Michalak-Dawidziuk, Joanna

Polish

Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Transgresja jako zjawisko w kulturze – szansa czy zagrożenie?(Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Warszawa, 18 listopada 2016 roku)W  dniu 18 listopada 2016 roku w  Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie odbyła się ogólnopolska kon-ferencja Transgresja jako zjawisko w kulturze – szansa czy zagrożenie?. Or-ganizatorem Konferencji był Instytut Pedagogiki, którego dyrektorem jest dr hab. Franciszek Szlosek, prof. APS.Konferencja została objęta patronatem Towarzystwa Pedagogiki Filozoficznej im. B.F. Trentowskiego, a  jej mottem była myśl Michela Fou caulta: „Transgresja jest gestem dotyczącym granicy: tu, w cienkiej linii objawia się błyskawica jej przejścia […]. Grą transgresji […] zdaje się rządzić […] upór: transgresja przekracza i nie przestaje ustawicznie przekraczać linii […] aż po horyzont nieprzekraczalnego […]. Afirmuje ona ograniczony byt, afirmuje bezgraniczność […] żadna granica nie może jej utrzymać”1.Inspiracją do zorganizowania Konferencji była przygotowana przez Instytut Pedagogiki konferencja Człowiek w sytuacji granicznej – pedago­ 1 M. F o u c a u l t: Przedmowa do transgresji. Tłum.  T. K o m e n d a n t.  W: Osoby. Wybór, red. i  oprac.  M. J a n i o n,  S. R o s i e k.  [„Transgresje”. [T.] 3]. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1984, s. 305, 307.„CHOWANNA” 2017, T. 1 (48)ISSN 0137-706X (wersja drukowana)ISSN 2353-9682 (wersja elektroniczna)358 Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej…giczne interpretacje…, która odbyła się 26 marca 2015 roku. Zagadnienia dotyczące człowieka w procesie konfrontacji z meandrami otaczającego świata stały się w środowisku pedagogicznym tematem bardzo aktual-nym i wymagającym dogłębnej analizy. Stąd inicjatywa organizatorów Konferencji, by ponownie podjąć tę problematykę, tym razem w aspek-cie transgresji człowieka zarówno w ujęciu makro-, jak i mikroindywi-dualnych doświadczeń. W  VII edycji Konferencji zamierzeniem orga-nizatorów było skupienie się na zjawisku transgresji w sferze kultury. Jak pisał Józef Kozielecki, „Wykraczanie poza dotychczasowe grani-ce jednostki i  społeczeństwa to jakby kolejne akty stwarzania świata. Czymże jest kultura, jeśli nie systemem wytworów czynów trans-gresyjnych podejmowanych przez pokolenia? Uzasadnione jest zatem stwierdzenie, że człowiek to homo transgressivus, którego ambicje wy-kraczają poza Słupy Herkulesa”2. Podkreślał także, że „Dzieła twórcze są wartościowe, charakteryzują się wysokim stopniem oryginalności i  niezwykłości, są nowe i  unikatowe, wydają się konieczne, mają na ogół dużą wartość estetyczną. W wielu przypadkach – najwybitniejsze z nich – mają charakter rewolucyjny, zmieniają społeczeństwo, kultu-rę, i  świadomość jednostek oraz grup zorganizowanych”3.Organizatorzy Konferencji zaproponowali dyskusję w następujących obszarach:1. Problematyka transgresyjna w  horyzoncie myśli humanistycznej. Perspektywy ujęć.2. Przekraczanie granic na arenie sporów światopoglądowych i walk politycznych.3. Społeczeństwo jako obszar procesów i działań transgresyjnych.4. Nadnormalność i  jej konteksty kulturowe. Refleksje nad naturą fenomenu.5. Awangarda jako uobecnienie tendencji transgresyjnych w rozwoju kultury. Oblicza awangardy.6. Człowiek w  aktach przekraczania granic własnych możliwości. Transgresje w wymiarze indywidualnych doświadczeń wpisanych w bieg ludzkiego życia.7. „Non omnis moriar”, czyli „nie wszystek umrę”… Poza granicę cza-su, śmierci i przemijania. Transgresja temporalna.8. Językiem twórców… Fenomen przekraczania granic w  formach wypowiedzi artystycznej. 2 J. K o z i e l e c k i:  Człowiek wielowymiarowy. Wyd. 2 zm. i popr. Warszawa: Wydawnictwo „Żak”, 1996, s. 11. 3 J. K o z i e l e c k i:  Społeczeństwo transgresyjne. Szansa i  ryzyko. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”, 2004, s. 53.359Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej…9. Człowiek – sprawca transgresyjny na szlaku ekstremalnych dróg kreacji i/lub negacji rzeczywistości. Jasne i  mroczne strony ludz-kiej natury…10. Transgresja jako zjawisko w  kulturze – szansa czy zagrożenie? Konstatacje pedagogiczne.11. Badania osadzone w kręgu problematyki ludzkiej transgresyjności.12. Wychowanie do transgresji. Transgresja jako motyw i/lub ideał wychowawczy. Czy klasa może być „Stowarzyszeniem Umarłych Poetów”?13. Edukacja transgresyjna. Założenia, cele, drogi ich realizacji…W  trakcie Konferencji obrady prowadzone były w  ramach sesji ple-narnych i  problemowych. Konferencję otworzył JM Rektor Akademii Pedagogiki Specjalnej prof. dr hab. Stefan Kwiatkowski, który powitał gości i  uczestników Konferencji; następnie rozpoczęła się sesja ple-narna, której przewodniczyli dr hab. Bogusław Milerski, prof. APS, i dr hab. Franciszek Szlosek, prof. APS. W  ramach sesji plenarnej zostały wygłoszone następujące referaty: Transgresja – pole konfrontacji antyhumanizmu z  humanizmem (dr hab. Andrzej Ciążela, prof. APS); Męki Tantala w  społeczeństwach wiedzy. O  „wielorakim subiektywnym cierpieniu i  obiektywnej ekskluzji” współ­czesnych osób niepiśmiennych w  kulturze Zachodu (prof. dr hab. Ewa Przybylska); Transgresja i wartości (dr hab. Krystyna Najder-Stefaniak, prof. SGGW); „O  kapitanie mój, kapitanie!”. Lekcja krytycznego myślenia w stylu Johna Keatinga (dr hab. Jarosław Michalski, prof. APS); Gotowość do aktywności wykraczającej poza schematy: transgresja i  prężność u  stu­dentów (dr hab. Irena Pufal-Struzik, prof. UJK); (O)presja transgresji? Nowe perspektywy badania grafizmu w  pismoznawstwie i  psychografologii (dr Katarzyna Chmielewska); Diabelskie i  anielskie transgresje SłOWA... (dr Ewa Lewandowska-Tarasiuk). Uczeni w  swych wystąpieniach za-prezentowali wieloaspektowe postrzeganie transgresji, między innymi w konfrontacji z wartościami, w kontekście krytycznego myślenia oraz świadomości konieczności podejmowania trudu łamania schematycz-nego myślenia i działania. W  drugiej części obrad plenarnych, której przewodniczyli dr hab. Andrzej Ciążela, prof. APS, i dr Dorota Jankowska, zostały wygłoszone następujące referaty: Ludzie poza granicami społecznymi i  trudna szansa na zmianę. Uwagi na temat transgresji (dr hab. Danuta Raś, prof. UŚ); Samozatracenie czy transgresja? Wizerunki alkoholików w polskich filmach fabularnych (prof. dr hab. Marek Sokołowski); Transgresyjny wymiar do­świadczeń ujawnianych przez osoby dorosłe w sytuacji poradniczej (dr hab. Alicja Czerkawska, prof. DSW); Nowe narkotyki jako przekraczanie granic – między tym, co niezabronione, a  tym, co szkodliwe (dr hab. Mariusz Ję-drzejko, prof. ChAT); O przeżywaniu przygody – transgresja w pedagogice 360 Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej…przeżyć (dr Wojciech Swędzioł); Pallotyńska Fundacja Misyjna Salvatti.pl. Działalność Misjonarzy w Afryce dzisiaj – bodziec do przekraczania własnej kultury czy inspiracja do wierności własnej tradycji kulturowej? (mgr Mo-nika Mostowska). Prelegenci przedstawili zjawisko transgresji w kon-tekście różnych sytuacji życiowych jednostki – od sytuacji misjonarzy, poprzez sytuacje osób poszukujących pracy, do sytuacji ludzi podejmu-jących próbę powrotu do funkcjonowania w społeczeństwie – alkoho-lików, narkomanów.Po zakończeniu wystąpień przewodniczący obu paneli: dr hab. Fran-ciszek Szlosek, prof. APS, oraz dr hab. Andrzej Ciążela, prof. APS, do-konali podsumowania tej części obrad. Po przerwie rozpoczęto obrady w pięciu sekcjach problemowych. Sekcja I: Transgresje w  obszarach dyskursów, sferach i  systemach zna­czeń… Moderatorzy: dr hab. Andrzej Ciążela, prof. APS, i  dr Sylwia Jaronowska. Wystąpienia: Przekraczanie granic w  mitach heroicznych (dr hab. Andrzej Korczak); Transgresja własnych możliwości i  kreatyw­ności – szansa czy zagrożenie? (dr hab. Mirosław J. Śmiałek); Transgresja a  ograniczenie – zderzenie dyskursów (dr Iwona Stachowska); Zjawisko przekraczania siebie z  perspektywy wybranych współczesnych filozoficz­nych koncepcji autonomii jednostki (dr Mateusz Penczek); Chrónos i  Tha­natos jako przekraczalne granice transgresji. Poza limesem życia (dr Sylwia Jaronowska); Transgresja w  dialogu – krytyczny dyskurs jako społeczny czynnik inicjujący przekraczanie indywidualnych granic (mgr Monika Chmielecka); Homo transgressivus – homo symbolicus. Transgresja jako akt symboliczny (mgr Dagmara Ratajczak-Parzyńska); Czy ambicja jest cnotą? (mgr Lucyna Majewska). Prelegenci uczestniczący w  tym pa-nelu koncentrowali swą uwagę na czynniku przekraczalności i  jej ograniczeń w  transgresji – zarówno jednostki, jak i  zbiorowości, lecz również w  procesie dialogu. Podjęto problematykę możliwości, ale także niebezpieczeństw, jakie może nieść zjawisko transgresji i  kre-atywności człowieka. Zwrócono uwagę na aspekt symboliczny trans-gresji jako pewnego czynnika determinującego człowieka w  dążeniu do doskonałości. Sekcja II: Transgresyjne wymiary zależności między „kształtem życia” a „duchem czasu”. Moderatorzy: dr Marlena Grzelak-Klus i dr Agniesz-ka Zamarian. W  trakcie niniejszej sekcji wygłoszono następujące referaty: Wzory rękopiśmienne jako odzwierciedlenie aktywności trans­gresyjnej. Studia przypadków (dr Katarzyna Chmielewska); Seksualność w  czasach gwałtownej transgresji – szanse i  zagrożenia (dr Adam Bucz-kowski); Transgresja społeczna jako podstawa ojcostwa zaangażowanego (dr Adrian Kurcbart); „Człowiek człowiekowi wilkiem” – handel mężczy­znami jako mroczna strona ludzkiej natury (dr Aleksandra Lukasek); Droga do kresu… Transgresja jako motyw i  cel podróży w  relacjach repor­361Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej…terskich (dr Karolina Szcześniak); Transgresje emocjonalne – perspektywa kulturoznawcza (dr Arleta Chojniak); Mechanizmy socjalizacji i  inkultu­racji tanatologicznej – znaczenie transgresyjne (dr Agnieszka Zamarian); Transgresyjny wymiar praktyk sportowych (dr Mariusz Gwozda); Kultura ludowa jako czynnik pobudzania aspiracji poznawczych i  potrzeb trans­gresyjnych wychowanków uniwersytetów ludowych (dr Iwona Błaszczak); Rola polskich struktur instytucjonalno­organizacyjnych w  podtrzymy­waniu i  rozwijaniu świadomości narodowej społeczeństwa polskiego na uchodźstwie (dr  Olga Zamecka-Zalas). Referenci podjęli próbę przed-stawienia transgresji w kontekście relacji jednostki funkcjonującej we współczesnym transgresyjnym środowisku. Zmiany, jakie następują na świecie, mają poważny wpływ na życie jednostki, jej poglądy, po-stawy, relacje, jakie tworzy ze środowiskiem – zarówno rodzinnym, jak i  zawodowym.Sekcja III: Transgresje… za naporem woli ku decyzji o zmianie. Modera-torzy: dr Kornelia Czerwińska i  dr Michał Kwiatkowski. W  sek cji  III wygłoszono następujące referaty: Granice komunikacji i  ich (nie)prze­kraczanie (doświadczenie osób z  autyzmem) (dr hab. Andrzej Kominek, prof. UJK); Transgresyjne oblicze osoby z  niepełnosprawnością intelektual­ną w wymiarze indywidualnych doświadczeń (dr Anna Gutowska); Trans­gresje w  wymiarze indywidualnych doświadczeń dorosłej osoby z  chorobą przewlekłą – analiza narracji (dr Iwona Konieczna); Śmierć i  przemijanie w  chorobie terminalnej – transgresja temporalna (dr Gabriela Kowalska i  dr Barbara Grzyb); Starość jako wyzwanie (dr Jolanta Wiśniewska); Transgresyjny wymiar nagłej utraty wzroku w  dorosłości (dr Korne-lia Czerwińska); Człowiek transgresyjny – klient doradcy zawodowego (mgr  Barbara Kowalczyk); Dom Pomocy Społecznej jako obszar procesów i  działań transgresyjnych. Przykład badań w  działaniu (dr Anna Proko-piak); Transgresja a  resocjalizacja w  instytucji penitencjarnej (dr Dariusz Sarzała); Problem autoagresji wśród młodzieży w  aspekcie pomocy osobom samo okaleczającym się (dr Bogumiła Kosek-Nita). Uczeni skupili się na transgresji w  aspekcie jednostki na różnych etapach jej życia – od okresu młodzieńczego do starości – jak również w  obliczu śmierci. Prelegenci poddali analizie także człowieka pokonującego transgresyj-nie swą niepełnosprawność czy chorobę, którą jest obarczony.Sekcja IV: Transgresja jako motyw kreowanych sytuacji edukacyjnych i  refleksji nad wychowaniem. Moderatorzy: dr Elżbieta Strutyńska i  dr  Błażej Przybylski. W  trakcie obrad tej sekcji wygłoszono nastę-pujące referaty: Transgresje jako aspekt wzbogacania aktywności twórczej i  uczenia się w  oparciu o  doświadczenia biograficzne (dr Kamila Lasociń-ska); Twórcze dyskusje jako przykład kształcenia transgresyjnego w dydak­tyce akademickiej (dr Zofia Okraj); Transgresyjność podmiotów edukacji – życzenia i  realia (dr Jacek Zbigniew Górnikiewicz); Trawersowanie 362 Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej…Herkulesa. Umiar pedagoga a  eskapistyczne fantazje aktywności fizycznej? (dr  Marek Siwicki); Nauczyciel – zawód transgresyjny (dr Joanna Mi-chalak-Dawidziuk); Miejsce i  funkcja transgresji w  kształtowaniu sytua­cji wychowawczych w  edukacji wczesnoszkolnej (dr Marta Buk-Cegiełka); Pedagogika transgresyjna w  rozwoju i  wychowaniu w  okresie wczesnego dzieciństwa (dr Stanisław Włoch); Postawa transgresyjna jako koniecz­ność współczesnego rynku pracy (dr Izabella Kust). Dokonano prezentacji transgresji w  kontekście jej inspirującej roli w  procesie edukacyjno- -wychowawczym. W  swoich prezentacjach prelegenci przedstawiali transgresję jako ważny czynnik motywujący uczestników tego procesu do jego stałego doskonalenia, wyzwalający tym samym jego twórczość, kreatywność i  innowacyjność.Sekcja V: Transgresje w  formach i  transgresje form wypowiedzi arty­stycznej. Moderatorzy: dr hab. Danuta Uryga, prof. APS, i  dr Sylwia Galanciak. W  sekcji V wygłoszono następujące referaty: Tancerz upro­wadzony. Teatr tańca butō Hijikaty Tatsumiego (dr hab. Danuta Uryga, prof. APS); Wysoka zdrada – Jerzy Grotowski i  jego uczniowie (dr Sylwia Galanciak); Aktor niepełnosprawny – transgresja w  teatrze (dr Edyta Nieduziak); Mocowanie się ze schizofrenią – twórczość chorych psychicznie przekraczająca sacrum i profanum (dr Anna Steliga); Transgresja w sztuce – sztuka transgresji: Jerzy Grotowski, Anna Kamieńska, Maria Łopatkowa…? (dr  Magdalena Ostolska, mgr Katarzyna Kasperkiewicz-Morlewska, mgr Małgorzata Jakubczak); O przekraczaniu tematów tabu we współczes­nej literaturze dla dzieci (mgr Jagna Rybaczek); Artysta w  poszukiwaniu granic. Perspektywa instytucjonalna (dr Łukasz Zaorski-Sikora). Prele-genci prezentowali transgresyjne formy artystycznej ekspresji jed-nostki. Przedstawili transgresję na gruncie artystycznym – w  tańcu, sztukach plastycznych, teatrze, literaturze. Ukazano kontekst aktyw-ności artystycznej zarówno jednostki zdrowej, jak i jednostki obarczo-nej różnego typu chorobami. Po zakończeniu paneli problemowych zorganizowano certyfikowane warsztaty metodyczne: (1) Narkotyki i  dopalacze. Zjawisko – tendencje – zagrożenia – profilaktyka, oraz (2) Rozpoznawanie reakcji. Podstawy po­mocy przedmedycznej dla ofiar.W  podsumowaniu Konferencji podkreślono wielowymiarowy kon-tekst transgresji. Konferencja stała się płaszczyzną ukazania współczesnego czło-wieka uwikłanego w  skomplikowane procesy otaczającego świata, które stanowią silny czynnik motywujący do transgresyjnego po-dejmowania wyzwań. Jednocześnie ukazano transgresję jako drogę ku wolności/niezależności jednostki – także mimo jej różnorodnych niepełnosprawności lub chorób. „Wolność to potencjalna transgresja, a transgresja to zrealizowana wolność. Może dlatego historia człowie-363Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej…ka to w  dużej mierze historia jego zmagań o  utrzymanie i  rozszerze-nie swobody”4.Jednocześnie „Doniosłą rolę w  planowaniu i  realizacji transgresji kulturotwórczych posiada odwaga twórcza, cywilna, moralna […]. Po-trzebna jest ona przede wszystkim w  podejmowaniu zupełnie nowych problemów naukowych czy reformatorskich. Problemów, których nikt jeszcze nie stawiał, które wymagają przekraczania granic, nigdy nie sforsowanych”5.  Znaczenie problematyki podjętej na Konferencji, a  także różnorod-ność ujęć transgresji prezentowanych w trakcie obrad czyni planowa-ną monografię interesującym głosem w  rozważaniach nad przedmio-towym zjawiskiem.Joanna Michalak­Dawidziuk 4 J. K o z i e l e c k i:  Człowiek wielowymiarowy…, s. 12. 5 J. K o z i e l e c k i:  Transgresja i  kultura. Warszawa: Wydawnictwo Akade-mickie „Żak”, 1997, s. 238.

Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej: Transgresja jako zjawisko w kulturze – szansa czy zagrożenie? (Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Warszawa, 18 listopada 2016 roku)"

https://journals.us.edu.pl/index.php/CHOWANNA/article/download/22701/18073

Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej: Transgresja jako zjawisko w kulturze – szansa czy zagrożenie? (Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Warszawa, 18 listopada 2016 roku)"

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach