Zastawy dóbr królewskich w województwie krakowskim w późnym średniowieczu

Abstract

The article discusses the subject of the pledge of the royal domain in the Kraków voivodeship in the 14th and 15th centuries, which has not yet been comprehensively studied. Earlier research has shown that there were numerous royal estates in the Kraków voivodeship, and in the 14th century, they were managed by the office of a wielkorządca, which was characteristic of Lesser Poland. After the death of Casimir III the Great, further estates began to be separated from this office. As a result, the royal domain was divided into several dozen estates and individual villages. Most of them were subject to pledges during the Jagiellonian period, which is the main subject of this article. The primary source material was the content of Lesser Poland diplomatic codices, and The Historical-Geographical Dictionary of the Kraków Voivodeship and its card index served as a guide to the royal estates. The study is an introduction to further research on the functioning of the royal domain and its administration in late medieval Lesser Poland.Artykuł podejmuje tematykę zastawu ziemskiej domeny monarszej w województwie krakowskim w XIV i XV w., nie będącą dotąd przedmiotem kompleksowego opracowania. W świetle wcześniejszych badań wiadomo, że dobra królewskie w województwie krakowskim były liczne, a w XIV w. za ich zarząd odpowiedzialny był charakterystyczny dla Małopolski urząd wielkorządcy. Po śmierci Kazimierza Wielkiego rozpoczęto wydzielanie kolejnych dóbr z tego urzędu. W efekcie domena królewska podzielona została na kilkadziesiąt kluczy majątkowych i pojedynczych wsi. Większość z nich w czasach jagiellońskich podlegała zastawom, omówieniu których poświęcona jest główna część tekstu. Podstawowym materiałem źródłowym była zawartość małopolskich kodeksów dyplomatycznych, a rolę przewodnika po królewszczyznach pełnił Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego i jego kartoteka. Studium stanowi wstęp do dalszych badań nad funkcjonowaniem domeny monarszej i jej administracji w późnośredniowiecznej Małopolsce