Kucza, Grzegorz

Polish

Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

RECENZJE 477żenie: „monarchizacji duchowieństwa i to przede wszystkim wyższego” – chyba chodzi-ło o „klerykalizację”? Nawiasem mówiąc, te uogólnienia w VI rozdziale warto koniecznie podbudować jakimiś argumentami źródłowymi!). Ze względu na przyjęte założenie pracy, ukazanie biskupa jako ojca i udowodnienie tego na podstawie badań źródłowych, rozprawę habilitacyjną uważam za udaną. Autor na podstawie analizy danych źródłowych oraz odpowiedniej literatury przedmiotu przekonał, że obraz biskupa w Konstytucjach apostolskich tak w warstwie teologicznej, jak i społecz-nej kształtował się według modelu ojca. Wykazał się znajomością literatury naukowej te-ologicznej i historycznej. Wniósł tym samym bardzo wiele nowych treści teologicznych do wczesnochrześcijańskiej eklezjologii z kręgu antiocheńskiego. Rozprawa habilitacyjna ks. dra Jana Żelaznego jest syntezą teologiczną roli biskupa w Konstytucjach apostolskich i dobrym punktem oparcia w dalszych studiach eklezjologii antiocheńskiej IV wieku. Ks. Wincenty MyszorŚląskie Studia Historyczno-Teologiczne 2007, t. 40, z. 2, s. 477–479Wacław Hryniewicz, Teraz trwa nadzieja. U podstaw chrześcijańskiego uniwersalizmu, Warszawa, Wydawnictwo Księży Werbistów „Verbinum” 2006, 340 s.W Wydawnictwie Księży Werbistów „Verbinum” ukazała się kolejna książka ks. prof. Wacława Hryniewicza Teraz trwa nadzieja. U podstaw chrześcijańskiego uniwersalizmu. Jest to książka o nadziei, o słowie świadectwa, o teologii bliskiej życiu. Autor podejmu-je temat powszechnego zbawienia, który w ostatnim czasie budzi ogromne zainteresowa-nie. Refleksja na temat uniwersalizmu zbawienia rozpoczęta w historii myśli teologicznej trwa po dzień dzisiejszy, wnosząc wiele nowych punktów w temacie nadziei powszechne-go zbawienia. Hryniewicz stwierdza, że w odniesieniu do uniwersalizmu zbawienia należy posługiwać się określeniem „artykuł nadziei”. Źródłem tej nadziei jest wydarzenie Paschy. Wielkanoc zwiastuje ostateczną Paschę świata. Uniwersalizm chrześcijański, w odróżnieniu od uniwersalizmu doktrynalnego, głoszącego pewność powszechnego zbawienia (w XX w. jego zwolennikiem był Sergij Bułgakow), kładzie akcent na nadziei. Głosi, że powszech-ność zbawienia jest rzeczywistością, której można się spodziewać i modlić się o nią. Istnieje wiele świadków eschatologicznego uniwersalizmu w chrześcijaństwie. Nadzieja powszechnego zbawienia znalazła najbardziej podatny grunt w chrześcijań-stwie wschodnim. Kościół prawosławny, w przeciwieństwie do katolickiego, nie dogma-tyzował prawd dotyczących ostatecznego losu człowieka. Szczególny wpływ na rozwój eschatologicznego uniwersalizmu miała myśl patrystyczna Klemensa Aleksandryjskiego, Orygenesa, Grzegorza z Nyssy. Główną inspiracją biblijną patrystycznego uniwersalizmu były teksty św. Pawła z listu do Koryntian (1 Kor 15,28) oraz Filipian (Flp 2,10). Ponadto na rozwój myśli teologicznej Kościoła wschodniego wpływ wywarła metoda interpretacji Pisma Świętego i poglądy Orygenesa. Jego następcy byli jednak bardziej radykalni w swo-ich poglądach. Wszystko to doprowadziło do potępienia apokatastazy najpierw przez ce-sarza Justyniana na lokalnym synodzie (543 r.), a potem na soborze w Konstantynopolu w 553 r. Hryniewicz stwierdza, że wśród wielu teologów panuje dziś przekonanie, że po-wodem potępienia idei powszechnego zbawienia było powiązanie jej z ideą preegzystencji m i RECENZJE478dusz oraz rozumienie apokatastazy jako wiecznego powrotu. Model myślenia o apokata-stazie jako niekończącym się nawrocie do początku, bez celu i końca różnego od począt-ku, został słusznie wykluczony z myśli chrześcijańskiej. Umiarkowane stanowisko w kwe-stii apokatastazy przyjął św. Maksym Wyznawca. W swoich pismach podkreślał, że Bóg chce zbawić wszystkich ludzi. Na końcu wieków Stwórca przeniknie wszystkich swoimi energiami i zjednoczy się ze wszystkimi ludźmi, lecz nie wszyscy będą godni tego zjed-noczenia i nie będą doświadczać Boga w ten sam sposób. Stąd dla godnych będzie ono szczęściem, a dla niegodnych cierpieniem. Z jednej strony, zgodnie z Pismem Świętym, Bóg będzie „wszystkim we wszystkich” (1 Kor 15,28), a z drugiej zaś, nie wszyscy zo-staną przebóstwieni i dostąpią szczęśliwości wiecznej. Maksym odrzuca teorię apokata-stazy, pojętej jako powszechne zbawienie i przebóstwienie, które byłoby narzucone przez Boga wszystkim ludziom. Według Hyniewicza, aby właściwie zrozumieć myśl Maksyma Wyznawcy, trzeba mieć na uwadze rozróżnienie między naturą a osobą. Przez swoje wcie-lenie Syn Boży przebóstwił w sobie całą ludzką naturę, co nie oznacza jednak osobistego przeobrażenia wszystkich ludzi. Przebóstwienie wymaga współdziałania z łaską ze strony każdej osoby, dobrowolnego zjednoczenia z Chrystusem przez wiarę, wypełniania przy-kazań, praktykowania cnót, szczególnie miłości oraz poznawania Boga. W świadomości chrześcijaństwa zachodniego przez wieki panowała pesymistyczna es-chatologia Augustyna, głosząca doktrynę wiecznego piekła dla niepojednanych z Bogiem grzeszników. Św. Augustyn przyczynił się do tego, że w zachodniej teologii odrzucano przez wieki jakąkolwiek myśl o eschatologii powszechnego zbawienia. Stąd i pewne formy uniwersalizmu pojawiały się jedynie w skrajnych grupach, które odrzucały także autorytet i władzę Kościoła. Mniej lub bardziej zdecydowanie uniwersalizm zbawienia odrzucał pro-testantyzm, chociaż i tu także istniała pewna grupa teologów sympatyzujących z koncepcją nadziei powszechnego zbawienia. Zainteresowanie poglądami Orygenesa oraz dostępność jego dzieł spowodowały wzrost zainteresowania uniwersalizmem w kręgach wspólnot pro-testanckich w Anglii, Niemczech i Holandii w XVII w. Członkowie wspólnoty londyńskiej głosili uniwersalizm zbawienia jako cechę własnej tożsamości religijnej. Książka Wacława Hryniewicza składa się z czternastu rozdziałów, w których omawia-ne są najpierw dzieje chrześcijańskiego uniwersalizmu, jego istota, rodzaje i główne prob-lemy. Autor publikacji przypomina, że tradycyjna eschatologia uczy, że niebo i piekło po-zostają rzeczywistością wieczną i nieodwracalną. Jednakże pojęcie wieczności odnosi się w ścisłym sensie tylko do Boga. Tylko Bóg jest wieczny, gdyż istnieje poza czasem i trwa przez wieki. Wszystko inne może być wieczne w sensie drugorzędnym, jako rzeczywi-stość mająca swoje przyczynowe źródło w samym odwiecznym Bogu. Hryniewicz sta-wia czytelnikowi pytania: czy kara w przyszłym świecie jest wieczna albo przemijająca i czy w aspekcie Bożego miłosierdzia możemy mówić o istnieniu grzechów niewybaczal-nych? Jak należy rozumieć powszechność zbawienia w odniesieniu do ludzkiej wolności? Czy nie należy raczej mówić o ostatecznych losach człowieka i świata w świetle ostatecz-nego zwycięstwa Boga? W świetle eschatologii dualistycznej, pisze Hryniewicz, Bóg ka-rze grzech, ale nie niszczy go całkowicie, pozwalając na jego trwanie w stanie wiecznego zatracenia. Inaczej sprawa ma się w eschatologii nadziei powszechnego zbawienia. Tutaj koncepcja sprzeciwu Boga wobec grzechu jest o wiele bardziej radykalna. Przebacza on grzech, uzdrawia i przemienia grzesznika. Całym swoim jestestwem sprawia, że grzech, jako stan duchowej śmierci oraz trwania w oddzieleniu od Boga i ludzi, przestaje w ogóle istnieć w dziejach stworzenia. Przeciwieństwem trwania w stanie grzechu jest pojednanie. Poza przebaczeniem i pojednaniem nie ma innego sposobu na całkowite przezwyciężenie zła. Bóg przeciwstawia się grzechowi najbardziej radykalnie, kiedy doprowadza grzezni-ka do pojednania z sobą i ludźmi (zob. s. 194). W końcowej części książki autor propo-RECENZJE 479nuje zatem przyjąć mentalność „zdobywców” nieba i żyć nadzieją, która pozwala pogod-niej myśleć o człowieku. Niewątpliwie nadzieja powszechnego zbawienia i uniwersalizm eschatologiczny to dzie-dzina refleksji teologicznej, która wymaga dalszych badań i studiów. Dyskusja na ten te-mat sięga bowiem najgłębszych wymiarów antropologii, soteriologii i eschatologii. Nowy Testament mówi o sądzie ostatecznym oraz o jego definitywnym i niezmiennym wyroku. Po sądzie ostatecznym nie istnieje możliwość nawrócenia i zmiany wyroku. Jeśli byłoby bowiem inaczej, to sąd ostateczny w rzeczywistości nie byłby prawdziwie ostatecznym. Trudno uwierzyć, pisze Autor, aby miłujący Bóg, który pragnie zbawienia wszystkich, mógłby ponieść porażkę w swoim zbawczym planie. Jego miłość, dobroć i miłosierdzie nie mogą być udaremnione na zawsze. Eschatologiczne teksty Nowego Testamentu wymagają gruntownej reinterpretacji. Może właśnie nasz ekskluzywizm sprawia, że bardzo szybko wyłączamy innych z Bożego planu zbawienia i posługujemy się pedagogią strachu w od-niesieniu do wydarzeń ostatecznych człowieka. Wyznaczać granice miłości Boga, pisze au-tor, to po prostu zuchwałość ze strony człowieka. Kolejna książka Wacława Hryniewicza o nadziei powszechnego zbawienia Teraz trwa nadzieja zmusza czytelnika do zastano-wienia się nad właściwym ujęciem wydarzeń ostatecznych człowieka i świata. Kreuje ona optymistyczną antropologię, w której wolność człowieka w perspektywie Bożej miłości, uwolniona od wszelkich wpływów zewnętrznych, potrafi ostatecznie wyzwolić się z za-mknięcia w samym sobie. Bóg zawsze zwycięża. Ks. Grzegorz Kucza Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 2007, t. 40, z. 2, s. 479–481Wierzyć w tego samego i tak samo. Ekumeniczna dogmatyka Dietricha Bonhoeffera, red. Jarosław M. Lipniak, Świdnik 2006, 161 s.W ramach serii wydawniczej Biblioteka Diecezji Świdnickiej, ukazała się praca zbiorowa pod redakcją ks. Jarosława M. Lipniaka pt. Wierzyć w tego samego i tak samo. Ekumeniczna dogmatyka Dietricha Bonhoeffera. Można sądzić, że inspiracją do napisania książki by-ła przypadająca w minionym roku setna rocznica urodzin tego wybitnego teologa luterań-skiego oraz zorganizowany we Wrocławiu w dniach od 3 do 8 II 2006 r. Międzynarodowy Kongres Bonhoefferowski. Wśród autorów artykułów składających się na powstanie książki znajdują się teologowie z Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu, Papieskiej Akademii Teologicznej z Krakowa, Wyższego Seminarium Duchownego z Łomży, a tak-że biskup Regensburga prof. G. L. Muller. Całość dzieła została podzielona na trzy części: 1. Wierzę w Boga Ojca Wszechmogącego..., 2. ...i w Jezusa Chrystusa, Syna Jego jedy-nego, Pana naszego..., 3. Wierzę w Ducha Świętego... Taka struktura przypomina wyzna-nie wiary zawarte w Dużym katechizmie Marcina Lutra. Autorzy artykułów ukazują eku-meniczny wymiar teologii Bonhoeffera. On sam zaś często podkreślał, że droga Kościoła i droga działalności ekumenicznej łączą się z sobą przez wezwanie do nawrócenia. Dietrich Bonhoeffer (1906–1945) należy do tych teologów luterańskich minionego wieku, którzy z całą pewnością ze względu na swoją twórczość oraz postawę życiową zasługują na uwa-gę. Jego teologia jest bowiem przedmiotem zainteresowania nie tylko teologów protestan-

Wacław Hryniewicz, Teraz trwa nadzieja. U podstaw chrześcijańskiego uniwersalizmu

https://journals.us.edu.pl/index.php/ssht/article/download/17074/13116

Wacław Hryniewicz, Teraz trwa nadzieja. U podstaw chrześcijańskiego uniwersalizmu

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach