Material for the study consisted of second generation hybrids (F2) derived from crosses of six maternal forms (AC Melita, Solga, Wagtail, LGR 900/3a, LGR 1359/8, ICDW 21666) with four paternal forms (Immer, Atlas, ICDW 21545, Heines Deutscher Hartweizen). General and specific combining ability was estimated in research. Predominance of additive genes effect in heredity of the most of analyzed traits was found. On the basis of estimated GCA effects, the following varieties: Wagtail, Immer, and LGR 900/3a line should be distinguished as having positive effects on many tested traits. The hybrids AC Melita × ICDW 21545 and Wagtail × Heines Deutscher Hartweizen are characterized by many positive effects of specific combinining ability.Materiał do badań stanowiły mieszańce F2 uzyskane ze skrzyżowania 6 form matecznych (AC Melita, Solga, Wagtail, LGR 900/3a, LGR 1359/8, ICDW 21666) z 4 formami ojcowskimi (Immer, Atlas, ICDW 21545, Heines Deutscher Hartweizen). Oszacowano ogólną i swoistą zdolność kombinacyjną. Stwierdzono przewagę addytywnego działania genów w dziedziczeniu większości analizowanych cech. Na podstawie oszacowanych efektów GCA należy wyróżnić odmiany Wagtail, i Immer oraz linię LGR 900/3a, które korzystnie oddziałują na wiele cech. Wieloma dodatnimi efektami swoistej zdolności kombinacyjnej charakteryzują się mieszańce AC Melita × ICDW 21545 i Wagtail × Heines Deutscher Hartweizen

Kadłubiec, Władysław

Kociuba, Wanda

Kuriata, Rafał

Segit, Zbigniew

Polish

Czasopisma Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin

NR 264 BIULETYN INSTYTUTU HODOWLI I AKLIMATYZACJI ROŚLIN 2012 43  WANDA KOCIUBA 1 ZBIGNIEW SEGIT 1 WŁADYSŁAW KADŁUBIEC 2 RAFAŁ KURIATA 2 1 Instytut Genetyki Hodowli i Biotechnologii Roślin UP w Lublinie 2 Katedra Genetyki, Hodowli Roślin i Nasiennictwa UP we Wrocławiu Ocena zdolności kombinacyjnej wybranych odmian i linii pszenicy twardej T. durum Desf. Estimation of combining ability of chosen T. durum Desf. cultivars and lines  Materiał do badań stanowiły mieszańce F2 uzyskane ze skrzyżowania 6 form matecznych (AC Melita, Solga, Wagtail, LGR 900/3a, LGR 1359/8, ICDW 21666) z 4 formami ojcowskimi (Immer, Atlas, ICDW 21545, Heines Deutscher Hartweizen). Oszacowano ogólną i swoistą zdolność kombinacyjną. Stwierdzono przewagę addytywnego działania genów w dziedziczeniu większości analizowanych cech. Na podstawie oszacowanych efektów GCA należy wyróżnić odmiany Wagtail, i Immer oraz linię LGR 900/3a, które korzystnie oddziałują na wiele cech. Wieloma dodatnimi efektami swoistej zdolności kombinacyjnej charakteryzują się mieszańce AC Melita × ICDW 21545 i Wagtail × Heines Deutscher Hartweizen. Słowa kluczowe: pszenica twarda, mieszańce, zdolność kombinacyjna Material for the study consisted of second generation hybrids (F2) derived from crosses of six maternal forms (AC Melita, Solga, Wagtail, LGR 900/3a, LGR 1359/8, ICDW 21666) with four paternal forms (Immer, Atlas, ICDW 21545, Heines Deutscher Hartweizen). General and specific combining ability was estimated in research. Predominance of additive genes effect in heredity of the most of analyzed traits was found. On the basis of estimated GCA effects, the following varieties: Wagtail, Immer, and LGR 900/3a line should be distinguished as having positive effects on many tested traits. The hybrids AC Melita × ICDW 21545 and Wagtail × Heines Deutscher Hartweizen are characterized by many positive effects of specific combinining ability. Key words: combining ability, durum wheat, hybrids WSTĘP W hodowli nowych plennych odmian konieczna jest znajomość sposobu dziedziczenia cech. Niezbędna jest również znajomość materiału wyjściowego, gdyż umożliwia i ułatwia odpowiedni dobór komponentów do krzyżowań. Ocena zdolności kombinacyjnej określająca zdolność odmiany do tworzenia wartościowego potomstwa pozwala na prowadzenie skutecznej selekcji korzystnych rekombinacji we wczesnych pokoleniach. DOI: 10.37317/biul-2012-0054 Wanda Kociuba ... 44 Przyczynia się również do przyśpieszenia prac hodowlanych jak podaje wiele autorów (Borghi i Perenzin, 1994; Mou i Kronstad, 1994; Lonc i Zalewski, 1995; Sharma i in., 1995; Zalewski, 2000). Celem niniejszych badań była ocena ogólnej (GCA) i swoistej (SCA ) zdolności kombinacyjnej wybranych odmian i linii pszenicy twardej. MATERIAŁ I METODYKA BADAŃ Materiał badawczy stanowiły mieszańce F2 jarej pszenicy twardej uzyskane w wyniku krzyżowania 6 form matecznych (Solga, Wagtail, LGR 900/3a, LGR 1359/8, ICDW 21666, AC Melita) z 4 formami ojcowskimi (Atlas, Immer, ICDW 21545, Heines Deutscher Hartweizen). Wyboru odmian i linii do krzyżowania dokonano w oparciu o wcześniejsze obserwacje i pomiary. Wybrane obiekty charakteryzowały się wysokością roślin poniżej 95 cm, masą ziaren z kłosa powyżej 2,5g oraz barwą ziarniaków od żółtej do bursztynowej. Doświadczenie założono w układzie losowanych bloków w dwóch powtórzeniach w rozstawie 20 × 10 cm w Gospodarstwie Doświadczalnym UP w Czesławicach k/Nałęczowa. Z każdego poletka pobrano po 30 roślin i wykonano pomiary biometryczne niektórych cech użytkowych (wykaz w tabeli 1).  Otrzymane wyniki opracowano statystycznie wykonując analizę wariancji dla form rodzicielskich i ich mieszańców. Następnie oszacowano efekty ogólnej (GCA) i swoistej (SCA) zdolności kombinacyjnej. Istotność efektów testowano testem t-studenta. Analizę wariancji wykonano dla modelu stałego. ( ) ijkijjikijk my +++++= αββαρ  gdzie: ijky  — średnia arytmetyczna obserwacji cechy ilościowej potomstwa kombinacji  krzyżowania i -tej formy matecznej oraz j -tej formy ojcowskiej w k -tym bloku m — średnia ogólna kρ — efekt k -tego bloku iα — efekt GCA i -tej formy matecznej jβ  — efekt GCA j -tej formy ojcowskiej ( )ijαβ — efekt SCA i -tej formy matecznej krzyżowanej z j -tą formą ojcowską ijke — błąd eksperymentalny. WYNIKI I DYSKUSJA Na podstawie analizy wariancji (tab. 1) stwierdzono istotne zróżnicowanie form matecznych pod względem wszystkich analizowanych cech. Dla form ojcowskich nie stwierdzono istotnego zróżnicowania tylko w przypadku masy ziaren z kłosa i rośliny. Wysokie istotne średnie kwadraty odchyleń dla form rodzicielskich oraz ich wartości wskazują na przewagę addytywnego działania genów w dziedziczeniu ocenianych cech.  Wanda Kociuba ... 45 Istotny wpływ efektów addytywnego działania genów na kształtowanie się cech struktury plonu pszenicy stwierdzają również Kadłubiec i in. (1989), Lonc i Zalewski (1996), Dere i Yildirim (2006), Nawracała i in. (2008). Prace Zalewskiego (2000, 2001) wskazują na istotny wpływ nieaddytywnego działania genów w dziedziczeniu wysokości roślin, długości i zbitości kłosa. Szwed-Urbaś i in. (2000) w badaniach nad mieszańcami pszenicy twardej stwierdzili nieaddytywne działanie genów w kształtowaniu się liczby i masy ziaren z kłosa. Tabela 1 Średnie kwadraty odchyleń w analizie wariancji The mean square in analysis variance Źródło zmien-ności Source of variation Liczba stopni swobody Degrees of freedom Średnie kwadraty  Mean squares długość osadki spike rachis length liczba kłosków w kłosie number of spikelets per spike zbitość kłosa spike den sity liczba ziaren z kłosa number of grain per spike masa ziaren z kłosa grain weight per spike płodność kłosa spikelet fertility wysokość rośliny plant height liczba ziaren z rośliny number of grain per plant masa 1000 ziaren 1000 grain weight masa ziaren z rośliny weight of grain per plant Formy mateczne Maternal forms 5 0,69** 3,58** 11,07** 48,06* 0,24** 0,23** 445,07** 534,91** 41,73** 0,65** Formy ojcowskie Paternal forms 3 1,93** 3,15** 17,22** 31,88* 0,00 0,13** 602,85** 146,88** 41,88** 0,09 Mieszańce Hybrids 15 0,04* 0,05 0,80* 3,18* 0,01* 0,01* 67,55** 161,31** 2,34** 0,37** Błąd Error 23 0,02 0,04 0,36 2,68 0,00 0,01 3,93 29,26 0,74 0,05 * Istotne na poziomie α = 0,05; * Significant at α = 0.05 ** Istotne na poziomie α = 0,01; ** Significant at α = 0.01  Obliczone efekty ogólnej zdolności kombinacyjnej dla matek i ojców wskazują na istotny, a jednocześnie różny wpływ na potomstwo (tab. 2). Istotne efekty GCA dla wszystkich obiektów uzyskano tylko w przypadku wysokości roślin i liczby kłosków w kłosie. Cztery formy — ICDW 21666, LGR 1359/8, AC Melita , Heines Deutscher Hartweizen — będą przekazywały cechę długiego źdźbła. Pozostałe formy mogą być dobrymi komponentami do krzyżowań celem skrócenia źdźbła. Na szczególne podkreślenie zasługują linia LGR 900/3a oraz odmiany Wagtail i Immer, które oddziałują korzystnie na wiele cech. LGR 900/3a i Immer odznaczają się dodatnimi efektami w przypadku zbitości kłosa, liczby kłosków w kłosie, płodności kłosa, liczby i masy ziaren z kłosa i liczby ziaren z rośliny .Obniżają jednak masę 1000 ziaren, choć dla LGR 900/3a efekt GCA jest nieznaczny i nieistotny. Dla odmiany Wagtail istotne dodatnie efekty GCA stwierdzono dla liczby kłosków w kłosie i masy ziaren z kłosa. Wysoki i dodatni efekt ogólnej zdolności kombinacyjnej zaobserwowano również w przypadku masy 1000 ziaren.  Wanda Kociuba ... 46 Tabela 2 Efekty ogólnej zdolności kombinacyjnej  Effects of general combining ability Formy rodzicielskie Parental forms Długość osadki kłosowej Spike rachis length Liczba kłosków w kłosie Number of spikelets per spike Zbitość kłosa Spike density  Liczba ziaren z kłosa Number of grain per spike Masa ziaren z kłosa Grain weight per spike Płodność kłosa Spikelet fertility Wysokość rośliny Plant height Liczba ziaren z rośliny Number of grain per plant Masa 1000 ziaren 1000 grain weight Masa ziaren z rośliny Weight of grain per plant Formy mateczne Maternal forms          Solga -0,33** -1,11** -0,60** -1.00 -0,05* 0,15** -10,64** -4,33* -0,34 -0,14 Wagtail 0,25** 0,75** -0,04 -0,79 0,10** -0,15** -1,46* -10,50** 3,37** -0,18* LGR 900/3a -0,14** 0,43** 1,40** 2,30** 0,11** 0,09** -6,49** 4,32* -0,55 0,17* LGR 1359/8 -0,21** 0,18* 1,37** -2,07** -0,03 -0,14** 6,92** -4,50* 1,65** -0,01 AC Melita 0,46** 0,19** -1,54** 3,72** 0,19** 0,21** 7,34** 12,70** -0,81** 0,48** ICDW 21666 0,01 -0,44** -0,59** -2,20** -0,31** -0,16** 4,31** 2,31 -3,31** -0,32** Formy ojcowskie Paternal forms          Atlas -0,30** -0,57** 0,62** -1,11* -0,01 0,01 -4,19** -2,69 1,24** 0,05 Immer -0,15** 0,24** 1,07** 2,43** 0,01 0,13** -3,84** 5,12** -2,66** -0,09 ICDW 21545 -0,40** -0,25** -0,02 -0,57 0,02 -0,01 -2,55** -0,79 1,37** 0,10 Heines Deut 0,59** 0,58** -1,70** -0,76 -0,02 -0,13** 10,58** -1,64 0,04 -0,06 * Istotne na poziomie α = 0,05; * Significant at α = 0.05 ** Istotne na poziomie α=0,01; ** Significant at α = 0.01  Tabela 3 Efekty swoistej zdolności kombinacyjnej  Effects of specific combining ability  Mieszańce Hybrids Długość osadki kłosowej Spike rachis length Zbitość kłosa Spike density Liczba ziaren z kłosa Number of grain per spike Masa ziarna z kłosa Grain weight per spike Płodność kłosa Spikelet fertility Wysokość rośliny Plant height Liczba ziaren z rośliny Number of grain per plant Masa 1000 ziaren 1000 grain weight Masa ziarna z rośliny Weight of grain per plant 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Solga × Atlas 0,04 0,01 -0,15 0,03 -0,01 2,54* 13,18** 0,85 0,62** Solga × Immer -0,02 0,17 -0,63 0,00 -0,04 3,46** -3,55 0,89 0,03 Solga× ICDW 21545 0,02 0,05 0,23 -0,06 0,03 -2,17 -6,92* -2,10** -0,52** Solga × Heines Deut. -0,03 -0,23 0,55 0,03 0,02 -3,80** -2,71 0,35 -0.12 Wagtail × Atlas -0,13 0,45 0,45 -0,01 0,05 3,26** -0,89 -0,93 -0,13 Wagtail × Immer 0,04 -0,20 0,52 -0,01 -0,05 -2,19 -4,34 0,22 0,001 Wagtail × ICDW 21545 -0,13 0,68 -1,29 -0,07 -0,05 -6,55** -1,67 -0,03 -0,18 Wagtail × Heines Deut. 0,23** -0,94* 1,36 0,09* 0,05 11,99** 6,90* 0,74 0,31* LGR 900/3a × Atlas -0,12 0,06 0,02 -0,01 0,07 4,25** 1,21 0,85 -0,01 LGR 900/3a × Immer -0,03 0,80* -0,36 -0,08 -0,08* 0,65 -9,32** -0,97 -0,41** LGR 900/3a × ICDW 21545 0,21* -0,58 -0,30 0,04 -0,03 2,74* 9,75** 0,88 0,54** LGR 900/3a × Heines Deut. -0,06 -0,28 0,64 0,05 0,05 -7,65** -1,65 0,73 -0,11 LGR 1359/8 × Atlas 0,06 -0,14 0,12 -0,01 0,01 -5,70** 2,91 -0,16 0,06 LGR 1359/8 × Immer 0,02 0,08 1,22 0,05 0,07 3,70** 1,59 -0,39 -0,04 LGR 1359/8 × ICDW 21545 -0,14 0,54 -1,54 -0,06 -0,05 1,74 -5,51 0,29 -0,27* LGR 1359/8 × Heines Deut. 0,11 -0,49 0,20 0,02 -0,03 7,66* 4,20 0,25 0,25 AC Melita × Atlas 0,24** 0,01 -1,68 -0,02 -0,08 1,86 -11,00** -0,43 -0,51**  Wanda Kociuba ... 47 c. d. Tabela 3 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 AC Melita × Immer -0,05 -0,36 0,78 0,01 0,05 -2,30 6,39* 0,31 0,11 AC Melita × ICDW 21545 0,01 -0,47 2,28* 0,18** 0,16* 2,88* 12,86** 1,53* 0,81** AC Melita × Heines Deut. -0,20* 0,82* -1,38 -0,16** -0,12* -2,44* -8,24* -1,41* -0,42** ICDW 21666 × Atlas -0,03 0,40 1,23 0,02 -0,03 0,33 -5,40 1,30* 0,03 ICDW 21666 × Immer 0,05 -0,50 -0,49 0,03 0,06 4,08** 12,42** -0,06 0,31* ICDW 21666 × ICDW 21545 0,03 -0,22 0,63 -0,04 -0,06 1,35 -8,51** -0,58 -0,36** ICDW 21666 × Heines Deut. -0,04 1,12** -1,37 -0,01 0,03 -5,76** 1,49 -0,67 0,09 * Istotne na poziomie α = 0,05; * Significant at α = 0.05 ** Istotne na poziomie α = 0,01; ** Significant at α = 0.01  Tylko nieliczne mieszańce F2 wykazywały istotne efekty swoistej zdolności kombinacyjnej (tab. 3). Korzystne ujemne efekty dla wysokości roślin stwierdzono u sześciu mieszańców, dla dziesięciu zaś efekty były dodatnie, niekorzystne. Sześć mieszańców wykazywało korzystne dodatnie efekty SCA dla liczby ziaren z rośliny a pięć dla masy ziaren z rośliny. Najbardziej interesujące wydają się być mieszańce AC Melita × ICDW 21545 i Wagtail × Heines Deutscher Hartweizen charakteryzujące się wieloma dodatnimi efektami SCA. Wykazują one jednakże niekorzystny efekt dla wysokości roślin. Obiecujące mogą być też mieszańce LGR 900/3a × ICDW 21545 odznaczające się trzema korzystnymi dodatnimi efektami. WNIOSKI 1. Przewaga addytywnego działania genów determinuje większość analizowanych cech. 2. Należy wyróżnić odmiany Wagtail i Immer oraz linię LGR 900/3a, które przekazują potomstwu wiele korzystnych cech. 3. Mieszańce AC Melita × ICDW 21545 i Wagtail × Heines Deutscher Hartweizen charakteryzujące się wieloma dodatnimi efektami swoistej zdolności kombinacyjnej mogą być interesującym materiałem w dalszych pracach hodowlanych. LITERATURA Borghi B., Perenzin M. 1994. Diallel analysis to predict heterosis and combining ability for grain yield, yield components and breadmaking quality in bread wheat (T. aestivum ). Theor. Appl. Genet. 89: 975 — 981. Dere S., Yildirim M. B. 2006. Inheritance of plant height, tiller number per plant, spike height and 1000 kernel weight in a 8×8 diallel cross population of bread wheat. Cereal Res. Commun. 34 (2–3): 965 — 972. Kadłubiec W., Lonc W., Strugała J., Weber R. 1989. Wartość kombinacyjna cech użytkowych kilku linii pszenicy ozimej. Zesz. Probl. Post. Nauk Rol. 382: 109 — 117. Lonc W., Zalewski D. 1995. Zdolność kombinacyjna cech jakościowych kilku linii pszenicy ozimej. Biul. IHAR 194: 5 — 12. Lonc W., Zalewski D. 1996. Ocena zdolności kombinacyjnej siedmiu linii pszenicy ozimej. Biul. IHAR 200: 259 — 265. Mou B. Q., Kronstad W. E. 1994. Duration and rate of grain filing in selected winter wheat populations. 1. Inheritance. Crop Sci. 3: 833 — 837. Nawracała J., Łuczkiewicz T., Dyba S. 2008. Analiza uwarunkowań genetycznych cech struktury plonu u mieszańców pokolenia F1 i F2 otrzymanych z krzyżowań diallelicznych pszenicy ozimej. Biul. IHAR 250: 59 — 65. Wanda Kociuba ... 48 Sharma S. N., Sharma R. K., Bhatnagar S. M., Bhatnagar V. K. 1995. Genetic Architecture of grain yield in durum wheat under different environments. Cereal Res. Commun. 23: 257 — 261. Szwed-Urbaś K., Segit Z., Zalewski D. 2000. Ocena ogólnej i swoistej zdolności kombinacyjnej cech ilościowych u wybranych linii pszenicy twardej (Triticum durum Desf.). Biul. IHAR 216: 343 — 350. Zalewski D. 2000. Oszacowanie ogólnej i swoistej zdolności kombinacyjnej cech ilościowych pszenicy ozimej. Biul. IHAR 216: 267 — 272. Zalewski D. 2001. Ocena zdolności kombinacyjnej siedmiu linii pszenicy ozimej. Biul. IHAR 218/219: 75 — 81. 

Ocena zdolności kombinacyjnej wybranych odmian i linii pszenicy twardej T. durum Desf.

https://ojs.ihar.edu.pl/index.php/biul/article/download/1080/949

Ocena zdolności kombinacyjnej wybranych odmian i linii pszenicy twardej T. durum Desf.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Czasopisma Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin