The text begins with a reminder of Rudolf Otto’s definition ofthe sacred and reflections on the possibility of the sacred inthe art of Władysław Stróżewski. The author considers the relationof transcendentals to divinity and the value of the sacred,realised in a unique way by the Polish nation, in whose ethosreligiousness, and especially mercy, plays an exceptional role.The way in which aesthetic values are eliminated in favour ofthe value of the sacred (sacrum) present in sacred and religiousart is described along with the relations of this value with theconcept of Polishness, revealed in parallel. In this context, theconcept of affirmative art is introduced as similar in its poeticsto the currently popular critical art. Affirmative art, however,remains based on transcendentals, i.e. a metaphysical systemof values, although (according to the observations of GrzegorzSztabiński) transcendence is limited to its “shiver” present in intenseexperiences or to experiencing its margins. Examples ofsuch affirmativeness in the joint treatment of the issues of thereligious sacrum and Polishness are discussed in selected worksof Ignacy Czwartos, Danuta Waberska, Jarosław Modzelewski(who has taken part in the project Namalować Katolicyzm OdNowa [Painting Catholicism Anew]), Czesław Dźwigaj, MarekChlanda, Mirosław Patecki, Stanisław Kulon, Adu Karczmarczyk,Jerzy Kalina. Recalling the values of marginalised ideas of thesacred and Polishness in artworks sustains the contemporaryconviction about the irremovability of transcendentals.Tekst rozpoczyna przypomnienie definicji sacrum Rudolfa Ottaoraz rozważań Władysława Stróżewskiego o możliwości sacrumw sztuce. Wskazuje relację transcendentaliów z bóstwem i wartościąsacrum realizowaną na swój sposób przez naród polski,w którego etosie religijność, a szczególnie miłosierdzie, odgrywawyjątkową rolę. Ukazuje sposób usuwania się wartości estetycznychw cień wartości sacrum w sztuce sakralnej i religijnejoraz relacje tej wartości z odsłanianą równolegle ideą polską.W tym kontekście wprowadzona zostaje koncepcja sztuki afirmatywnejjako podobnej w poetyce do współcześnie popularnejsztuki krytycznej. Sztuka afirmatywna pozostaje jednak opartana transcendentaliach, czyli metafizycznym systemie wartości,choć (zgodnie z obserwacjami Grzegorza Sztabińskiego) ograniczasię transcendencję do jej „dreszczu” obecnego w intensywnychdoznaniach albo do doświadczania jej marginesów.Przykłady takiej afirmatywności we wspólnym potraktowaniuproblematyki religijnego sacrum i polskości prezentują opisaneprace Ignacego Czwartosa, Danuty Waberskiej, JarosławaModzelewskiego (biorącego udział w projekcie NamalowaćKatolicyzm od Nowa), Czesława Dźwigaja, Marka Chlandy,Mirosława Pateckiego, Stanisława Kulona, Adu Karczmarczyk,Jerzego Kaliny. Przypominanie w dziełach wartości marginalizowanychidei sacrum i polskości podtrzymuje współcześnieprzekonanie o nieusuwalności transcendentaliów
