Wójtowicz, Marek

Polish

Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

502 recenzJenych, bibliografii, pamiętników, wspomnień, korespondencji oraz spisów książek i wyka-zów prasy.Praca zdzisława gębołysia jest obszernym, liczącym 534 strony kompendium, które opracowane na archiwalnym materiale i dokumentach źródłach może służyć do dalszych pogłębionych badań źródłoznawczych, statystycznych, historycznych i bibliologicznych. zebrany i wnikliwie opracowany materiał będzie wykorzystany przez pracowników na-ukowych i studentów podczas zajęć w zakresie bibliotekarstwa historycznego, jak rów-nież spożytkowany przez badaczy do analizy porównawczej bibliotekarstwa polskiego i niemieckiego, a zwłaszcza mniejszości niemieckiej oraz innych mniejszości z terenu ii rzeczypospolitej. bogumiła warząchowskaŚląskie studia historyczno-teologiczne 46,2 (2013), s. 502-504 Jacek wojtysiak, Spór o istnienie Boga. Analityczno-intuicyjny argument na rzecz te-izmu, Wydawnictwo W drodze, Poznań 2012, 368 s. ukazała się kolejna, trzecia już pozycja z wielce obiecującej serii wydawniczej Wy-kłady otwarte z teologii naturalnej im. J.M. Bocheńskiego OP. to inicjatywa krakowskich dominikanów, którzy najpierw zapraszają daną osobę do wygłoszenia wykładów dotyczą-cych określonego zagadnienia z zakresu filozofii religii, a następnie wydają książkę, będącą rezultatem badań prelegenta i, w jakiejś części, dyskusji towarzyszących wykładom. oma-wianą monografię napisał Jacek Wojtysiak, profesor katolickiego uniwersytetu lubelskie-go, autor wielu cennych prac z dziedziny ontologii, filozofii religii i dydaktyki filozofii.zasadnicza treść książki mieści się w trzynastu rozdziałach tworzących cztery części. Poprzedzone są one standardowym, wprowadzającym w tematykę Wstępem oraz – tym razem dość nietypowo – Strukturą argumentacji, która w esencjonalny sposób przed-stawia treść całej pracy przez wyliczenie najważniejszych założeń, hipotez wyjściowych oraz końcowych wniosków. innym niestereotypowym zabiegiem autora (a być może re-daktora) jest zamieszczenie dwóch spisów treści – na początku i na końcu, przy czym ten drugi ma charakter szczegółowy: zawiera nie tylko listę tytułów części i rozdziałów, ale i wykaz śródtytułów.struktura pracy jest konsekwencją przyjętego przez autora schematu argumentacji, który – zgodnie z podtytułem – można by nazwać intuicyjno-analitycznym. najpierw przedstawione są założenia stanowiące punkt wyjściowy całego rozumowania. Mają one postać intuicji. Wojtysiak nie poprzestaje na ich wyszczególnieniu, lecz stara się je możliwie precyzyjnie określić oraz przytoczyć racje uzasadniające ich trafność. następ-nie formułowane są hipotezy – twierdzenia (teorie), które są możliwymi rozwiązaniami stawianego w danym rozdziale problemu filozoficznego. autor za każdym razem dąży do uwzględnienia wszystkich dopuszczalnych stanowisk, zazwyczaj niejednokrotnie już obecnych w dziejach myśli ludzkiej i wszechstronnie dyskutowanych. kolejnym krokiem jest testowanie tychże hipotez, a więc sprawdzanie ich prawdziwości. głównym wyznacz-nikiem służącym tej ocenie są przyjęte intuicje. hipotezy z nimi sprzeczne zostają uznane za sfalsyfikowane, tym zaś, które skutecznie oparły się tej procedurze, przypisuje się co najmniej walor prawdopodobnej zgodności z rzeczywistością. 503recenzJeW pierwszej części podjęta zostaje tematyka zawarta wprost w tytule książki, czyli kwestia istnienia/nieistnienia Boga. argumentacja przypomina dowody kosmologicz-ne. na początku autor formułuje dwie kluczowe intuicje: przygodności i racjonalności, aby następnie za ich pomocą przetestować możliwe hipotezy ontologiczne. Jedynym niesprzecznym stanowiskiem okazuje się kosmizm eksternalistyczny, zgodnie z którym świat nie jest bytem samowystarczalnym, a racja jego istnienia tkwi poza nim. dalsza analiza skłania Wojtysiaka do sprecyzowania tego poglądu do postaci, którą nazywa „tezą prototeistyczną”: racją świata jest absolut – jedyny istniejący byt samowystarczalny.druga część uzupełnia dotychczasowy tok argumentacji o trzy intuicje: istnienia, odrębności oraz aktywności. są one podstawą weryfikacji siedmiu klasycznych stano-wisk, które – zdaniem lubelskiego filozofa – wyczerpują możliwe formy relacji absolutu do świata: panteizm, panenteizm, panekteizm, nomologizm, aksjarchizm, intencjonalizm i kreacjonizm. ostatni z tych poglądów, określający świat jako byt różny od absolutu i stworzony przez absolut z niczego, okazuje się najbardziej wiarygodny.kolejne dwie części dotyczą atrybutów absolutu oraz możliwości tworzenia z nim oso-bowej relacji religijnej. rozumowanie w tym zakresie opiera się na następujących intu-icjach: korelacji, wartości osoby, religii oraz objawienia. Finalny wniosek, wieńczący całą zawartą w książce argumentację, uznaje zasadność tezy mówiącej o istnieniu Boga: bytu doskonałego i osobowego oraz o racjonalności przyjęcia postawy zaangażowania wobec objawionej religii. Wojtysiak dowodzi także dodatkowej, „protochrystologicznej” tezy: podaje racje za tym, że właśnie chrześcijaństwo najlepiej spełnia kryteria wypływające z filozoficznej analizy relacji religijnej.na końcową partię omawianej monografii składa się: Dodatek, krótkie Zakończenie, Bibliografia oraz Indeks osób. zwraca uwagę Dodatek, w którym autor polemizuje z – proponowaną przez richarda dawkinsa w głośnej książce Bóg urojony – argumentacją za nieistnieniem Boga. Wojtysiak przekonuje, że rozumowanie angielskiego biologa zawiera wiele niejasności i nieścisłości, a nawet wyraźne błędy, co daje podstawę do uznania całej argumentacji za niepoprawną.lektura kilkunastostronicowej polemiki z dawkinsem skłania do ambiwalentnych uwag. z jednej strony, należy docenić zamiar odniesienia się do treści żywo dyskutowa-nych, obecnych nie tylko w dyskursie naukowym, ale także w kulturze masowej. z dru-giej jednak strony, Wojtysiak odpowiedział dawkinsowi jedynie w sposób uproszczony, niejako wyłącznie sygnalizując możliwe drogi odparcia antyteistycznego argumentu. W tym kontekście stawiany angielskiemu uczonemu zarzut braku precyzji w prezentowa-niu swych poglądów (s. 324) nie brzmi przekonująco.natomiast właśnie precyzja i konsekwencja cechują zasadniczą treść omawianej książ-ki. Wojtysiak niezwykle systematycznie i sugestywnie prowadzi analizę zgodnie z przy-jętym schematem. Jasność argumentacji oraz, co tak rzadkie w pracach filozoficznych, powstrzymywanie się od zbędnych dygresji muszą budzić uznanie. to wrażenie nieco psuje wspomniany Dodatek, który sprawia, że mamy do czynienia z wyjątkowo spójną monografią oraz dołączonym do niej – jakby przypadkowo – polemicznym artykułem.autor bardzo sprawnie posługuje się metodą analityczną: stara się możliwie jedno-znacznie definiować kluczowe pojęcia, formułuje wyraziste hipotezy i w uporządkowany sposób prezentuje swój tok dowodzenia. Wojtysiak przejrzyście przedstawia inspiracje stosowanego typu argumentacji: kombinatorykę użytą przez romana ingardena w Sporze o istnienie świata (co zostało strawestowane w tytule) oraz badania analitycznych filozo-fów religii (do których zalicza także – niejako „z intencji” – akwinatę). interesującym pomysłem okazała się rezygnacja z rozbudowanych przypisów; zamiast nich po każdym rozdziale są dość obszerne addenda. zawierają one wiele precyzyjnie opisanych anali-504 recenzJetycznych wywodów, które zachowują swą wartość nawet w przypadku braku akceptacji dla całości rozumowania autora. Przykładowo wymienić tu można argumentację za je-dynością absolutu, możliwe interpretacje relacji absolut – świat w myśli arystotelesa czy dyskusję nad argumentem davida hume’a przeciw cudom.czy wnioski, które wyprowadza autor, są wiarygodne? trudno zarzucić mu nieści-słość w części analitycznej, a zatem, chcąc zakwestionować kolejne ogniwa argumentacji, trzeba zwrócić się ku jej założeniom – ku intuicjom uznawanym przez Wojtysiaka za uniwersalne bądź najlepiej opisujące ludzkie poznanie. intuicje te łatwo podważyć, nawet nie posiłkując się żadnymi wywodami, ale zwyczajnie stwierdzając ich niekonieczność albo – jeszcze prościej – ich brak we własnym, subiektywnym oglądzie rzeczywistości. lubelski filozof wyraźnie to zaznacza: warunkiem akceptacji treści książki jest uprzed-nia akceptacja jej przesłanek. W związku z tym Spór o istnienie Boga posiada wartość dydaktyczną, gdyż niejako przymusza czytelnika nie tylko do uważnego śledzenia wy-wodów autora, ale i do samodzielnego myślenia filozoficznego, do rozstrzygnięcia, które z przedstawionych intuicji są zgodne z jego (czytelnika) przeświadczeniami dotyczącymi poznania, bytu, człowieka.Walorem pracy są nawiązania do aktualnych koncepcji wysuwanych na gruncie fizyki kwantowej. autor nie próbuje przekonać czytelnika, że wiedza empiryczna doskonale współgra ze stawianymi przez niego tezami ontologicznymi, ale słusznie poprzestaje na ustaleniu, że tezy te są w świetle wyników nauk przyrodniczych dopuszczalne. takie uzgadnianie badań filozoficznych z rezultatami innych dyscyplin naukowych należy uznać za w pełni uzasadnione, wręcz standardowe. trudno bowiem współcześnie zaak-ceptować wyłącznie spekulatywne, pomijające osiągnięcia „twardych” nauk koncepcje filozoficzne dotyczące bytu czy poznania.zaletą książki jest także warstwa językowa. Wojtysiak pisze znakomicie pod wzglę-dem stylistycznym, starając się – z powodzeniem – przede wszystkim jednoznacznie i możliwie prosto przedstawić tok argumentacji. realizacja tego celu wyraża się, między innymi, w licznych powtórzeniach kluczowych momentów rozumowania. Pozwala to ła-twiej „nadążać” za autorem, chociaż może też irytować bardziej uważnego czytelnika. szkoda, że do poziomu językowego nie dostosowała się jakość korekty – w tekście znaj-dują się liczne literówki.reasumując, ukazała się ważna pozycja z zakresu filozofii religii, a ściślej – dotycząca kwestii istnienia/nieistnienia Boga. Wpisuje się ona w obecnie bardzo popularny model rozpatrywania klasycznych zagadnień przy użyciu współczesnych metod badawczych, w tym wypadku inspirowanych filozofią analityczną. omawiana książka dowodzi, że jest to podejście wielce obiecujące.marek wójtowicz

Jacek Wojtysiak, Spór o istnienie Boga. Analityczno-intuicyjny argument na rzecz teizmu

https://journals.us.edu.pl/index.php/ssht/article/download/16874/12929

Jacek Wojtysiak, Spór o istnienie Boga. Analityczno-intuicyjny argument na rzecz teizmu

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach