Unicka diecezja smoleńska do 1654 r. Przyczynek do dziejów polityki wyznaniowej w Rzeczypospolitej czasów Wazów

Abstract

The occupation of the new lands in the east of the Commonwealth, sanctioned by the peace of Deulin and Polanov, provided the subsequent rulers of the Vasa dynasty with an incentive to pursue their own religious policies there. The specific legal location of the new provinces of Smolensk and Chernihiv-Siversk allowed them to introduce their own visions of the religious organisation of the local communities. The local nobility was granted the privilege of professing only the Catholic religion in both rites: Western and Eastern. Therefore, the Uniate Archdiocese of Smolensk was established to influence the religiosity of the local Orthodox population in the spirit of the teaching of the Catholic Church. By the way, a cultural reorientation towards the West, represented at that particular time by the Baroque staffage, was also to take place. At the time of the belonging of these lands to the Commonwealth, the eparchy was headed by three bishops: Sergius, Lev Kreuza and Andrzej Kwaśniński Złoty. To a certain extent, their ministry had the desired effect, for despite great efforts after the re-occupation of these lands by Russia, it failed to fully eradicate Western influences in local society and in the cultural landscape the latter created. All this was the result of the religious policy of the monarchs of the Vasa dynasty, who acted both deliberately and by taking advantage of the religious and cultural unification processes then taking place on the European continent.Zajęcie nowych ziem na wschodzie Rzeczypospolitej, usankcjonowane pokojem w Deulinie i w Polanowie, dało asumpt kolejnym władcom z rodu Wazów do prowadzenia tamże własnej polityki wyznaniowej. Specyficzne usytuowanie prawne nowych województw: smoleńskiego i czernihowsko-‑siewierskiego, pozwoliło im na wprowadzenie własnych wizji organizacji religijnej miejscowych społeczności. Miejscowa szlachta uzyskała przywilej wyznawania tylko religii katolickiej w obu obrządkach: zachodnim i wschodnim. Dlatego też zorganizowana została unicka archidiecezja smoleńska, mająca wpływać na religijność miejscowej ludności prawosławnej w duchu nauczania Kościoła katolickiego. Przy okazji miała dokonać się także reorientacja kulturowa w kierunku Zachodu, reprezentowanego w tym konkretnym czasie przez barokowy sztafaż. W czasie przynależności tych ziem do Rzeczypospolitej na czele eparchii stało trzech biskupów: Sergiusz, Lew Kreuza oraz Andrzej Kwaśniński Złoty. Pełniona przez nich posługa w pewnej mierze przyniosła pożądany skutek, bowiem, mimo ogromnych starań po ponownym zajęciu tych ziem przez Rosję, nie dało się w pełni wykorzenić wpływów zachodnich w miejscowym społeczeństwie oraz w tworzonym przezeń krajobrazie kulturowym. Wszystko to było efektem polityki wyznaniowej monarchów w rodu Wazów, działających tak z rozmysłem, jak i wykorzystujących zachodzące wówczas na kontynencie europejskim procesy unifikacji religijnej i kulturowej