ارتباط آماری شاخص‏های جمعیت شناختی و علم‏سنجی با درهم‌تنیدگی اعضا هیئت تحریریه: مطالعه موردی مجلات نجوم و اخترفیزیک

Abstract

هدف: حضور و فعالیت خبرگان و دانشمندان هر رشته‌ در بیش از یک مجله، به‌عنوان پدیدة درهم‌تنیدگی اعضای هیئت تحریریه شناخته می‌شود. هدف اصلی پژوهش حاضر، مطالعة ارتباط آماری شاخص‏های جمعیت شناختی و علم‏سنجی با پدیدة درهم‌تنیدگی اعضای هیئت تحریریه در مجلات حوزة نجوم و اخترفیزیک است. روش‌شناسی: این پژوهش با بهره‌گیری از روش­ها و شاخص­های علم­سنجی و با رویکرد توصیفی- تحلیلی انجام‌شده است. جامعة آماری پژوهش شامل اعضای هیئت تحریریه تمامی مجلات حوزة نجوم و اخترفیزیک نمایه شده در پایگاه وب‌آوساینس است. این حوزه، از موضوعات راهبردی در سیاست‌گذاری‏های کلان علم و فناوری کشور به شمار می‌رود. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد بین جنسیت و مرتبه علمی با میزان درهم‌تنیدگی اعضای هیئت تحریریه مجلات نجوم و اخترفیزیک تفاوت معنا‌داری وجود ندارد. همچنین، بین ضریب تأثیر و چارک مجلات با میزان درهم‌تنیدگی، ارتباط معناداری مشاهده نشد. بین استنادات مجلات نجوم و اخترفیزیک و میزان درهم‌تنیدگی اعضای هیئت تحریریه نیز رابطه معنا‌داری وجود ندارد. در مقابل، همبستگی نسبتاً بالا و رابطة مستقیمی میان میزان تولیدات علمی کشورها و تعداد اعضای هیئت تحریریة آن‌ها در مجلات دیده می‌شود. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که عوامل فردی نظیر جنسیت، مرتبه علمی، ضریب تأثیر و تعداد استنادات، تأثیر قابل‌توجهی بر پدیدة درهم‌تنیدگی هیئت تحریریه مجلات نجوم و اخترفیزیک ندارند. این پدیده بیشتر متأثر از ساختارهای شبکه‌ای و پیوندهای اجتماعی است تا ویژگی‌های فردی. همچنین، کشورهایی با تولید علمی بالا مانند آمریکا، روسیه و انگلستان نقش مؤثرتری در این درهم‌تنیدگی ایفا می‌کنند؛ چراکه از منابع علمی و زیرساخت‌های پژوهشی پیشرفته‌تری نسبت به کشورهای درحال‌توسعه برخوردارند. به‌طورکلی، می‏توان گفت درهم‌تنیدگی بیشتر به تعاملات بین‌المللی و همکاری‏های علمی وابسته است. از محدودیت‏های این پژوهش، می‌توان به‌ضرورت انجام مطالعه‌ای مشابه دربارة مجلات فارسی نجوم و اخترفیزیک در پایگاه  ISCو بررسی سایر شاخص‌ها و متغیرهای علم‏سنجی مرتبط با مجلات، همچنین مطالعة درهم‌تنیدگی اعضای هیئت تحریریه مجلات سایر گرایش‏های فیزیک اشاره کرد