Kapias, Michał

Polish

Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

RECENZJE210Ważnym zagadnieniem, które rodzi reperkusje prawne, jest sprawa samych ko-rzeni obowiązku ochrony środowiska. Powraca pytanie: czy środowisko jest war-tością wsobną, czy też chronimy je ze względu na gatunek homo, mając na uwadze przyszłość? Jeśli zaś ochrona środowiska jest obowiązkiem państwa, to w takim razie trzeba pytać, jakie to będzie państwo: „biocentryczne” (ekologia głębi) czy też państwo „antropocentryczne”, odwołujące się do godności człowieka. I choć środowisko naturalne stanowi także wartość wsobną, nie może jednak prowadzić do uznania prawa przyrody do egzystencji w sensie jakiegoś prawa subiektywne-go. Przyroda nie jest podmiotem prawa. Zgodzić się trzeba, że „nie ma »prawa środowiska« obok praw człowieka, lecz prawa człowieka rozpoznawane, formu-łowane i konkretyzowane z uwzględnieniem »problematyki ekologicznej«”.Wyeksplikowana tu prawda ma swoje znaczenie w kontekście ruchów eko-logicznych „Zielonych”, którzy zdają się jej nie dostrzegać, propagując ekodyk-taturę z zapoznaniem zasady etycznej nakazującej „dla dobra człowieka i natury uwzględniać powiązania zachodzące między wszystkimi sferami życia, całą sieć powiązań społecznych, gospodarczych, ekologicznych” 10.Sumując, omawiana publikacja pogłębia refleksję ekologiczną, ukazuje wza-jemne relacje: ekologia – państwo – prawo – etyka. Ochrona środowiska to nie tylko sprawa odpowiedniej technologii, ale nowego spojrzenia na środowisko w aspekcie etyki. Postulaty etyczne przekładają się zaś na język prawa. W tym miejscu ukazuje się rola państwa jako twórcy i stróża prawa chroniącego nasze wspólne dobro.Publikacja ta stanowi cenną pomoc w pogłębieniu refleksji nad problematyką środowiska i stąd jest godna polecenia, zwłaszcza wszystkim, którzy problem eko-logiczny widzą w szerszej perspektywie.Ks. Jan GrzesicaŚląskie Studia Historyczno-Teologiczne 2004, t. 37, z. 1, s. 210–214Etyka w biznesie, red.: M. Borkowska, J. W. Gałkowski, Lublin, Towarzystwo Na-ukowe KUL 2002, 207 s.W latach siedemdziesiątych minionego wieku na zachodzie Europy, ale także i w Stanach Zjednoczonych, pojawiła się nowa dyscyplina naukowa – etyka biz-nesu. W warunkach polskich rozwinęła się ona stosunkowo niedawno. Dopiero zmiany ustrojowe następujące po 1989 r., a co za tym idzie, także społeczno-eko-nomiczne, nie tyle umożliwiły, ile raczej wymusiły na licznych kręgach zarówno teoretyków, jak i praktyków głębsze zainteresowanie się kwestią stosowania mo-ralności w biznesie. Wielu ekonomistów nadal jednak nie traktuje tej dziedziny wiedzy poważnie, postrzegając ją jako zaledwie wytwór chwilowej mody, który niedługo przeminie. Z drugiej jednak strony etyka biznesu dla wielu menadżerów  10 Prawa człowieka..., s. 328.RECENZJE 211okazała się nowym, skutecznym narzędziem walki z konkurencją, które pozwala zwiększyć zyski w sytuacji, kiedy walczące z sobą firmy osiągnęły podobny po-ziom technologiczny bądź organizacyjny. Sytuacja ta sprawiła, że od szeregu lat etyka biznesu staje się prężnie rozwi-jającą nauką, która w wielu krajach uzyskała status akademicki. Wykłada się ją na uczelniach ekonomicznych i na wydziałach menedżerskich różnych uniwersy-tetów. Powstają różnorodne stowarzyszenia naukowe, uruchamiane są programy badawcze, organizowane są międzynarodowe zjazdy i konferencje, wydawane są książki i czasopisma z tego zakresu. Na rynku polskim liczba publikacji dotycząca etyki biznesu stale wzrasta. Początkowe braki związane z zapełnieniem potrzeb dotyczących tej tematyki za-pełniały wydawnictwa obcojęzyczne, aktualnie coraz częściej ukazują się książki i artykuły powstałe na rodzimym rynku. Pośród nich spora część to podręczniki obejmujące swą treścią zarówno szeroką sferę gospodarki, jak i te, które skierowa-ne są do konkretnych profesji (tzw. etyka zawodowa). Mimo to specjaliści zajmu-jący się dydaktyką tej młodej dziedziny wiedzy, ale także i „laicy” zainteresowa-ni jej poznaniem wskazują na ustawiczny niedosyt publikacji podejmujących owe zagadnienia. Stąd też z zadowoleniem i pewną nadzieją należy powitać książkę, która jawi się jako głos uwrażliwiający sumienia środowisk, określających kieru-nek przemian ekonomicznych i kształtujących nową mentalność. Wspomnianą pozycją jest Etyka w biznesie, która ukazała się nakładem To-warzystwa Naukowego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Chociaż tytuł może się utożsamiać z wieloma innymi mu podobnymi, jednak jej treść zasadni-czo odbiega od podobnych wydań. Jest to bowiem zapis referatów i dyskusji, które odbyły się w czasie ogólnopolskiej konferencji nt. „Etyki w biznesie”, zorganizo-wanej przez Katedrę Etyki Społecznej i Politycznej Wydziału Filozofii KUL oraz Stowarzyszenie Menedżerów w Polsce, w dniach 27–28 IV 2003 r. na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Otwarcia konferencji dokonał abp prof. dr hab. Józef Życiński, Metropolita Lubelski i Wielki Kanclerz KUL. Referaty, które stano-wią zarazem zawartość omawianej pozycji, wygłosili z kolei: prof. dr hab. Jerzy Gałkowski (KUL), prof. dr hab. Mirosława Rybak (Szkoła Główna Handlowa – Warszawa), prof. dr hab. Andrzej Szostek MIC (KUL) oraz prof. dr hab. Aniela Dylus (UKSW – Warszawa). Ponadto na zakończenie konferencji odbyła się dys-kusja panelowa – przytaczana w całości – w której udział wzięli: prof. dr hab. Wojciech Gasparski (IFiS PAN i Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania – Warszawa), dr Jacek Dziekoński (menedżer), dr Rafał Rutkiewicz (menedżer), dr Jerzy Bulzak (Wyższa Szkoła Biznesu – National Louis University – Nowy Sącz), oraz prof. dr hab. Jerzy Gałkowski wraz z prof. dr hab. Anielą Dylus.Co wyróżnia recenzowaną książkę spośród licznych jej podobnych? Z pew-nością wiele cech, lecz jedna w szczególności: przebija z niej autentyczna troska o ukazanie i wprowadzanie zasad etycznych w całym wymiarze życia gospodar-czego. W przeciwieństwie do innych tego typu wydawnictw, gdzie większość pre-zentowanego w nich materiału pisana jest przez ekonomistów próbujących zmie-rzyć się z problematyką moralną, treści prezentowane w lubelskim wydaniu Etyki w biznesie są przekazywane przez etyków bądź ludzi, którzy z racji swego zawo-du etyką zajmują się na co dzień. Jest to bezsprzecznie istotny argument w dys-kusji nad fachowością i kompetencją tego typu publikacji, która z racji swego po-wstania w środowisku akademickim ma – oprócz wymiaru polemiczno-publicy-stycznego – także charakter dydaktyczny. Niemożliwe jest w niniejszej recenzji RECENZJE212zaprezentowanie w sposób krytyczny wszystkich wątków omówionych w trakcie przytaczanej konferencji, niemniej warto skoncentrować się przynajmniej na kilku najistotniejszych, które przeplatały się w wystąpieniach opublikowanych w oma-wianym dziele. Na fundamentalny problem z zakresu etyki biznesu zwrócił uwagę już w swym słowie wprowadzającym abp Józef Życiński, stawiając pytanie o zasadność stoso-wania norm etycznych w założeniach utylitarystycznych, które na ogół towarzy-szą działalności współczesnej, liberalnej gospodarki wolnorynkowej. Moralność u współczesnych pragmatyków gospodarki zostaje zamieniona na efektywność. Nie jest już istotna uczciwość w pracy, lecz skuteczność i wydajność. Dzisiejszy człowiek sukcesu – używając języka Kanta – zachłysnąwszy się gwiaździstym niebem neonowych reklam, zapomniał o prawie moralnym, przygnieciony kon-sumpcjonizmem pozbawionym jakichkolwiek ram odpowiedzialności. Dlatego też istnieje nieustanna potrzeba budzenia sumień i wskazywania dróg łączących biznes z moralnością, które to zadanie spoczywa na barkach nie tylko „zawodo-wych etyków”. Do postulatu tego nawiązał w swym wystąpieniu prof. Jerzy Gałkowski, któ-ry przedstawił zasady etyki zawodowej. Prezentowany przez niego tekst można zaliczyć do podstawowych wykładni etyki w kontekście podejmowanych działań gospodarczych. Walor jego wystąpienia tkwi przede wszystkim w przystępności języka oraz odniesieniu się do fundamentalnych zasad etyki. Jest to praktycznie etyka biznesu w pigułce. Wielu innych autorów piszących nawet podręczniki z te-go typu zakresu tematycznego podejmowało podobne zagadnienia, lecz rzadko od-wołują się oni do principiów moralnych, czym wystawiają swe prace na niechybny zarzut indywidualnego moralizatorstwa lub skrajnego subiektywizmu metodolo-gicznego. Tymczasem prof. Gałkowski, odpowiadając na pytanie o sensowność łączenia etyki z podejmowanymi działaniami gospodarczymi, wskazuje, iż moral-ność to całość życia ludzkiego, stąd nie można jej wyrugować z takich bądź innych sfer ludzkiej aktywności. Etyka zaś, jego zdaniem, „jest racjonalnym poznaniem i uzasadnieniem wartości i powinności działania ludzkiego, wynikającym z faktu bycia człowiekiem, osobą ludzką” (s. 19). Stąd też etyka zawodowa wskazuje na normy i wartości, jakie jawią się w danym zawodzie ludzkim poprzez relację czło-wiek – świat. Samo pojęcie zawodu przedstawione zostało jako swoiste powoła-nie człowieka – będącego osobą – określane i realizowane poprzez pracę. A skoro gospodarka jest sferą aktualizowania się pracy ludzkiej, trzeba jasno wskazać, iż „sensem gospodarki jest po prostu człowiek” (s. 26). Dlatego też, jeśli przyjąć, że celem biznesu jest zysk, to w pierwszej kolejności zyskiem tym jest dobro okre-ślające godność osoby ludzkiej. Jednym z mierników pracy pojmowanej w szerszej skali jest odpowiedzialność, jaką ponoszą przedsiębiorstwa, realizując swą działalność biznesową. Ten problem w swym wykładzie podjęła prof. M. Rybak. Wychodząc od ekonomicznych analiz przedsiębiorstwa i odwołując się do spuścizny myślowej A. Smitha, przeprowadzi-ła historyczny rys społecznej odpowiedzialności biznesu, a następnie formułowa-ła samo to pojęcie. Zasadza się ono na dwu płaszczyznach: z jednej strony chodzi o moralną odpowiedzialność za wyrządzone zło, z drugiej zaś o odpowiedzialność związaną z postawą braku przeciwdziałania złu (s. 66–67). Takie określenie po-stawy odpowiedzialności wymaga jednak pewnego dopowiedzenia ze strony pre-legentki. Brak tu bowiem pozytywnego nastawienia się na działanie przynoszą-ce wymierne dobro. Innymi słowy – moralnie słuszna postaw to nie tyle ucieczka RECENZJE 213przed złem lub niedopuszczenie do jego zaistnienia, ale mozolna realizacja dobra, przyporządkowanego wartości każdej osoby ludzkiej. Ostatecznie prof. M. Rybak konkludowała, iż uzasadnieniem idei społecznej odpowiedzialności jest własny interes firmy. Zaangażowanie się w sprawy społeczne można bowiem wykorzy-stać w kampanii reklamującej własny wizerunek firmy, dzięki czemu uzyska się powszechny społecznie szacunek i przychylność (s. 77). Szlachetność i czystość intencji, czy nawet bezinteresowność – a więc jedne z ważniejszych cnót moral-nych – zostały wykorzystane dla pomnożeniu zysku. Być może sformułowanie tak skrajnego wniosku nie leżało w intencji prelegentki, lecz typowo ekonomiczny język jej wykładu nie sprzyja etycznym dywagacjom, a co za tym idzie, precyzji wypowiedzi, jaka powinna być stosowana przy analizie tego typu problemów na gruncie filozofii moralnej. Do omawianego powyżej tematu nawiązał rektor KUL prof. A. Szostek w ko-lejnym wykładzie zamieszczonym w recenzowanej książce, w którym zadał pyta-nie o to: „Czy opłaca się być uczciwym przedsiębiorcą?”. Odpowiadając na nie, już w pierwszych słowach stwierdził, iż uczciwym być należy nawet wtedy, gdy to się nie opłaca. Kategorię „opłacalności” przybliżył poprzez odniesienie jej do kla-sycznych typów dobra: bonum utile (dobra użytecznego), bonum delectibile (dobra przyjemnościowego), oraz bonum honestum (dobra godziwego), tj. dobra będące-go celem, którym jest człowiek rozumiany jako osobowy podmiot (s. 111). Taki charakter wykładu stał się przyczynkiem do dalszej dyskusji nad sensem uczci-wości w działalności gospodarczej, zwłaszcza w kontekście zarzutu, iż człowiek tak działający przegra z odmiennie postępującą konkurencją. Konkluzją stała się jednak myśl, iż działaniem nieuczciwym nie tylko krzywdzi się innych, ale także samego siebie. Całość zaś wystąpienia stała się dobrym wprowadzeniem do zanie-dbanej dziś często tematyki aretologicznej. W kolejnym publikowanym referacie pt. „Bezbożna gospodarka?” prelegentka prof. A. Dylus przedstawiła relacje zachodzące zarówno miedzy religią (wartościa-mi religijnymi) a gospodarką (wartościami ekonomicznymi). Elementy te zapre-zentowano, analizując modele trzech typów gospodarki. W pierwszej – bezbożnej, charakterystycznej dla klasycznego liberalizmu, „ekonomia jest »wolna od warto-ści«” (s. 139), a interesowna gospodarka jest pragmatycznie nastawiona wyłącznie na zysk i sukces, nawet kosztem naruszania norm moralnych. Drugi typ (pobożna lub wyznaniowa) jawi się jako radykalna realizacja przekładu biblijnych prawd wiary na praktykę życia gospodarczego i politycznego. Jednak – zdaniem autorki referatu – tylko trzeci typ gospodarki, gdzie istnieje jej względna autonomia i za-razem współpraca z religią, umożliwia rozwój ludzkiego systemu zarządzania do-brami wytwórczymi, w ramach pewnego porządku społecznego. Realizując tego typu działalność, nie można się obejść bez ludzkiego kapitału w postaci cnót moralnych oraz bez religijnie motywowanej zachęty do ich kształ-towania. Dlatego też stwierdza ona, że „godność osobowa człowieka, jego prawa osobowe [...] – to te elementy chrześcijańskiego dorobku myślowego, bez którego budowa ładu gospodarczego nie wydaje się możliwa” (s. 157). Niestety, zabrakło w przytaczanej wypowiedzi kontynuacji tego wątku wyjaśniającego, w jakim wy-miarze i za pomocą jakich czynników ów wpływ się dokonuje. Ostateczna kon-kluzja, która pojawia się w późniejszej dyskusji, wskazuje na fakt, iż gospodarka jest zbudowana – a więc i zdana – na moralność, której nie jest zdolna sama wy-tworzyć. Innymi słowy: nie może istnieć zdrowa gospodarka, bez zdrowej moral-ności. RECENZJE214Analizując Etykę w biznesie, należy zwrócić uwagę na jeszcze jeden element w niej zawarty, który stanowi o wielkim walorze owej pozycji. Jest nim zapis dys-kusji, które odbyły się po każdym prezentowanym referacie, a które w większości przypadków dotyczyły przedstawianego wcześniej tematu. Opublikowanie takiej dyskusji jest doskonałym zamysłem mającym na celu poszerzenie prezentowanych treści wykładu o ewentualne problemy, mogące nasuwać się także czytelnikowi. Jest to więc doskonały zabieg redaktorski o dydaktycznym charakterze. W ostatniej części omawianej pozycji została opublikowana dyskusja panelo-wa. Ponieważ nie nadano jej uprzednio żadnego konkretnego tematu, rozmówcy zajęli się interesującymi i mało rozwiniętymi zagadnieniami z wcześniej prezen-towanych referatów. Dyskusja oscylowała wokół trzech zagadnień. Dotyczyły one powstawania i przestrzegania kodeksów etycznych, problemów istniejących wo-kół powstawania i działalności korporacji oraz cech charakteryzujących dobrego menedżera, czyli sposobów wychowywania współczesnych „ludzi biznesu” do przestrzegania zasad etycznych. Chociaż problemy tam poruszone są dosyć różno-rodne, to jednak każdorazowo centralizowały się one na pragmatycznej stronie za-stosowania norm moralnych w życiu gospodarczym. Zabrakło jednak wśród nich pełniejszego rozwinięcia niektórych kwestii. Dlatego też, zgodnie z sugestią prof. A. Dylus i prof. W. Gasparskiego, istnieje uzasadniona potrzeba zorganizowania kolejnej konferencji poświęconej tym właśnie zagadnieniom. Można więc mieć nadzieję, że – podobnie jak w prezentowanym przypadku – powstanie kolejna pu-blikacja poświęcona etyce w biznesie. O wadze takiego przedsięwzięcia świadczy fakt, iż książka taka jest niezmiernie cenną pomocą dydaktyczną nie tylko z punk-tu widzenia akademickiego, ale także jest potrzebna w środowiskach biznesowych dla pogłębienia wiedzy o realizacji działalności gospodarczej w sposób moralny. Michał KapiasŚląskie Studia Historyczno-Teologiczne 2004, t. 37, z. 1, s. 214–219María Blanco, La primera ley española de libertad religiosa. Génesis de la ley de 1967, Pamplona 1999, 358 s.María Balnco, w swojej monografii pt. La primera ley española de libertad re-ligiosa. Genesis de la ley de 1967, podejmuje niezwykle ciekawy temat pierwsze-go w Hiszpanii prawa o wolności religijnej. Temat ten stanowi z pewnością nie-tuzinkowy przedmiot badań, szczególnie jeśli weźmie się pod uwagę historyczny kontekst relacji pastwo-Kościół na Półwyspie Iberyjskim. Rozpocznijmy więc od wspomnianego kontekstu.W czasie zjazdu w Bajonnie w lipcu 1808 r. Napoleon przedstawił projekt pierwszej w historii Hiszpanii konstytucji, który został zaaprobowany przez zgro-madzenie przedstawicieli arystokracji, duchowieństwa, miast i uniwersytetów. Konstytucja ta nawiązywała do francuskiego modelu ustaw zasadniczych z okresu konsulatu i cesarstwa. Jednocześnie jednak nie stanowiła gwałtownego zerwania z kulturowo-prawną tradycją Półwyspu Iberyjskiego. Wprowadzała między inny-

Etyka w biznesie

https://journals.us.edu.pl/index.php/ssht/article/download/21615/17076

Etyka w biznesie

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach