„…w Wierze S Katolickiey z Kościołem Rzymskim zjednoczoney, żyć y umierać pragnę”. Losy duchowieństwa unickiego na terenie dawnego województwa bracławskiego po likwidacji sieci parafialnej (1794-1839)

Abstract

After the Second Partition of the Polish-Lithuanian Commonwealth, the tsarist authorities launched a campaign to restore the „native Russian appearance“ of the partitioned areas. Dismantling the structures of the Greek Catholic Church became an important aspect of the process of Russification. The rate of conversion to Orthodoxy depended on the respective area. Within the borders of the former Bracław Voivodeship, the action proceeded the fastest. Diversified in terms of religion and nationality, the voivodeship turned out to be open to the influences of Orthodox Christians from both Pereiaslav and Moldavia. Some of the faithful put up passive resistance, while others were eager to return to the faith of their ancestors. Similar attitudes were also characteristic of the Greek Catholic clergy. Stripped of their livelihood as their salaries were not paid regularly, they accepted Orthodoxy formally but remained in their parishes. The article recalls the names of those who stayed faithful to the Catholic Church to the end. Their further life stories after 1840 are still unknown.Po drugim rozbiorze Rzeczypospolitej władze carskie przystąpiły do akcji przywracania ziemiom zabranym „rdzennie rosyjskiego wyglądu”. Istotnym elementem rusyfikacyjnym stała się likwidacja struktur Kościoła greckokatolickiego. Tempo konwersji na prawosławie kształtowało się w zależności od terenu przeprowadzenia akcji. W granicach dawnego województwa bracławskiego akcja przebiegła najszybciej. Zróżnicowany wyznaniowo i narodowościowo teren województwa okazał się podatny na wpływy prawosławnych zarówno z Perejasławia, jak i Mołdawii. Część wiernych stawiała bierny opór wobec siłowych rozwiązań, część z kolei chętnie wróciła do wiary przodków. Podobne postawy cechowały także duchowieństwo greckokatolickie. Pozbawione środków do życia poprzez brak systematycznych wypłat pensji, przyjmowało prawosławie formalnie, pozostając w swych parafiach. Przywołano w tekście nazwiska tych, którzy do końca pozostali wierni Kościołowi katolickiemu. Ich dalsze losy po roku 1840 pozostają wciąż nieznane