حقوق بنیادین مصرف‌کنندگان مواد غذایی تراریخته؛ جلوه‌ها و ضرورت‌ها

Abstract

Background and Aim: The development of biotechnology and the emergence of genetically modified products have created challenges in the areas of consumer rights, health, and the environment. The aim of this study is to examine the fundamental rights of consumers of genetically modified products in the legal framework of Iran and identify legal gaps. Methods: This study employs a descriptive-analytical approach, utilizing library-based resources to examine the subject matter. Ethical Considerations: The ethical aspects, including preservation of the originality of texts, honesty, and integrity, have been observed in the preparation of this article. Findings: The research findings show that the laws on genetically modified products in Iran are deficient in three areas: 1. Incomplete labeling (lack of precise definition, lack of requirement to include percentage, lack of standards, and insufficient supervision). 2. Inadequate risk assessment (lack of scientific comprehensiveness, lack of attention to long-term effects, limited access, and insufficient participation of experts). 3. Vague and inadequate liability (vague laws, lack of compensation mechanisms, and difficulty in proving causality). Conclusion: The results of this study show that the current status of the laws on genetically modified products in Iran is far from international standards. The lack of a precise definition and inadequate labeling requirements limit the consumer's right to choose, and the weakness of risk assessment and the lack of a liability mechanism raise serious concerns. Therefore, it is recommended to formulate a comprehensive law with a precise definition, strict labeling, an independent mechanism, risk assessment, a strong regulatory structure, ensuring liability, and promoting public awareness.زمینه و هدف: توسعة فناوری زیستی و ظهور محصولات تراریخته، چالش‌هایی در حوزه‌های حقوق مصرف‌کنندگان، سلامت و محیط زیست ایجاد کرده است. هدف این پژوهش، بررسی حقوق بنیادین مصرف‌کنندگان محصولات تراریخته در چارچوب حقوقی ایران و شناسایی خلأهای قانونی است. روش: پژوهش حاضر، به روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای به بررسی موضوع پرداخته است. ملاحظات اخلاقی: در تدوین مقاله جنبه‌های اخلاقی شامل حفظ اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد قوانین محصولات تراریخته در ایران در سه حوزه دچار کاستی است: ۱. برچسب‌گذاری ناقص (عدم تعریف دقیق، عدم الزام به درج درصد، عدم استاندارد و نظارت ناکافی). ۲. ارزیابی ریسک ناکافی (عدم جامعیت علمی، عدم توجه به اثرات بلندمدت، محدودیت دسترسی و مشارکت ناکافی متخصصان). ۳. مسئولیت‌پذیری مبهم و ناکافی (قوانین مبهم، عدم سازوکار جبران خسارت و دشواری اثبات رابطه علیت). نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد وضعیت فعلی قوانین محصولات تراریخته در ایران با استانداردهای بین‌المللی فاصله دارد. فقدان تعریف دقیق و الزامات ناکافی برچسب‌گذاری، حق انتخاب مصرف‌کننده را محدود کرده و ضعف ارزیابی ریسک و نبود سازوکار مسئولیت‌پذیری، نگرانی‌های جدی ایجاد می‌کند. لذا، تدوین قانون جامع با تعریف دقیق، برچسب‌گذاری سختگیرانه، سازوکار مستقل، ارزیابی ریسک، ساختار نظارتی قوی، تضمین مسئولیت‌پذیری و ارتقاء آگاهی عمومی پیشنهاد می‌شود