مطالعه اثر هورمون جیبرلیک‌اسید و کشت پُرتراکم بر مواد مؤثره و فعالیت آنتی‌اکسیدانی گیاه دارویی زعفران (Crocus sativus L.)

Abstract

به­منظور بررسی تأثیر هورمون جیبرلیک ­­اسید و کشت پُر تراکم بر فعالیت آنتی­اکسیدانی و مواد مؤثره زعفران، آزمایشی به­صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه بیرجند در سال زراعی 95-96 اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل دو سطح جیبرلیک­­اسید (صفر و 20 پی­پی­ام) و سه سطح تراکم کاشت (100، 200 و 300 بنه در متر­­مربع) با سه تکرار بودند. صفات اندازه­گیری شده شامل میزان آنتوسیانین، فنول، فعالیت آنتی‌اکسیدانی، سافرانال، کروسین، پیکروسین، عملکرد کلاله خشک و رنگدانه‏های فتوسنتزی بودند. نتایج نشان داد تیمار جیبرلیک ­­اسید اثر معنی­داری بر اکثر صفات داشت، به­طوری­که بیشترین میزان فنول و فعالیت آنتی­اکسیدانی به­ترتیب 7/629 (میلی­گرم در صد گرم وزن خشک) و 5/39 درصد از تیمار مصرف اسید‌جیبرلیک به­دست آمد. همچنین نتایج بیانگر اثر معنی­دار اسید­جیبرلیک در سطح یک درصد بر میزان آنتوسیانین کلاله بود، به­طوری­که میزان این صفت، 24 درصد در تیمار اسید­جیبرلیک بیشتر از شاهد بود. مواد مؤثره زعفران نیز تحت تأثیر اسید­جیبرلیک قرار گرفت، به­طوری­که بیشترین میزان سافرانال (5/32 درصد)، کروسین (4/140 درصد) و پیکروسین (1/58 درصد) از تیمار مصرف اسید­جیبرلیک و کمترین میزان سافرانال (3/28 درصد)، کروسین (1/125 درصد) و پیکروسین (6/56 درصد) از تیمار شاهد حاصل شد. همچنین میزان کلروفیل  aو کل برگ با مصرف 20 پی‌پی‌ام جیبرلیک ­اسید به­ترتیب به­میزان 14 و 12 درصد نسبت به شاهد افزایش یافت. تیمار تراکم کاشت تنها بر بعضی مواد مؤثره (سافرانال و پیکروسین) در سطح یک درصد معنی­دار بود و بیشترین آنها به­ترتیب به­میزان 55/33 و 96/58 درصد از تراکم کاشت 100 بنه در مترمربع مشاهده شد، امّا روی سایر صفات تأثیر معنی­داری نداشت. تراکم کاشت 300 بنه در متر­مربع، بیشترین عملکرد کلاله خشک را داشت. به­طور کلی با توجه به نتایج به­دست آمده، مشخص شد مصرف 20 پی­پی­ام جیبرلیک ­اسید سبب بهبود صفات کیفی زعفران گردید و تراکم کاشت پایین (100 بنه درمترمربع) فقط در برخی صفات مواد مؤثره زعفران (سافرانال و پیکروسین) و تراکم کاشت بالا (300 بنه در مترمربع) در عملکرد کلاله خشک تأثیر داشت