Duszpasterze ewangelickich Zborów Niepolskich (niemieckich) a polityka wyznaniowa i narodowościowa PRL oraz polityka tożsamościowa Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w latach 1952-1993

Abstract

The article seeks to characterise the group of Lutheran clerics who exercised pastoral care in the communities of German Evangelical Christians in Lower Silesia and West Pomerania. After 1945, the only Lutheran Church that operated officially in Poland was the Evangelical Church of the Augsburg Confession, whose authorities pursued an identity policy emphasising the Polish character of the Lutheran faith and its tradition. The German Lutheran communities of Lower Silesia and West Pomerania, forming a legacy of the Prussian union of Evangelical churches, were not incorporated into the Evangelical Church of the Augsburg Confession, but came under its supervision and benefited from the pastoral care of clergy approved by the authorities of that Polish church. Finding pastors who could win the trust of German Lutherans and who would be loyal to Polish ecclesiastical  and state authorities proved difficult. Most of them originated from the Polish-German borderland, which enabled them to hide or reveal their views and identity as they saw fit. Given the circumstances, the nationality policy of Polish authorities and the identity policy of Polish Lutherans could not fully Polonise the Germans and dissolve German Lutheran communities existing in the Regained Territories.Celem artykułu jest charakterystyka grupy duchownych luterańskich, którzy sprawowali opiekę duszpasterską nad wspólnotami niemieckich ewangelików na Dolnym Śląsku i Pomorzu Zachodnim. Po 1945 r. jedynym oficjalnie funkcjonującym Kościołem luterańskim w Polsce był Kościół Ewangelicko-Augsburski, którego władze prowadziły politykę tożsamościową podkreślającą polski charakter luteranizmu i jego tradycji. Niemieckie wspólnoty luterańskie na Dolnym Śląsku i Pomorzu Zachodnim, będące pozostałością po pruskim Kościele Ewangelicko-Unijnym, nie zostały włączone do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, lecz zostały poddane jego nadzorowi i korzystały z opieki duszpasterskiej duchownych zatwierdzanych przez władze tego polskiego Kościoła. Znalezienie pastorów mogących pozyskać zaufanie niemieckich luteranów i jednocześnie lojalnych wobec polskich władz kościelnych i państwowych okazało się trudne. Większość tych pastorów pochodziła z polsko-‑niemieckiego pogranicza, co umożliwiało im kontekstowe ukrywanie lub ujawnianie poglądów i tożsamości. Polityka narodowościowa polskich władz i polityka tożsamościowa polskich luteranów nie były w stanie w tych warunkach dokonać całkowitej polonizacji Niemców i likwidacji niemieckich wspólnot luterańskich na Ziemiach Odzyskanych