research article

Dialogiczny wymiar arteterapii w kontekście relacji edukacyjnych i terapeutycznych: od teorii do praktyki twórczego spotkania

Abstract

The article explores the dialogical dimension of art therapy, considering its educational, therapeutic, and social contexts. Drawing on over thirty years of experience in both academic and therapeutic practice, the author presents art therapy as a space for authentic encounter, where dialogue is understood not merely as a method of communication, but as an attitude rooted in openness, attentiveness, and shared presence. Central to this reflection is the concept of accompaniment – a relational process characterized by a safe creative environment, a willingness to listen, sensitivity to the uniqueness of each encounter, and an embrace of diversity. Art therapy is portrayed as a collaborative process of meaning-making that demands authenticity and a readiness to engage with otherness. When approached dialogically, art therapy becomes not only a means of supporting individual development, but also a method of mutual exploration for both therapist and participant. The article outlines various qualitative research methodologies – including participatory observation, performative ethnography, hermeneutics, and narrative interviewing – applied within workshops conducted with children, adolescents, and adults. Particular attention is devoted to the concept of genius loci, understood not simply as the physical location of a workshop, but as the creation of an atmosphere and a distinct identity that nurtures emotional engagement and supports dialogical interaction. The author highlights the risks associated with poorly executed art therapy – such as insufficient training, oversimplified methods, and the neglect of ethical principles – which can exacerbate emotional difficulties and erode participants’ trust in the process.W artykule podjęto refleksję nad dialogicznym wymiarem arteterapii, uwzględniając jej edukacyjne, terapeutyczne i społeczne konteksty. Opierając się na ponad trzydziestoletnim doświadczeniu zarówno w praktyce akademickiej, jak i terapeutycznej, autorka przedstawia arteterapię jako przestrzeń autentycznego spotkania, w której dialog rozumiany jest nie tylko jako metoda komunikacji, ale też jako postawa zakorzeniona w otwartości, uważności i wspólnej obecności. Centralnym elementem tej refleksji jest koncepcja towarzyszenia – proces relacyjny charakteryzujący się bezpiecznym środowiskiem twórczym, chęcią słuchania, wrażliwością na wyjątkowość każdego spotkania i akceptacją różnorodności. Arteterapia jest przedstawiana jako wspólny proces tworzenia znaczeń, który wymaga autentyczności i gotowości do zaangażowania się w inność. Przy podejściu dialogicznym arteterapia staje się nie tylko środkiem wspierania indywidualnego rozwoju, ale także metodą wzajemnej eksploracji zarówno dla terapeuty, jak i uczestnika. W artykule przedstawiono różne jakościowe metodologie badawcze – w tym obserwację uczestniczącą, etnografię performatywną, hermeneutykę i wywiady narracyjne – stosowane podczas warsztatów prowadzonych z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi. Szczególna uwaga jest poświęcona koncepcji genius loci, rozumianej nie tylko jako fizyczna lokalizacja warsztatu, ale również jako tworzenie atmosfery i odrębnej tożsamości, które sprzyjają emocjonalnemu zaangażowaniu i wspierają dialogiczną interakcję. Autorka zwraca uwagę na zagrożenia związane ze źle przeprowadzoną arteterapią – takie jak niewystarczające szkolenie, zbyt uproszczone metody i zaniedbanie zasad etycznych, które mogą zaostrzyć trudności emocjonalne i podważyć zaufanie uczestników do procesu. Ostatecznie w artykule zaproponowano refleksyjną perspektywę, opowiadając się za odpowiedzialną praktyką, w której dialog, obecność relacyjna i twórcza ekspresja zbiegają się jako katalizatory znaczącej zmiany i rozwoju osobistego

    Similar works