Yaygın din eğitimi görevlisi olan vaizler yüzyıllardır camilerde vaazlar yoluyla halkı bilgilendirmektedir. Son yıllarda vaizlerin niteliği ve hizmet alanlarının çeşitlendirilmesi ile ilgili önemli gelişmeler yaşanmıştır. Ancak önemli bir yaygın din eğitimi faaliyeti yapan vaizlerle ilgili, daha özelde vaizlerin problemleriyle ilgili alan yazında herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Buna bağlı olarak bu araştırmada; vaizlerin, vaizlik mesleğini tercih nedenleri, yürüttüğü din eğitimi faaliyetleri, karşılaştıkları sorun ve beklentilerinin neler olduğu sorusuna yanıt aranmaktadır. Çalışma, alan yazına sağlayacağı katkının yanında, Trabzon özelinde vaaz hizmetlerini değerlendirme açısından ve yaygın din eğitiminin uygulayıcıları olan vaizlerin görüşlerinin bilimsel bir bakış açısıyla incelenmesi açısından önem arz etmektedir. Bu çalışma, vaizlerin sorun ve beklentilerinin derinlemesine incelenmesi hedef alındığı için nitel yaklaşımlardan durum çalışmasına göre tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubu 2024 yılında Trabzon ili ve ilçelerinde görev yapan 14 vaiz ve uzman vaizden oluşmaktadır. Katılımcılardan 8’i 10 yıl ve altı tecrübeye, 6’sı ise 10 yıldan daha fazla tecrübeye sahiptir. Katılımcılardan veriler görüşme yoluyla elde edilmiştir. Görüşmeler 2024 Ocak ayında yüz yüze uygulanmıştır. Ses kaydı yoluyla elde edilen veriler yazıya dönüştürüldükten sonra içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda vaizler; mesleğe olan sevgi, Diyanet İşleri Başkanlığı’nda vaizliğin iyi bir görev alanı olması gibi daha çok kişisel; insanlara faydalı olma, geniş bir kitleye ulaşma, dezavantajlı gruplara hizmet gibi toplumsal; dini anlatma ve sorumluluk gibi dini motivasyonlarla vaizlik mesleğini tercih etmektedir. Vaizler cami içinde sohbet, vaaz, Siyer ve Hadis gibi özel dini dersler, mübarek günlerde programlar yürütmektedir. Bununla birlikte cami dışında da okul, hastane, sevgi evi, cezaevi vb. kurumlarda konferans, gençlik faaliyetleri, esnaf, ev, hasta ve yaşlı ziyaretleri ve din görevlilerine seminerler gibi birçok faaliyette bulunmaktadır. Vaizlerin başta müftülüklerdeki oda, bilgisayar gibi araç gereç tahsisi gibi fiziki imkânsızlıklar; kurum içerisinde vaizlere gereken önemin verilmemesi, asli görev dışında yüklenen görevler, bürokratik yazışmalar gibi idari sorunlar yaşamaktadır. Bununla birlikte cemaatin vaaza gelmemesi veya geç gelmesi, cemaatin vaaza müdahil olması, anlatılanları dikkatle dinlememesi veya anlamaması, konuyu beğenmemesi, cemaatin farklı eğitim ve kültür seviyelerinden oluşması, yaşlı kesimden olması, vaizi şikâyet etmesi gibi cemaatle ilgili sorunları ön plana çıkarmışlardır. Ayrıca özlük haklarında adaletsizlikler, maaşın yetersizliği, uzman veya baş vaiz olmanın zorlukları, vaizlik mesleğine gereken önemin verilmemesi gibi memuriyetten kaynaklı sorunları vurgulamışlardır. Son olarak vaazların yanlış aktarılması, hazırlıksız vaaza çıkma, görevde aksaklık gösterme, kendini yenileyememe ve gençlere ulaşmada zorlanma gibi vaizlerden kendilerinden kaynaklanan bazı sorunları da vurgulamışlardır. Diyanet İşleri Başkanlığı, müftülük ve cami cemaatinden kaynaklı zikredilen bu sorunların giderilmesi vaizlerin en büyük beklentilerini oluşturmaktadır. Mesleğe severek başlayan ve çok çeşitli alanlarda hizmet sunması beklenen vaizlerin problem ve beklentilerinin dikkate alınması, daha nitelikli yaygın din eğitimi için elzemdir. Bununla birlikte vaizlere farklı sosyo-kültürel seviyedeki cami cemaatiyle iletişimini artıracak, vaazların ilgi ve dikkatle dinlenilmesini sağlayacak pedagojik formasyon becerileri kazandırılmalıdır
