық болжам жасалды.Мақалада Кеңес одағы кезеңіндегі және Кеңес одағынан кейінгі кезеңдегі протесттердің М. Салих шығармашылығындағы көріністеріне мән беріліп, өлеңдері бірнеше қырынан зерттелді. Әділдік жолындағы күрес пен әлемді танудағы үлесі де жіті назарға алынды.В данной статье рассматривается появление элементов протеста в поэзии Мухаммеда Салиха, узбекского поэта, представителя «метафористической школы», основоположника протестной и эмиграционной поэзии в советской узбекской литературе.ЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №4 (126), 2022ISSN-p 2306-7365ISSN-e 2664-0686121Для всестороннего исследования данной темы протестные стихи поэта были разделены на две макрогруппы: стихи советского периода (антисоветизм) и стихи постсоветского периода (постантисоветизм). Исследование мотивов протеста в поэзии Мухаммеда Салиха в контексте данной статьи можно отметить как новую грань исследовательской работы, впервые поднимающуюся в литературе Казахстана.В первой части статьи всесторонне проанализированы проблемы национализма (тюркизма) и антисоветизма, ставшие основной темой в творчестве М. Салиха в последние сорок лет. С помощью литературоведческих методов в стихах поэта определены черты антисоветского протеста, стремления к достижению суверенитета и независимости. Объект и предмет лейтмотива «пробуждение» изучены в стихотворениях, написанных в тот период, таких как «Слово матери», «Мышь в клетке», «Пробуждение». Сосредоточено внимание на физике и метафизике стихов, обсуждается влияние литературы модернистов до Мухаммеда Салиха. Особое внимание уделено красоте аллегории и метафоры в его стихах, своеобразию письма и смыслу, скрытому на поверхности его поэзии. В стихотворениях поэта исследовано использование символов и мотивов, характерных для литературы классицизма.Во второй части статьи исследованы особенности протестной поэзии в постсоветской Республике Узбекистан. На основе поэзии Салиха проанализировано выражение таких критических идей и ценностей, как независимость, гражданское общество, свобода слова и права человека. Особенности поэтической натуры М. Салиха, процесс развития эмиграционной поэзии в современной узбекской литературе исследованы и всесторонне продемонстрированы на основе таких стихотворений поэта, как «Чужое дерево», «Любовь врага народа к Родине», «Молитва ссыльного изгнанника». Влияние политической и литературной жизни поэта в эмиграции проанализировано в сравнительно-синергетическом аспекте.В протестной поэзии М. Салиха темы тюркского единства и независимости Туркестана, имеющие особое значение, частично связаны с его националистическими (тюркскими) стихами. В рамках этих исследований сделан аналитический прогноз развития протестной литературы в современной узбекской литературе, поднятых в ней тем и проблем, поэтической силы и ее влияния на формирование гражданского общества.В статье акцентируется внимание на проявлениях протеста в творчестве М. Салиха в советское и постсоветское время, а его стихи всесторнне исследуются. Учитывается также его борьба за справедливость и его вклад в мировое познание.This article examines the appearance of protest elements in the poetry of Muhammed Salih, an Uzbek poet, a representative of the «Metaphorist school» in Soviet Uzbek literature and the founder of protest and emigration poetry. In order to clarify this issue from all angles, the poet's protest poems were classified into two macrogroups: Soviet Union period (anti-Sovietism) and post-Soviet period protest (post-anti-Sovietism). The protest motif in the poet Salih's poetry can be noted as a new facet of the research work in the context of this article for the first time in the literature of Kazakhstan.In the first part of the article, the problem of nationalism (Turkism) and anti-Sovietism, which have become the main theme in M. Salih's work in the last forty years, was comprehensively analyzed. By using several literary methods, the characteristics of anti-Soviet protest, longing for independence and the achievement of sovereignty in the poet's poems were determined. The object and subject of the leitmotif «awakening» were studied in such poems as «Mother's Word», «Mouse in the Cage», «Awakening» written in this period. Focusing on the physics and metaphysics of the poems, the influence of the literature of the modernists before him was discussed. Special attention was paid to the beauty of allegory and metaphor in his poems and the peculiarity of writing, the meaning hidden in the surface of his poetry. The use of symbols and motifs characteristic of the classicist literature in the poet's poems was studied.In the second part of the article, the feature of protest poetry in the post-Soviet Republic of Uzbekistan was studied. On the basis of M. Salih's poetry, the expression of critical ideas and values such as independence, civil society, freedom of speech, and human rights were analyzed. The process of development of emigration literature in modern Uzbek literature was differentiated based on the poet's poems such as «Strange tree», «Love of the enemy of the people for the homeland», «Prayer of the exiled exile». The characteristics of Salih's poetic nature were comprehensively demonstrated. The influence of the poet's political and literary life in emigration was analyzed in a comparative and synergistic aspect.In M. Salih's protest poetry, the themes of Turkish unity and independence of Turkestan, which are of special importance, are partially connected with his nationalist (Turkish) poems. In the framework of such studies, an analytical forecast was made for the development of protest literature in modern Uzbek literature, the topics and issues raised, poetic power, and influence in the formation of civil society.The article focuses on the manifestations of protests during the Soviet Union and the post-Soviet period in M. Salih's works, and his poems are studied from several angles. His struggle for justice and his contribution to world knowledge were also taken into consideration
