Rewizja w badaniach historycznojęzykowych – inspiracje i możliwości

Abstract

This article discusses contemporary revisions of viewpoints and texts undertaken by historians of the Polish language, discloses motivations behind the revisited views, and elaborates on further research avenues in this area, as well as pinpoints the most common limitations. The literature on the subject reveals that although the necessity of research revision is widely recognised by researchers, studies specifically addressing the issue are relatively rare. Nonetheless, revision should be seen not only as a pretext for altering the established beliefs, but also as an opportunity to revisit the research object in order to unearth new, previously unnoticed data. Such a broadly defined concept of revision brings tangible benefits not only to historians of language, but also to representatives of related disciplines. Revision can result in, among others, a change in the dating of literary monuments, a change in lexical chronology, a change in text interpretation, a changed view on text origin, a new relationship postulated between text editions, and, finally, an expanded state of research. These arguments speak in favour of seeing revision sometimes as a necessity, at other times as a privilege and an opportunity, but never as a threat to established scientific methods or theories.W artykule omówione zostały dokonywane współcześnie przez historyków języka polskiego rewizje poglądów i tekstów, motywacje ich podjęcia, dalsze możliwości w tym zakresie, a także najczęstsze ograniczenia. Przegląd literatury przedmiotu ujawnia, że choć powszechnie dostrzegalna jest konieczność rewizji, badania wprost ukierunkowane na nią są stosunkowo rzadkie. Tymczasem rewizję należy traktować nie tylko jako pretekst do zmiany utrwalonych przekonań, ale także szansę ponownego spojrzenia na ten sam obiekt badań w celu wydobycia z niego nowych, niedostrzegalnych wcześniej, danych. Tak szeroko ujęta rewizja przynosi wymierne korzyści nie tylko samym historykom języka, ale i przedstawicielom dyscyplin pokrewnych, gdyż jej efektem może być m.in. zmiana datacji zabytków piśmiennictwa, zmiana chronologizacji słownictwa, zmiana lekcji tekstu, nowa geneza tekstu, nowa relacja pomiędzy redakcjami tekstu, wreszcie – poszerzenie stanu wiedzy. To przemawia za tym, by w rewizji widzieć czasem konieczność, czasem przywilej i szansę, nigdy zaś zagrożenie dla zastanych metod i teorii naukowych