گذار از امنیت اطلاعات به هوش مصنوعی: تحلیل روندهای پژوهشی در امنیت سایبری صنعت بانکداری با رویکرد علم‌سنجی

Abstract

هدف: افزایش جرائم سایبری در سال‌های اخیر و افزایش هزینه‌های ناشی از خسارت‌های وارده در این حوزه موجب شده است که مدیران، سیاست‌گذاران و دولتمردان بیش‌ازپیش به امنیت سایبری  توجه نشان دهند. بااین‌‌حال، درصد کمی از متخصصان دید جامعی نسبت به موضوع‌های مهم این حوزه دارند. این پژوهش باهدف شناسایی موضوع‌های محرک، تخصصی، ضروری و پایه‌ای حوزه امنیت سایبری و همچنین بررسی روندهای موضوعی در سال‌های مختلف انجام‌شده است. علاوه بر این، شناسایی موضوع‌های نوظهور و روند تاریخی ظهور و افول موضوع‌ها در دوره‌های زمانی مختلف از دیگر اهداف این پژوهش است.روش‌شناسی: رویکرد مطالعه، علم‌سنجی است و از روش تحلیل هم‌رخدادی، تحلیل شبکه‌های اجتماعی و شاخص‌های مرکزیت و چگالی استفاده‌شده است. جامعة آماری پژوهش، کلیة مقاله‌های منتشرشده (تعداد 2720 مقاله) در حوزة امنیت سایبری در پایگاه وب‌آو‌ساینس از سال 2004 تا 2024 است. به‌منظور تحلیل هم‌واژگانی و تشکیل خوشه‌ها، فهرست لغات یکپارچه و بازدارنده ساخته شد و برای تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار ووس ویور و افزونة تحت وب بیبلیوشاینی استفاده گردید.یافته‌ها: شبکه هم‌رخدادی واژه‌ها نشان داد که موضوع‌های مدیریت ریسک و یادگیری ماشین بیشترین رخداد را در پژوهش‌ها به خود اختصاص داده‌اند و دارای بیشترین قدرت ارتباطی با سایر موضوع‌ها هستند. موضوع‌های کلاهبرداری، مدل‌های داده‌ای، یادگیری یکپارچه و تحول دیجیتال ازجمله مهم‌ترین موضوع‌های سال 2024 بوده است. خوشة یادگیری ماشین دارای بیشترین مرکزیت و تراکم است.نتیجه‌گیری: تحلیل منطقی روند تحولات پژوهشی در حوزه امنیت سایبری در بانک­ها طی دو دهه گذشته حاکی از گذار مفهومی از موضوع‌های سنتی همچون «ریسک سرمایه» و «امنیت اطلاعات» به سمت مفاهیم نوینی مانند «یادگیری ماشین»، «یادگیری یکپارچه» و «کشف هوشمند کلاهبرداری» است. بازیگران اصلی در این حوزه فناوری‌های نوظهور مانند «یادگیری یکپارچه»، «هوش مصنوعی» و «فناوری مالی» هستند که نقشی کلیدی در بازتعریف الگوهای امنیتی ایفا می‌کنند