Pałubska, Zofia

Polish

Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II

R E C E N Z J E  ROCZNIKI  TEOLOGICZNETom LXII, zeszyt 5   –    2015 KS. JERZY MISIUREK, Źródło życia i świętości. Polska teologia kultu Najświętszego Serca Jezusa, Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolic-kiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II 2014, ss. 231. Najświętsze Serce Jezusa od dawna jest przedmiotem zainteresowania Księ-dza Profesora Jerzego Misiurka. Najwcześniejsze opracowanie, wydane dru-kiem – Nauka polskich teologów katolickich XVII i XVIII w. o kulcie Serca Je-zusowego („Studia Theologica Varsaviensia” 12(1974), z. 1, s. 61-78), liczy sobie dokładnie 40 lat. Jak wskazuje treść semantyczna tytułu, ogranicza się ono do kultu i dotyczy tylko dwóch wieków – XVII i XVIII. Dziewięć lat później w artykule Z teologii kultu Serca Jezusoweo w Polsce XIX wieku („Ateneum Kapłańskie” 101(1983), s. 266-273) uzupełnił opracowanie o wie-dzę dotyczącą XIX w., a dwanaście lat później wydał omówienie modlitew-nika Pierwszy polski modlitewnik czcicieli Serca Jezusowego (w opracowaniu zbiorowym: Podstawy duchowe wobec Boga, Kościoła i człowieka, Lublin 1995, s. 198-215). Przedstawił też dwa partykularne ujęcia kultu Serca Jezu-sowego – przez XVII-wiecznego teologa Kaspra Drużbickiego: Il Cuore di Gesù e la Santissima Trinitá Alla luce del pensiero di Gaspare Drużbicki SJ […] (Semiotica del Testo Mistico. Atti del Congresso Internazionale,  L’Aquila 1995, s. 407-410) i świętego papieża Jana Pawła II: Podstawy i wartości kultu Serca Jezusa  w świetle wypowiedzi Jana Pawła II (w opracowaniu zbiorowym: Scio cui credidi, Lublin 2007, 807-814). Syntezę wiedzy Księdza Profesora o teologii i kulcie Serca Jezusowego przedstawia encyklopedyczne opracowa-nie hasła Serce Jezusa, I: Teologia, II: Kult, w: Encyklopedia Katolicka, t. XVIII, Lublin 2013, kol. 7-11. W ciągu tych 40 lat duchowego i intelektualnego dojrzewania Autora zmieniła się terminologia dotycząca „Serca” Zbawiciela. Od 1974 do 1995 r. funkcjonował termin Serce Jezusowe, natomiast w 2007 r., w opracowaniu dotyczącym wypowiedzi Jana Pawła II, użył Autor terminu Serce Jezusa. Podobnie w wyżej wzmiankowanym haśle encyklopedycznym. RECENZJE 200Prezentowana książka jest dziełem komplementarnym – dotyczy zarówno kultu, jak i teologii Najświętszego Serca Jezusa. Jest nie tylko naukowym opracowaniem – analizą zagadnienia kultu Boga skoncentrowanego na Naj-świętszym Sercu Jezusa, ale też swoistym świadectwem osobistego – ponad 40-letniego przywiązania do tematu. Na osobiste duchowe życie w relacji do Bożej Miłości, której emanację obrazuje Serce, wskazuje wymowna treść de-dykacji: „Najświętszemu Sercu Jezusa, Patronowi Unii Apostolskiej Kleru i Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II w 250. rocznicę Me-moriału polskich biskupów katolickich oraz ustanowienia święta dla Polski i Arcybractwa Rzymskiego, w hołdzie  – Autor”. Zatem, zanim jeszcze roz-poczniemy lekturę naukowego opracowania, poznajemy motyw jego stworze-nia – dla oddania hołdu Bogu objawionemu w Osobie Jezusa Chrystusa. Ana-liza tekstu dedykacji, po mistrzowsku skoncentrowanego, pozwala ujrzeć Autora w kontekście nadprzyrodzonej obecności Bożej Miłości wylanej przez Najświętsze Serce Osoby Jezusa Chrystusa. Z treści dedykacji poznajemy również kontekst instytucji ziemskich, aczkolwiek dotyczących sfery życia duchowego – Unii Apostolskiej Kleru oraz Katolickiego Uniwersytetu Lubel-skiego Jana Pawła II, którym patronuje Najświętsze Serce Jezusa. Już w de-dykacji Autor zręcznie wprowadza czytelnika na tory historii Kościoła kato-lickiego w Polsce, który staraniem biskupów przed 250 laty ubiegał się o usta-nowienie święta Najświętszego Serca Jezusa dla wiernych w Polsce; informacją o Arcybractwie Rzymskim wykracza ponad historię Kościoła w Polsce – na teren Kościoła w świecie. Przytoczona dedykacja jest kwintesencją osobo-wości Teologa, który jest nie tylko wytrawnym historykiem teologii duchowo-ści, pamiętającym o milowych słupach na drodze rozwoju życia religijnego w Polsce, lecz również szczerym czcicielem i wielbicielem miłującego Boga objawiającego się w Osobie Jezusa Chrystusa. Ksiądz Misiurek, mistrz formy opracowań naukowych, zwykle, poprzez przejrzysty plan prezentowania tematu, prowadzi nas logiczną drogą jego od-krywania. Również tutaj zastosował podział na dwie części – część pierwsza dotyczy nauki „polskich teologów katolickich XVII i XVIII wieku o kulcie Najświętszego Serca Jezusa” (s. 13-171),  część druga zaś dotyczy „polskiej myśli teologicznej o kulcie Serca Jezusowego”. Co może myśleć czytelnik po przeanalizowaniu takiego podziału? Sięgnie do zawartości jednej i drugiej części i odkryje, że wkradł się pewien nieład lub został wprowadzony nieostry podział. Część pierwsza dotyczy nauki polskich teologów katolickich z XVII i XVIII w. o kulcie Najświętszego Serca Jezusa, a zatem – polskiej myśli teolo-gicznej o kulcie Najświętszego Serca Jezusa. Część druga odnosi się również RECENZJE 201do polskiej myśli teologicznej o kulcie Najświętszego Serca Jezusa. Czy ten podział jest wystarczająco wyrazisty, zwłaszcza wobec treści wypełniającej część drugą, dotyczącą teologii i kultu w XIX i początku XX w. oraz, party-kularnie, w wypowiedziach Jana Pawła II? A może bardziej słuszne byłoby jednolite opracowanie historycznego rozwoju kultu Serca Jezusa, poczynając od XVII w., a kończąc na omówieniu odnośnych wypowiedzi Jana Pawła II? Myślę, że gdyby Autor zrezygnował z zachowania oryginalnej formy części pierwszej, będącej świetnym przykładem dysertacji doktorskiej, mógł rozpocząć od przedstawienia teologicznych podstaw kultu Serca Jezusa, następnie uka-zać proces jego rozwoju w Polsce od XVII w. do pontyfikatu Jana Pawła II. W osobnej części mógł przedstawić duchowe owoce kultu – uwielbienie, po-święcenie się, wynagrodzenie, doskonalenie i uszlachetnianie wewnętrzne człowieka. Wtedy opracowanie  byłoby bardziej zgodne z dotychczasową metodą pracy Teologa i zyskałoby jednolitą logiczną całość. Niemniej należy wspomnieć, że Autor wyjaśnił, iż część pierwsza prezentowanego opraco-wania jest pierwszym wydaniem rozprawy doktorskiej (s. 7), na której ślad odcisnął promotor, sługa Boży Wincenty Granat, i – być może – zależało mu na zachowaniu pierwotnej formy opracowania?  Doszło również do zachwiania harmonii frazeologicznej. Jak wspomniałam wyżej, w ciągu 40 lat nastąpiła zmiana teologicznego terminu i pobożnościo-wego tytułu dotyczącego Serca Osoby Jezusa Chrystusa – początkowo stoso-wany termin Serce Jezusowe bywa zastępowany terminem Serce Jezusa, co widać w ostatnich artykułach Autora i w podtytule prezentowanego opraco-wania – […] Polska teologia kultu Najświętszego Serca Jezusa. (strona tytu-łowa). Tymczasem, poza „fasadą” w tytule i w części poświęconej omówieniu wypowiedzi Jana Pawła II, stosował Autor tradycyjny termin Serce Jezusowe. Czy za nieujednolicenie należałoby obwiniać tylko Autora?  Najwyższy, jak zwykle poziom, osiągnął Autor w prezentacji teologicz-nego dowodu. Najpierw, w części wstępnej, przedstawił ortodoksyjną naukę Kościoła o kulcie Serca Jezusowego wyrażaną w przedsoborowych wypowie-dziach papieży (Leona XIII, Piusa XI, Piusa XII) oraz posoborowym naucza-niu Pawła VI i  refleksję teologiczną, w 1955 r. zsyntetyzowaną podczas obrad  Międzynarodowego Kongresu w Tilburgu, poświęconą teologii Najświętszego Serca (s. 13-14). Następnie ukazał dzieje kultu Serca Jezusowego poza grani-cami Polski, sięgając do wypowiedzi m.in. świętych teologów: Justyna, Am-brożego, Augustyna, Bedy, Anzelma, Bernarda, Piotra Kanizjusza, Bona-wentury, Bernardyna z Sieny, Alberta Wielkiego, Wawrzyńca Justinianiego i Jana z Avila, Jana Eudesa, Ignacego Loyoli, Klaudiusza de la Colombière’a RECENZJE 202oraz mistyków: Lutgardy, Mechtyldy, Gertrudy, Małgorzaty Marii Alacoque (s. 15-22). Przedstawił też ewolucję pojęcia – „kult Serca Jezusowego” – od nazwy „nabożeństwo” poprzez pietatis exercitium lub exercitium aż do cultus (s. 37-41). Tak przygotowane informacje wstępne poprzedzają wykład doty-czący: 1. teologicznych podstaw kultu Serca Jezusowego – Wcielenia i Odku-pienia (s. 41-61), 2. przedmiotu kultu – fizycznego Serca Zbawiciela ożywio-nego Jego duszą i zranionego na krzyżu, istniejącego w hipostatycznej łączno-ści w Osobie Słowa Bożego (s. 63-75; 197-201), 3. jego zasadności – ludzkiej potrzeby odpowiedzi na dar miłości – „odpłacania się […] miłością za miłość” (s. 201) oraz chęci zadośćuczynienia „znieważonej miłości Bożej” i przepro-szenia  (s. 75-82; 201-204).   Autor omówił dwojaki rodzaj kultu – wewnętrzny: modlitwa uwielbienia, idea poświęcenia siebie Sercu Bożemu, wynagrodzenie Sercu Bożemu za grzechy (s. 109-120) i zewnętrzny: indywidualny (s. 120-122) i społeczny (s. 122-128); na s. 129-135 zwrócił uwagę na rolę wewnętrznego usposobienia człowieka w przypadku każdego przejawu czci oddawanej Bogu, w tym Naj-świętszemu Sercu Zbawiciela.  Pisząc o rozwoju kultu Serca Jezusa w Polsce, wspomniał Ksiądz Misiurek o śladach  jego istnienia niemal od początku chrystianizacji, czego przykład znalazł w najstarszej zapisanej pieśni – Bogurodzica i innych późniejszych pieśniach oraz najstarszych świadectwach żywego chrześcijaństwa w Polsce  – Kazaniach Świętokrzyskich (s. ), a później w kazaniach Piotra Skargi (s. 25) czy wczesnych próbach pisarskich, np.  R.J. Wąchalskiego (s. 24). Kultowi Serca Bożego towarzyszył rozwój systematycznej teologii Serca Jezusa. Jej początek dostrzega Autor w XVII w., poczynając od pism Kaspra Drużbic-kiego (s. 25-37); wspomniał też T. Młodzianowskiego i S. Skibickiego. Autor zwrócił uwagę, że w XVIII w. zarówno kult praktyczny, jak też teologię wzmocniły objawienia w Paray-le-Monial (s. 37-28). Podkreślił, że znalazły one zainteresowanie w polskich klasztorach jezuitów, pijarów, wizytek i w 1706 r. zaowocowały intronizacją nabożeństwa do Serca Jezusowego w war-szawskim kościele Pijarów, założeniem Bractwa Najświętszego Serca Jezu-sowego i powstaniem pism dotyczących zagadnienia (rozpraw teologicznych, rozmyślań, modlitw, zbiorów kazań), Memoriałem polskich biskupów do Sta-licy Apostolskiej i ustanowieniem dla Polski święta Serca Jezusowego (s. 28-32). Bezcenny wydaje się dla czytelnika ten krótki rys dziejów rozwoju kultu, opatrzony wyczerpującą bibliografią (s. 219-226), ułatwiający czytelnikom ewentualne samodzielne pogłębianie tematu.  RECENZJE 203Autor ujawnił, że miał zamiar zanalizować zagadnienie kultu Serca Jezusa w Polsce w aspekcie zależności od opracowań teologów zagranicznych. Chciał  wyodrębnić oryginalną myśl polskich pisarzy (s. 35 oraz 133: „Zasta-nówmy się, czy i na ile polscy teologowie byli oryginalni […]”). Czy mu się udało? By to potwierdzić, należy prześledzić proces naukowego dowodzenia i zweryfikować swoje spostrzeżenia z jego osobistymi wnioskami (s. 165-171; 215-216). Niezmiernie ważne dla czytelnika zainteresowanego teologią duchowości jest szczególne potraktowanie aspektu wartości duchowych kultu Najświęt-szego Serca (s. 137-164; 208-214)). Autor uwzględnił „wpływ kultu Serca Je-zusowego na doskonałość i uszlachetnienie wewnętrzne człowieka” usposo-bionego do miłości ku bliźnim (s. 145-149) i do pogłębienia prawd wiary (s. 149-158). Lektura najnowszej książki Księdza Profesora Jerzego Misiurka w sposób wyczerpujący zapoznaje czytelnika z istotą kultu Trójjedynego Boga w ema-nacji Jego miłości. Kult miłującego Boga, objawionego w Osobie Jezusa Chrystusa, akceptowany i podtrzymywany w Kościele katolickim, od XVII w. uzasadniany był przez polskich teologów, a od zarania chrystianizacji pielę-gnowany przez wiernych partykularnego Kościoła w Polsce. Ponadto należy wskazać na jej pierwszą część jako na  wzorczy model rozprawy naukowej, z powodzeniem i bez zastrzeżeń dotąd stosowany we własnych pismach Księ-dza Profesora i promowanych  przez Niego pracach licznych uczniów.  Zofia Pałubska 

Ks. Jerzy Misiurek, Źródło życia i świętości. Polska teologia kultu Najświętszego Serca Jezusa

https://czasopisma.tnkul.pl/index.php/rt/article/download/3515/2908

Ks. Jerzy Misiurek, Źródło życia i świętości. Polska teologia kultu Najświętszego Serca Jezusa

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II