نقش زنان در بازسازی مسکن پس از سانحه: یک مرور نظام‌مند

Abstract

هدف: هدف این مطالعه، بررسی نظام‌مند تولیدات علمی در حوزة بازسازی مسکن پس از سوانح با تأکید بر نقش و جایگاه زنان است، باهدف تحلیل وضعیت موجود، شناسایی روندهای پژوهشی و آشکارسازی شکاف‌های دانش در این حوزه. روش‌شناسی: این پژوهش با بهره‌گیری از روش مرور نظام‌مند و تحلیل محتوای کمی و کیفی، 32 مقالة منتخب از پایگاه‌های داده‌ای اسکوپوس و وب‌آوساینس را موردبررسی قرار داده است. تحلیل داده‌ها شامل بررسی فراوانی واژگان، تحلیل هم‌رخدادی واژگان با استفاده از نرم‌افزار ووس ویور، تحلیل روند زمانی انتشار مقالات، شناسایی مجلات و کشورهای پیشرو و تحلیل شبکه‌های هم‌تألیفی بوده است. همچنین، برای اعتبارسنجی یافته‌ها و تکمیل تحلیل محتوا، از نظرات خبرگان بهره گرفته‌شده است. یافته‌ها: نتایج نشان داد که اغلب پژوهش‌های پیشین بر «آسیب‌پذیری» زنان در برابر سوانح تمرکز داشته‌اند‌ و کمتر به «توانمندسازی» و «مشارکت فعال» آن‌ها در فرآیند بازسازی پرداخته‌اند. تحلیل روند زمانی نیز حاکی از افزایش علاقه‌مندی به این موضوع در سال‌های اخیر (به‌ویژه پس از 2019) است؛ بااین‌حال، این روند یکنواخت نبوده و متأثر از عواملی نظیر وقوع سوانح بزرگ و تغییر در سیاست‌های بین‌المللی بوده است. مجله «سوانح» بیشترین تعداد مقالات را در این زمینه منتشر کرده و کشورهای درحال‌توسعه، به‌ویژه بنگلادش و برخی دانشگاه‌های خاص و فعال در این کشورها، سهم عمده‌ای در تولیدات علمی داشته‌اند. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش بر ضرورت توجه هرچه بیشتر به نقش فعال و توانمندی‌های زنان در بازسازی مسکن پس از سوانح تأکید دارد و درعین‌حال، شکاف‌های پژوهشی قابل‌توجهی را در این زمینه آشکار می‌سازد. پر کردن این شکاف‌ها مستلزم انجام مطالعات بیشتر، به‌ویژه پژوهش‎های طولی، مطالعات تطبیقی بین فرهنگی و پژوهش‌های کیفی عمیق با رویکرد مشارکتی است. همچنین، توسعه سیاست‌ها و برنامه‌های بازسازی با حساسیت جنسیتی از دیگر الزامات مهم در این حوزه به شمار می‌رود