Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego | University of Silesia Press
Abstract
The author of the article draws attention to three developmental trends leading in three directions within the field of career counseling. Firstly, in career planning within the everyday practice of counselors, there is an increasing emphasis on situational factors related to the economic and socio-cultural context. This trend applies equally to issues concerning career development and planning (i.e., preventive programs), as well as to issues concerning the adjustment of already implemented career paths (i.e., intervention programs, primarily for adults). This developmental trend signifies a departure in modern career counseling from theories focused on individual (personality-based) factors toward theories centered on contextual factors—those explaining changes in the nature of work, the labor market, and the broader economic and political environment. Whereas individual-personality theories concentrated on internal factors that explained changes in the self in relation to work and other life roles, contextual theories focus on external situations that, while outside the individual, continuously shape their personality. Secondly, the contemporary emphasis on the contextual factors of career and the strong orientation of modern counseling programs toward differences in the developmental ecologies of various client groups result in success predictors becoming less standardized, more diverse, and increasingly difficult to estimate in terms of effect size (success criteria). Individual variables—such as interests or personality traits (like aptitude or general intelligence)—could previously be measured and their influence on the overall career outcome of an individual estimated. The process of diagnosis, prognosis, and implementing the career path was intensive. Today, intervention and prevention programs in career counseling are becoming more extensive and are less frequently based on intensive diagnosis. The growing necessity to focus on contextual determinants of careers leads to less predictable outcomes, shallower diagnoses, less centralized theoretical foundations, and more reliance on counselors\u27 personal theories. This situation gives rise to numerous paradoxes. On one hand, the more willing and able we are to incorporate a broader empirical data base into the counseling process, include a wider group of so-called non-traditional clients, and utilize a more diversified theoretical base for predicting the outcomes of actions, the less we are able to apply generalizable career counseling theories. The wider the range of clients we are able to serve, the less clearly we can define the success criteria achieved. The less precisely we are able to determine the main effect of career counseling in both preventive and intervention models. Thirdly, regardless of theoretical preferences and the low effectiveness as measured by the main effect size, the foreseeable future of career counseling belongs to models and programs that focus not on individual variables, but on contextual ones. This results from the need to provide career counseling to an increasingly broad and diverse group of individuals from a wide range of developmental backgrounds, as well as from the need to support people in adapting to less standardized life conditions.Autor artykułu zwraca uwagę na trzy trendy rozwojowe, prowadzące w trzech kierunkach zakresu doradztwa karier. Po pierwsze, w planowaniu karier w codziennej pracy doradcy wzrasta rola czynników sytuacyjnych, związanych z kontekstem ekonomicznym i społeczno-kulturowym. Tendencja ta dotyczy w równym stopniu kwestii związanych z rozwojem i planowaniem kariery, a więc programów prewencyjnych, jak i kwestii związanych z korektą już realizowanych programów karier, a więc programów interwencyjnych (głownie dla dorosłych). Ten trend rozwojowy oznacza, że we współczesnym poradnictwie karier odchodzi się od teorii skoncentrowanych na czynnikach indywidualnych (osobowościowych), zmierza się zaś w kierunku teorii skoncentrowanych na czynnikach kontekstualnych, wyjaśniających zmiany natury pracy, rynku pracy, kontekstu gospodarczo-politycznego. O ile w przypadku teorii indywidualnych - osobowościowych uwaga skupiała się na czynnikach tkwiących w jednostce i wyjaśniających zmianę jej Ja w relacji do pracy i innych ról życiowych, o tyle w przypadku teorii kontekstualnych uwaga skupia się na sytuacjach zewnętrznych w stosunku do jednostki, lecz stale kształtujących jej osobowość. Po drugie, zwiększony współcześnie nacisk na czynniki kontekstualne kariery oraz silna orientacja nowoczesnych programów doradczych na różnice w ekologiach rozwoju rożnych grup klientów sprawia, że wyznaczniki predykcji sukcesu procesu doradczego stają się coraz mniej standardowe, bardziej zróżnicowane i coraz mniej zdolne do oszacowania w zakresie wielkości efektu głównego (kryterium sukcesu). Zmienne indywidualne, takie jak zainteresowania czy cechy osobowości (typu uzdolnienia, inteligencja ogólna) można było zmierzyć i na tej podstawie oszacować ich wielkość wpływu na ogólny efekt kariery zawodowej jednostki. Proces diagnozy, prognozy i realizacji ścieżki dochodzenia do celu był intensywny. Obecnie programy interwencyjne i prewencyjne w poradnictwie karier stają się coraz bardziej ekstensywne i coraz rzadziej oparte na intensywnej diagnozie. Nacisk z konieczności na kontekstualne wyznaczniki karier powoduje, że wyniki doradztwa są coraz słabiej prognozowalne, diagnoza mniej pogłębiona, podstawy teoretyczne coraz mniej zintegrowane „centralnie”, a coraz bardziej zintegrowane na bazie „prywatnej” teorii doradcy. W tym przypadku mamy do czynienia z licznymi paradoksami. Z jednej strony, im bardziej jesteśmy skłonni i jesteśmy w stanie szerzej włączać do procesu doradczego szerszą bazę danych empirycznych, szerszą grupę klientów tzw. nietradycyjnych, bardziej zdywersyfikowaną bazę teoretyczną prognozowania przewidywanych efektów działań, to z drugiej strony: w tym mniejszym stopniu jesteśmy w stanie wykorzystywać generalizujące teorie doradztwa karier; tym szerszą grupę klientów jesteśmy w stanie obsłużyć, lecz bez wyraźnego kryterium osiągniętego celu; tym mniej precyzyjnie jesteśmy w stanie określić efekt główny doradztwa karier w modelu prewencyjnym i interwencyjnym. Po trzecie, bez względu na preferencję teoretyczne i niską skuteczność mierzoną kryterium osiąganego efektu głównego (effect size), dająca się przewidzieć przyszłość doradztwa karier należy do modeli i programów, które koncentrują się nie na zmiennych indywidualnych, lecz na zmiennych kontekstualnych. Wynika to z potrzeby objęcia doradztwem karier coraz szerszej grupy osob wywodzących się z coraz bardziej zróżnicowanych środowisk rozwojowych, oraz z potrzeby wspomagania ludzi do przystosowywania się do mniej standardowych warunków życia
