Biela, Bogdan

Polish

Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

RECENZJE 199Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 2004, t. 37, z. 1, s. 199–202Ks. Czesław Krakowiak, Katechumenat chrzcielny dorosłych w Kościele poso-borowym, Lublin, Wydawnictwo KUL 2003, 470 s.W centrum nauczania i pastoralnej działalności Kościoła posoborowego znaj-duje się wezwanie do nowej ewangelizacji. Obejmuje ona nie tylko przekaz wiary tym, którzy jeszcze nie spotkali się z Dobrą Nowiną o zbawieniu, ale także skie-rowana jest do chrześcijan. Ewangelizacja ochrzczonych ma na celu doprowadze-nie ich do konsekwentnego życia według nauki Chrystusa i odpowiedzialnego członkostwa we wspólnocie Kościoła. Potrzebę, a nawet konieczność ewangeliza-cji w taki sposób, który byłby najbardziej odpowiedni i skuteczny, tak w stosunku do nieochrzczonych, jak i chrześcijan, zgłaszali już liczni Ojcowie Soboru Watykańskiego II. Sięgnięto w tym celu do doświadczeń Kościoła pierwszych wieków i postanowiono przywrócić istniejącą w nim instytucję, przeznaczoną dla formacji nowych chrześcijan, jakim był katechumenat chrzcielny. Jego celem by-ło trwające kilka lat głoszenie Ewangelii połączone z obrzędami liturgicznymi, które stopniowo prowadziło dorosłych do nawrócenia, wiary i nabywania sposobu życia właściwego uczniom Chrystusa. Naturalnym zakończeniem tego wzrastania w wierze było publiczne jej wyznanie przypieczętowane przyjęciem sakramentów inicjacji chrześcijańskiej. Taki katechumenat jako zwyczajna droga stawania się dojrzałym chrześcijaninem i odpowiedzialnym członkiem Kościoła zalecił przy-wrócić Sobór Watykański II. Jego struktura rytualna oraz szczegółowe wskazania pastoralne Kościół określił w Rytuale Ordo initiationis christianae adultorum (OICA) z 1972 r. Rytuał OICA określa jednak nie tylko kształt katechumenatu chrzcielnego dorosłych, metody ich formacji i formy obrzędowe z nimi związane, ale także ukazuje całościowy model formacji chrześcijańskiej. Niektóre elementy obrzędowe właściwe katechumenatowi można bowiem wykorzystać w procesie ewangelizacji już ochrzczonych, jak świadczą o tym choćby doświadczenia ks. F. Blachnickiego, który na gruncie polskim był prekursorem wykorzystania tego Rytuału w formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło–Życie. Można wręcz powiedzieć, iż Księga ta stanowi odtąd obowiązujące itinerarium dla pasterzy Kościoła i dorosłych, którzy pragną przyjąć sakramenty inicjacji chrześcijańskiej, stanowiące fundament całego życia chrześcijańskiego (s. 29–30). W Polsce jako jeden z pierwszych na temat katechumenatu pisał w 1952 r. ks. Karol Wojtyła w kontekście świętowania Wigilii Paschalnej. Problem ten podjął następnie już ja-ko biskup podczas wystąpienia w auli soborowej w 1962 r.: „Inicjacji chrześcijań-skiej nie dokonuje się tylko przez chrzest, ale poprzez katechumenat, w czasie któ-rego osoba dorosła przygotowuje się do prowadzenia życia jako chrześcijanin. Oczywiste więc, że inicjacja jest czymś więcej niż tylko przyjęciem chrztu”. Podkreślił przez to, że katechumenat nie może być sprowadzany jedynie do kate-chezy o charakterze doktrynalnym, gdyż jest egzystencjalnym procesem włączenia w Chrystusa. Nie można go też sprowadzać jedynie do przygotowania do chrztu, ponieważ pełni on istotną rolę w całym procesie inicjacji chrześcijańskiej jako nie-odłączny element ewangelizacji (s. 24). Problem katechumenatu pojawił się ostat-nio także w uchwałach II Polskiego Synodu Plenarnego, chociaż – trzeba przyznać RECENZJE200– marginalnie 1. Odzwierciedla to w jakimś stopniu świadomość potrzeby katechu-mentau w duszpasterstwie, mimo iż jeden z postulatów synodu brzmi, aby w każ-dej diecezji, w miastach biskupich i dekanatach istniał – zależnie od potrzeb – zor-ganizowany katechumenat dorosłych i dzieci w wieku szkolnym, w celu przygo-towania ich do sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego 2. Zatem bardzo dobrze się stało, że ks. Cz. Krakowiak w swojej rozprawie habilitacyjnej podjął się tematu katechumenatu chrzcielnego dorosłych w kontekście OICA, tym bar-dziej że dotychczasowe opracowania dotyczą albo całego Rytuału, albo różnych problemów szczegółowych, które związane są z przygotowaniem dorosłych do sakramentów inicjacyjnych i ich celebracją. Zarówno w literaturze zagranicznej, jak i w polskiej nie ma dotąd pracy, która podejmowałaby problem współczesnego katechumenatu chrzcielnego dorosłych na tle tradycji liturgicznej Kościoła łaciń-skiego i w ścisłej relacji do całej inicjacji chrześcijańskiej, na podstawie nauczania Kościoła od Vaticanum II i najważniejszej literatury dotyczącej tego problemu. Dlatego wydanie tej książki wydaje się być w pełni uzasadnione i na czasie, tym bardziej że Autor – znawca zagadnienia – wywiązał się z niego znakomicie, za-równo pod względem merytorycznym (bardzo wnikliwa, by nie powiedzieć, skru-pulatna analiza dokumentów), jak i formalnym (bardzo czytelna struktura pracy i jej solidne wydanie). Zasadniczy problem pracy dotyczy katechumenatu chrzciel-nego dorosłych, których Kościół przygotowuje do sakramentów inicjacji chrześci-jańskiej. W pracy Autor wykorzystał dwa rodzaje źródeł. Pierwszym jest Tradycja Kościoła, sięgająca pierwszych wieków chrześcijaństwa, której świadectwa znaj-dują się w pismach zachodnich Ojców Kościoła i w tekstach liturgii rzymskiej: sakramentarzach, pontyfikałach, rytuałach oraz w Ordines, które zawierają wska-zania odnoszące się do sprawowania sakramentów inicjacyjnych. Następnie oparł się na zwyczajnym nauczaniu Kościoła, które zawarte jest w nauce Vaticanum II oraz posoborowych dokumentach Kościoła. Stanowią one fundament i punkt od-niesienia dla zasadniczego i bezpośredniego źródła, na którym opiera się trzon pracy, czyli Rytuału Ordo initationis christianae adultorum w jego wydaniu ty-picznym. Rozprawa oprócz wykazu skrótów (s. 17–22), wstępu (s. 23–33), zakoń-czenia (s. 419–425) oraz obszernej bibliografii (s. 427–461), składa się z sześciu rozdziałów 3. Przedmiotem pierwszego rozdziału: „Instytucja katechumenatu w Kościele do Vaticanum II”, jest geneza katechumenatu, okres jego pełnego roz- 1 Zob. II Polski Synod Plenarny (1991–1999), Poznań 2001, s. 42, 192, 193, 201. 2 Tamże, s. 208. Symptomatyczne w tym kontekście jest wydanie OICA w języku polskim do-piero w 1988 r. O niewielkim zainteresowaniu w polskich diecezjach problemem katechumenatu chrzcielnego dorosłych mogą świadczyć także wyniki ankiety przeprowadzonej przez S. Czerwika. Na 39 diecezji odpowiedzi na ankietę udzieliło jedynie 15. Z odpowiedzi na pytanie „Czy w diece-zji jest katechumenat? A jeśli tak, w jakiej formie?” wynika, że katechumenat zorganizowany jest tylko w Częstochowie i Sandomierzu. W pozostałych 13 diecezjach istnieje jakieś prywatne przy-gotowanie kandydatów w parafiach. Taki katechumenat trwa od kilku miesięcy do roku, zwykle od adwentu do Wigilii Paschalnej. Często, niezależnie od roku liturgicznego, Rytuał OICA używany jest tylko tam, gdzie jest katechumenat. Powszechnie jednak brak świadomości o istniejącej jedno-ści i związku sakramentów inicjacji chrześcijańskiej. Niewiele uwagi przywiązuje się do mistago-gii. Brak jest również kontaktu z neofitami po przyjęciu sakramentów inicjacyjnych (S. C z e r w i k, Katechumenat dorosłych i mistagogia sakramentalna w Kościele w Polsce (Refleksje na margi-nesie rozesłanej ankiety) – „Anamnesis” 1998/1999, 5, nr 18, s. 100–103, za: Cz. K r a k o w i a k, Katechumenat chrzcielny..., s. 28, przyp. 31). 3 Na uwagę zasługują także tłumaczenia na język włoski i niemiecki spisu treści oraz streszcze-nia.RECENZJE 201kwitu, powolnego zanikania, całkowitego odejścia od faktycznego katechumenatu dorosłych i przejście do formy czysto rytualnej stosowanej do niemowląt, próby jego odrodzenia najpierw na misjach, a następnie – od połowy XX w. – w krajach Europy Zachodniej, wreszcie reforma chrztu dorosłych, która została opracowana przez Kongregację Obrzędów w 1962 r. Stanowi on szersze tło dla całej pracy, co pozwoliło Autorowi, dzięki perspektywie historycznej, wydobyć trwałe wartości katechumenatu dorosłych jako zwyczajnej drogi, prowadzącej do sakramentów inicjacyjnych i jego służebnej roli w procesie formacji chrześcijańskiej (s. 37–150). Rozdział drugi: „Katechumenat dorosłych w dokumentach Vaticanum II i posoborowym nauczaniu Kościoła”, traktuje najpierw o motywach przywrócenia katechumenatu dorosłych w nauce Vaticanum II, jego rozumieniu, głównych ce-lach i zasadach organizacji w Kościołach lokalnych. Następnie ukazuje, jak poso-borowe zwyczajne nauczanie Kościoła stopniowo poszerza rozumienie katechu-menatu. Terminem tym bowiem określa się już nie tylko okres przygotowania kan-dydatów do sakramentów inicjacyjnych. Odnosi się go także do już ochrzczonych, wykorzystując w ich formacji pochrzcielnej metody ewangełizacji i katechezy do-rosłych oraz niektóre obrzędy liturgiczne właściwe dla katechumenatu chrzcielne-go. Z tej racji można go uznać za paradygmat ewangelizacyjnej działalności Kościoła, prowadzącej dorosłych do dojrzałej wiary i odpowiedzialności za Ko-ściół (s. 151–194). Jako że nie można jednak mówić o katechumenacie chrzciel-nym dorosłych bez jego odniesienia do sakramentów inicjacji chrześcijańskiej, dlatego w trzecim rozdziale: „Katechumenat w procesie inicjacji chrześcijańskiej dorosłych w nauczaniu Kościołą” – na podstawie wnikliwej analizy nauczania Kościoła oraz aktualnie obowiązujących ksiąg liturgicznych – Autor ukazał chrze-ścijańskie pojęcie inicjacji, wewnętrzny związek między tworzącymi ją sakramen-tami oraz ścisłe powiązanie katechumenatu z całym procesem inicjacji, któremu on służy (s. 195–252). Czwarty rozdział: „Przygotowanie, struktura i założenia teologiczne Rytuału Ordo initiationis christianae adultorum”, skupia się na pod-stawowym dokumencie mówiącym o katechumenacie chrzcielnym dorosłych. Sam tytuł dokładnie opisuje jego zawartość (s. 253–293). Przedmiotem analizy rozdziału piątego: „Liturgia katechumenatu dorosłych”, jest organizacja, przebieg i liturgia dwóch okresów katechumenatu (właściwy katechumenat i okres oczysz-czenia i oświecenia), dwóch jego stopni (przyjęcie do katechumenatu i wybranie) oraz główne ich treści teologiczne (s. 295–363). Naturalnym zakończeniem kate-chumenatu chrzcielnego dorosłych jest celebracja sakramentów inicjacji chrześci-jańskiej. Stanowi ona trzeci stopień, na którym dokonuje się rzeczywista inicjacja chrześcijańska przez przyjęcie sakramentów chrztu, bierzmowania i pierwsze peł-ne uczestnictwo w Eucharystii. Przez przyjęcie tych sakramentów „wybrani” sta-ją się neofitami, dołączają do wspólnoty wierzących i razem z nimi rozpoczynają okres mistagogii, który kończy cały proces inicjacji chrześcijańskiej. Treści te są przedmiotem ostatniego rozdziału: „Liturgia sakramentu inicjacji chrześcijań-skiej” (s. 365–417). Książka ks. Cz. Krakowiaka, pracownika Wydziału Teologii KUL, jak już zostało wspomniane, w sposób „fachowy” zgłębia problem katechu-menatu w Kościele. Na podstawie dokonanych analiz widać także bardzo wyraź-nie, że Rytuał OICA jest swoistym „przewodnikiem” dla trzech rodzajów katechu-menatu: dwa z nich dotyczą katechumenatu w sensie właściwym, czyli prowadzą-cego dorosłych i dzieci do sakramentów inicjacji chrześcijańskiej, trzeci zaś jest katechumenatem w sensie szerszym, zwanym obecnie katechumenatem po-chrzcielnym, który ma na celu właściwą formację chrześcijańską ochrzczonych. RECENZJE202Odbywa się on zwykle w różnego rodzaju wspólnotach i ruchach eklezjalnych (do-tyczy to zwłaszcza Ruchu Światło–Życie oraz drogi neokatechumenalnej Kiko Argüello). Pewien niedosyt w związku z tym – zwłaszcza dla pastoralisty – wyni-ka z faktu, iż Autor nie podjął próby ukazania funkcjonowania wzorcowego kate-chumenatu w sensie właściwym i szerszym w strukturach diecezjalnych oraz w pa-rafialnym duszpasterstwie zwyczajnym. Jest to, jak się wydaje, w obecnym czasie problem numer jeden naszego duszpastrstwa 4, które potrzebuje dobrych wzorców wykorzystania zgodnie z duchem, zasadami teologicznymi i pastoralnymi Rytuału OICA w różnych formach katechumenatu chrzcielnego, pochrzcielnego i w kate-chezie dorosłych. Uwaga ta jest jednak raczej postulatem do dalszego podjęcia ba-dań nad tym zagadnieniem, gdyż w zasadzie wykracza ona już poza zakres pro-blemowy zakreślony w tytule rozprawy.Ks. Bogdan BielaŚląskie Studia Historyczno-Teologiczne 2004, t. 37, z. 1, s. 202–206Nicolas Aumonier, Bernard Beignier, Philippe Letellier, Eutanazja, tłum. E. Bur-ska, Warszawa, Instytut Wydawniczy PAX 2003, 128 s.W 2003 s. pojawiła się w Polsce kolejna książka dotycząca zagadnień eutana-tycznych. Książka zatytułowana Eutanazja jest tłumaczeniem wydanej w 2001 r. publikacji francuskiej. Rok wydania francuskiego oryginału L’euthanasie bardzo wyraźnie wskazuje na kontekst powstania książki, którym była legalizacja euta-nazji w prawie holenderskim (10 IV 2001 r.). Do tego faktu niejednokrotnie książ-ka nawiązuje. Należy równocześnie podkreślić, iż nie mówi ona jeszcze o fakcie zalegalizowania eutanazji w Belgii. To właśnie rok 2001 był czasem dyskusji nad legalizacją praktyk eutanatycznych w tym kraju. Dnia 25 X 2001 r. senat belgijski przegłosował ustawę legalizującą eutanazję. Ustawa weszła w życie dnia 23 IX 2002 r. W procedurach legalizujących eutanazję w krajach Beneluksu można za-tem dopatrywać się przyczyn powstania we Francji książki L’euthanasie.Książka jest dziełem trzech autorów, specjalistów z dziedziny medycyny, filo-zofii oraz prawa. Książka składa się z dziewięciu rozdziałów, przy czym rozdziały I–III zostały opracowane przez specjalistę z medycyny, rozdziały IV–VI przez spe-cjalistę z filozofii, zaś rozdziały VII–IX przez prawnika. Autorem części medycz-nej jest Philippe Letellier, internista, dyrektor placówki opieki paliatywnej oraz profesor w Centralnym Szpitalu Uniwersyteckim w Caen, w północno-zachodniej części Francji. Autorem części filozoficznej jest Nicolas Aumonier, który dokto-ryzował się na Uniwersytecie w Paryżu, a obecnie wykłada etykę w Instytucie Narodowym Politechniki w Grenoble. Część dotyczącą prawa opracował Bernard Beignier, profesor na Wydziale Prawa w Tuluzie. 4 Zob. Program dla Kościoła w Polsce. Jan Paweł II do polskich biskupów. Wizyta Ad limina 1998, Kraków 1988.

Ks. Czesław Krakowiak, Katechumenat chrzcielny dorosłych w Kościele posoborowym

https://journals.us.edu.pl/index.php/ssht/article/download/21611/17071

Ks. Czesław Krakowiak, Katechumenat chrzcielny dorosłych w Kościele posoborowym

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach