Ekologiczne podejście w edukacji – dyscyplinarna aporia

Abstract

This article addresses the theoretical background of the ecological approach to education and conceptualises the so-called disciplinary aporia of ecological education. In the era of the Anthropocene and the associated climate crisis and possible collapse within the Earth system, this aporia gains in importance. We are, in fact, in danger of either losing the dialectical and metacommunicative perspectives that allow for theoretical sophistication (under the pressure of ecological engagement) or overlooking the seriousness of climate alarmism (in the precipitousness of the ecological humanities paradigm). In this article, the author first characterises two variants of ecology: bioenergetic and cybernetic, as well as the philosophical concept of oikology. He then traces the ways in which ecology has been represented in pedagogical thought, both historical and contemporary. This hermeneutics of traditions and analysis of pedagogical ideas allow for the descriptive and conceptual elaboration of the fundamental aporia of an ecological approach to education arising from the theoretical (disciplinary) background of ecopedagogical interpretation. In doing so, the pitfalls to which both the traditional approach of biologically grounded ecology/ecological education and the cybernetic paradigm of ecological humanities are exposed have been highlighted. In order to emphasise the synergy of both approaches, the author uses the categories of servant humanities and educational ecology in the conclusion. This study is embedded in the tradition that characterises pedagogy as an aporetic of educational experience.W artykule podjęto problematykę teoretycznego zaplecza ekologicznego podejścia do edukacji i skonceptualizowano tzw. dyscyplinarną aporię edukacji ekologicznej. W dobie antropocenu i związanego z nim kryzysu klimatycznego oraz możliwej zapaści w obrębie systemu Ziemi ta aporia zyskuje na znaczeniu. Grozi nam bowiem albo utrata perspektyw dialektycznej i metakomunikacyjnej, pozwalających na teoretyczne zaawansowanie (pod presją ekologicznego zaangażowania), albo przeoczenie powagi klimatycznego alarmu (w przepastności ekologicznego paradygmatu humanistyki). W artykule autor najpierw charakteryzuje dwa warianty ekologii: bioenergetyczny i cybernetyczny, a także filozoficzną koncepcję oikologii. Następnie śledzi sposoby reprezentowania ekologii w myśli pedagogicznej, zarówno historycznej, jak i współczesnej. Taka hermeneutyka tradycji oraz analiza idei pedagogicznych pozwalają na deskrypcję i pojęciowe opracowanie podstawowej aporii ekologicznego podejścia do edukacji wynikającej z teoretycznego (dyscyplinarnego) zaplecza ekopedagogicznej interpretacji. Uwypuklone przy tym zostają pułapki, na jakie narażone jest zarówno tradycyjne podejście biologicznie ugruntowanej ekologii/edukacji ekologicznej, jak i cybernetyczny paradygmat humanistyki ekologicznej. Aby podkreślić synergię obydwu podejść, autor wykorzystuje w zakończeniu kategorie humanistyki służebnej i edukacyjnej ekologii. Badanie to osadzone jest w tradycji charakteryzującej pedagogikę jako aporetykę doświadczenia edukacyjnego