Rucińska, Patrycja

Szmurło, Agnieszka

Polish

Siedlce University Publishing House Journals

Zeszyty Naukowe UNIWERSYTETU PRZYRODNICZO-HUMANISTYCZNEGO w SIEDLCACH Nr 100 Seria: Administracja i Zarządzanie 2014 Patrycja Rucińska Agnieszka Szmurło Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach Wydział Nauk Ekonomicznych i Prawnych Koło Naukowe Menedżerów „Top Manager” Mobbing i jego konsekwencje w organizacji1 Effects of the mobbing in the organization Wstęp  Mobbing w ostatnim czasie jest powszechnym zjawiskiem, które można zaobserwować w wielu zakładach pracy, szkołach, a nawet domach. Staje się on poważnym problemem społecznym. Nie każdy potrafi sobie poradzić w sy-tuacji, gdy jest zastraszany czy upokarzany. Nie zawsze też wiadomo, do kogo zwrócić się z prośbą o pomoc. Taka sytuacja negatywnie wpływa nie tylko na stan psychiczny ofiar lobbingu, ale też ich produktywność jako pracowników. Jej konsekwencje są poważane: od pogorszenia relacji społecznych w rodzinie i najbliższym otoczeniu, aż po straty ekonomiczne w przedsiębiorstwach i całej gospodarce. Dlatego tak ważne jest przeciwdziałanie zjawisku mobbingu. Ce-lem artykułu jest przedstawienie jego istoty oraz konsekwencji dla poszczegól-nych jednostek i organizacji, a także sposobów przeciwdziałania.  Istota, rodzaje i przyczyny mobbingu   Pod pojęciem mobbingu powszechnie rozumie się nękanie, prześlado-wanie oraz znęcanie się nad pracownikami w celu poniżania, obrażania i oka-zywania swojej dominacji. Aby nadać temu działaniu miano mobbingu, proces ten musi być powtarzalny i trwać przez pewien okres czasu2. Mobbing definio-wany jest też jako: „działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skie-rowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżanie lub ośmie-szanie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracow-ników”3. W zjawisku mobbingu występuje sprawca i ofiara. Wyróżniają się oni charakterystycznymi cechami. Mobber (prześladowca) to zazwyczaj osoba niezrównoważona emocjonalnie z niską odpornością na stres, zawistna, za-zdrosna, bojaźliwa, o silnych cechach przywódczych i niskiej samoocenie. Osoba taka nie szanuje współpracowników i podwładnych, jest zarozumiała, 1 Artykuł napisany pod opieką naukową dr Edyty Bombiak, Katedra Zarządzania Przedsiębiorstwem. 2 M. Gamian-Wilk (red.), Przemoc i mobbing w szkole, w domu, w miejscu pracy, PWN, Warszawa 2012, s.175.  3 Dziennik Ustaw Nr 213, poz. 2081. Ustawa z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Art. 943. § 2.                                                            302  Patrycja Rucińska, Agnieszka Szmurło lekceważy zdanie innych oraz domaga się podporządkowania. Takie zachowa-nie ma na celu dowartościowanie się i dążenie do celu „po trupach”.   Ofiarami mobbingu bywają zwykle dwie grupy osób. Pierwsza z nich to osoby wrażliwe, mało asertywne, nie potrafiące bronić swojego zdania, łatwo ulegające innym. Takie osoby dają sobą manipulować, przez co oprawca czer-pie z tego wiele satysfakcji. Do drugiej grupy zalicza się osoby, które są zupeł-ną odwrotnością pierwszej. Charakteryzuje je inteligencja, wybijanie się przed szereg, indywidualizm i dominacja. Swoim zachowaniem zagrażają jednak wy-żej postawionym przełożonym, którzy czują się niedowartościowani4.   Występują różne rodzaje mobbingu. Biorąc pod uwagę to, kto jest drę-czycielem, można wyróżnić5: • mobbing pionowy – dręczycielem jest przełożony, natomiast ofiarą pod-władny, • mobbing poziomy (horyzontalny, grupowy) – mobberem są współpra-cownicy ofiary mobbingu,  • mobbing wstępujący – mobberem jest podwładny.   Ze zjawiskiem mobbingu spotykamy się w niemalże każdym środowisku. Jego rozwojowi sprzyjają między innymi takie czynniki, jak6: 1) Niewłaściwe organizowanie pracy w przedsiębiorstwie. a. Jest to jedna z najczęściej występujących przyczyn powstania mob-bingu. Niewłaściwy podział obowiązków wśród pracowników przyczy-nia się do zwiększenia stresu i nerwowych sytuacji, co skutkuje konflik-tami. Mocno rozwinięta i zhierarchizowana struktura, również silnie przyczynia się do rozwoju mobbingu. Nieprecyzyjne określenie obo-wiązków i kompetencji, zwiększa brak pewności u pracowników oraz poprawności wykonywanych działań.  2) Stosunki między pracownikami a przełożonymi. a. Źródłem negatywnych relacji na linii pracownik-pracodawca bywa utrzymująca się atmosfera strachu i zagrożenia. Powoduje to zbędne kumulowanie problemów, których rozwiązanie bywa trudne i prowadzi do realnych strat w firmie.  3) Stosunki między pracownikami. a. Źródłem mobbingu bywa ignorowanie stosunków między pracownika-mi. Pozostawianie im swobody działania prowadzi niejednokrotnie do chaosu i skutkuje wieloma konfliktami, stanowiącymi postawę rozwoju różnych patologii w środowisku pracy.  Konkludując, mobbing jest psychoterrorem, którego ofiarą może zostać każdy. Nie ma jednego typu osobowościowego ofiar mobbingu. Dotyka on za-4 M. Dąbrowska-Kaczorek, P. Banasik, Jak wygrać z mobbingiem, Scientific Publis-hing Group, Gdańsk 2004, s. 65-67. 5 A. Bechowska-Gebhardt, T. Stalewski, Mobbing – patologia zarządzania persone-lem, Difin, Warszawa 2004, s. 10. 6 K. Kędziora, K. Śmieszek., Dyskryminacja i mobbing w zatrudnieniu, Wyd. C.H. BECK, Warszawa 2008, s. 185-189.  Seria: Administracja i Zarządzanie (27)2014  ZN nr 100                                                           Mobbing i jego konsekwencje w organizacji  303 równo osoby mało asertywne jak i urodzonych przywódców. Pozycja w organi-zacji również nie gwarantuje ochrony przed potencjalnym mobberem.  Konsekwencje mobbingu   Zjawisko mobbigu przynosi wiele negatywnych skutków nie tylko ofiarom i organizacjom, które borykają się z tym problemem, ale również całemu społe-czeństwu. Osoba mobbingowana doświadcza wielu psychicznych, psychoso-matycznych oraz fizjologicznych konsekwencji (tab. 1), które utrudniają jej nor-malne funkcjonowanie.  Tabela 1. Konsekwencje mobbingu dla jego ofiar Skutki ogólne Skutki specyficzne Psychiczne Niskie poczucie własnej wartości Stres i napięcie Lęk Depresja Strach i obawy o zdrowie Wypalenie zawodowe/brak witalności/zmęczenie Negatywne emocje Podenerwowanie/irytacja Ogólne zdrowie psychiczne Psychosomatyczne Objawy fizyczne Objawy psychosomatyczne Ból Fizjologiczne Choroby przewlekłe  Problemy sercowo-naczyniowe Źródło: M. Gamian-Wilk (red.), Przemoc i mobbing w szkole, w domu, w miejscu pracy,  PWN, Warszawa 2012, s.182.  Stres i problemy zdrowotne występują znacznie częściej u ofiar mobbin-gu niż u innych pracowników. Pojawiający się u nich spadek efektywności, za-angażowania, satysfakcji oraz poprawności wykonywanych działań, w osta-teczności prowadzi do odejścia z pracy. Wraz z utratą pracy człowiek obniża swoją pozycję społeczną i często izoluje się od innych. Problemy z funkcjono-waniem w społeczeństwie mogą również odbić się na życiu prywatnym. Taka osoba porażkę zawodową często odreagowuje na rodzinie.   Utrata pracownika niesie ze sobą konsekwencje także dla organizacji, która ponosi koszty finansowe spowodowane koniecznością ponownej rekruta-cji oraz przeszkolenia nowego pracownika. Organizacja w takiej sytuacji nie tyl-ko traci pracownika, ale również musi walczyć ze złą atmosferą, jaka panuje wśród personelu, spadkiem motywacji, morale oraz negatywnym wizerunkiem wewnątrz jak i na zewnątrz. Dalszymi konsekwencjami występowania zjawiska mobbingu mogą być koszty spraw sądowych, zwalczania strajków, spadku efektywności pracy i zmniejszenia zysku firmy7. Przedsiębiorstwa, borykające 7 M. Gamian-Wilk (red.), Przemoc i mobbing w szkole, w domu, w miejscu pracy, PWN, Warszawa 2012, s.181- 184. ZN nr 100  Seria: Administracja i Zarządzanie (27)2014                                                           304  Patrycja Rucińska, Agnieszka Szmurło się z mobbingiem obniżają swoją wiarygodność i reputację. Trudniej im o rze-telnych pracowników oraz lojalnych klientów.   Mobbing skutkuje także konsekwencjami makroekonomicznymi. Pogor-szenie się zdrowia ofiar mobbingu powoduje, że nie są one zdolne do pracy, a państwo zmuszone jest ponosić koszty ich leczenia. Często takie osoby nie są mogą pracować przez tyle lat, co inni, a to skutkuje wypłatą wcześniejszych emerytur oraz rent. Skutki mobbingu nie dotyczą więc jedynie jego ofiarą, ale także całego środowiska. Dlatego też, w obliczu poważnych konsekwencji spo-łecznych i gospodarczych zjawiska mobbingu, współczesne organizacje stają przed wyzwaniem zapobiegania oraz zwalczania tej patologii w środowisku pracy. Przeciwdziałanie i walka z mobbingiem   Przeciwdziałanie mobbingowi jest obowiązkiem każdego pracodawcy. Podstawową formą walki z tym zjawiskiem jest przede wszystkim odpowiednia polityka personalna. Właściwie przeprowadzana rekrutacja, przejrzysty proces awansowania pracowników i kierowników, szkolenia i doskonalenie zawodowe – to wszystko może pomóc firmie w uniknięciu występowania psychoterroru. Odpowiednio przeprowadzony proces rekrutacyjny może bowiem wyelimino-wać kandydatów o tzw. toksycznej osobowości. Są to ludzie, którzy mają pro-blemy z okazywaniem życzliwości, osoby z nadmierną ambicją i chęcią władzy, niedojrzałe emocjonalnie, ze skłonnością do tworzenia układów. Osoby stara-jące się o posady na kierowniczych stanowiskach koniecznie powinny być pod-dawane testom wykrywającym cechy osobowości charakteryzujące mobbera8.   Kluczowe znaczenie odgrywa również bazująca na otwartości i prawie do krytyki kultura organizacji. Pracodawca powinien też uświadomić pracowni-ków o skutkach i przejawach mobbingu, by nikt nie miał wątpliwości co do jego obecności, gdy takie sytuacje będą miały miejsce. Skłonienie do informowanie o przejawach mobbingu, rzetelne rozpatrywanie oraz określenie kar, jakie gro-żą za stosowanie lobbingu, może w dużym stopniu przeciwdziałać temu zjawi-sku. Atmosfera w firmie powinna wyeliminować poczucie strachu, co w konse-kwencji wyeliminuje problem mobbingu9.  Ważna jest też odpowiednia organizacja pracy. Przedsiębiorstwo wy-znaczając cele pracownikom nie może zbytnio ich obciążać, gdyż powoduje to nerwowe sytuacje i napięcia. Istotne jest również to, aby zwracać uwagę na stosunki międzyludzkie i kontrolować je. Organizacja powinna stwarzać przyja-zną atmosferę sprzyjającą zgłaszaniu przez pracowników wszelkich nieprawi-dłowości w organizacji.    8 A. Bechowska-Gebhardt, T. Stalewski, Mobbing patologia zarządzania persone-lem, Difin, Warszawa 2004, s. 61. 9 Ibidem. Seria: Administracja i Zarządzanie (27)2014  ZN nr 100                                                           Mobbing i jego konsekwencje w organizacji  305 Podsumowanie  Mobbing jest jednym z tych niekorzystnych zjawisk w środowisku pracy, które należy niezwłocznie powstrzymywać i zwalczać, gdyż jego ignorowanie oprowadzi do nieodwracalnych konsekwencji indywidualnych i organizacyj-nych. Aby mu zapobiegać, należy przede wszystkim na bieżąco monitorować relacje między członkami organizacji w celu wczesnego wykrycia pierwszych symptomów mobbingu i zapobieżenia jego eskalacji. Niejednokrotnie trudno jest zauważyć pierwsze objawy mobbingu, które nierzadko bywają mylone ze stawianymi wymaganiami. Popadamy w mobbing, po czym nie potrafimy sobie z tym radzić i przeciwdziałać zachowaniom mobbera. Bardzo ważne jest za-tem, aby wiedzieć, jakie mamy prawa w pracy czy w szkole i na co powinniśmy niezwłocznie reagować. Nie możemy też dopuszczać do sytuacji, w której ktoś z naszego otoczenia jest dyskryminowany bądź traktowany bez szacunku. Bibliografia Bechowska-Gebhardt A., Stalewski T., Mobbing – patologia zarządzania personelem, Di-fin, Warszawa 2004. Dąbrowska-Kaczorek M., Banasik P., Jak wygrać z mobbingiem, Scientific Publishing Group, Gdańsk 2004. Gamian-Wilk M., Przemoc i mobbing w szkole, w domu, w miejscu pracy, PWN, War-szawa 2012.  Kędziora K., Śmieszek K., Dyskryminacja i mobbing w zatrudnieniu, Wyd. C.H. BECK, Warszawa 2008.    ZN nr 100  Seria: Administracja i Zarządzanie (27)2014 

Mobbing i jego konsekwencje w organizacji: Effects of the mobbing in the organization

https://czasopisma.uph.edu.pl/znadministracja/article/download/2331/1957

Mobbing i jego konsekwencje w organizacji: Effects of the mobbing in the organization

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Siedlce University Publishing House Journals