Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Abstract
Doktora Teziİslam hukuk tarihinde, mezheplerin teşekkülü devrinden itibaren mutlak bağımsız içtihat sona
ermiş ve müctehidler mezhep imamlarının ictihadlarına ve kurallarına bağlı olarak fıkhi faaliyetlerini
sürdürmüşlerdir. Bu kapsamda olmak üzere, Şafii fakihlerin İmam Şafii’nin ictihad etmediği
konularda mezhep esasları çerçevesinde ortaya koydukları ictihadları, mezhepte ‘vecih’ (çoğulu vücûh)
olarak ifade edilmiştir. Bu fakihlerin çoğu hicri IV. yüzyılda yaşamış ve ve Şafii tabakatında “ashâbü'l vücûh” olarak adlandırılan üçüncü tabakayı oluşturmuşlar. Bir sonraki tabakada yer alan ve
“Şeyhayn” olarak bilinen Râfi‘î ve Nevevî ise mezhepteki bu farklı içtihatlar arasında tercih yapma
sürecinde büyük önem taşımış iki fakihtir. Râfi‘î ve Nevevî, mezhepteki bu içtihat farklılıklarını
değerlendirerek, hukuki meselelerde hangi görüşün tercih edilmesi gerektiği konusunda kapsamlı
çalışmalar yapmışlardır. Sonraki Şâfi‘î fakihleri, bu iki alimin görüşlerini mezhepte ölçü olarak kabul
etmiştir.
Bu tez çalışması, Şâfiî mezhebinde "vecih" ve "ashâbü’l-vücûh" kavramlarını ve İmam
Nevevî'nin bu mezhepteki rolünü incelemekte ve Nevevî'nin el-Minhâc adlı eserinde yer verdiği
vecihleri ve bunlara dair değerlendirmelerini ele almaktadır. Çalışmanın amacı, Nevevî'nin Şâfiî
mezhebindeki yeri ve el-Minhâc'ındaki vecihleri açıklığa kavuşturmaktır. Birinci bölümde Nevevî'nin
hayatı ve el-Minhâc'ın önemi üzerinde durulurken, ikinci bölümde Şâfiî mezhebinde vecih ve vücûh
ashâbının tanımı ve konumu ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise Nevevî'nin el-Minhâc'ındaki vecihleri,
özellikle "Kitâbü’l-buyû" örneği üzerinden incelenmiştir. Sonuç kısmında ise bu çalışmanın ortaya
koyduğu bulgular özetlenmiştir.In the history of Islamic jurisprudence, the era of independent jurisprudence came to an end
after the formation of schools of law, and the mujtahids continued their fiqh activities in accordance
with the ijtihad and rules of the imams of the school. In this context, the jurisprudence of Shafi'i scholars
addressing novel issues, while remaining within the framework of the school's principles, is termed
'wajih' (plural wujūh) within the Shafi'i school. Most of these jurists lived in the IVth century Hijri and
formed the third stratum of the Shafi'i tabaqa, known as "ashâb al-wujūh". Rāfi'ī and al-Nawawī,
known as the "Shaykhayn," were the next generation of jurists who held great importance in the process
of choosing between these different jurisprudences in the school. Rāfi'ī and al-Nawawī evaluated these
differences in jurisprudence within the school and conducted comprehensive studies on determining
which view should be preferred in legal matters. Subsequent Shafi'i jurists accepted the opinions of these
two scholars as a benchmark in the school.
This thesis examines the concepts of "wajih" and "ashâb al-wujūh" in the Shāfi'ī school of law
and the role of Imam al-Nawawī in this school, and discusses the wajih and their evaluations in al Nawawī's al-Minhāj. The aim of the study is to clarify al-Nawawī's place in the Shafi'i school of law and
the wajih in al-Minhāj. The first chapter focuses on al-Nawawī's life and the importance of al-Minhāj,
while the second chapter discusses the definition and details of the terms wajih and ashâb al-wujūh in
the Shāfi'ī school of law. In the third part, al-Nawawī's wajih in al-Minhāj are analyzed, especially
through the example of "Kitāb al-buyū". The conclusion summarizes the findings of this study
