Rode, Danuta

Polish

Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Wydawnictwo R. XLVI T. 1„Chowanna” Uniwersytetu ŚląskiegoKatowice 2003 (LIX) (20) s. 229—233Sprawozdanie z IXOgólnopolskiej Konferencji Naukowej nt. „Psychospołeczne uwarunkowania przestępczości nieletnich — podłoże, geneza, motywy" zorganizowanej przez Katedrę Psychologii Klinicznej Uniwersytetu Śląskiego w dniach 9—11 grudnia 2002 rokuKatedra Psychologii Klinicznej zorganizowała kolejną już IX Ogólno­polską Konferenq’ę Naukową z cyklu „Zastosowanie psychologii klinicz­nej w praktyce sądowej”. Zgromadziła ona liczne grono psychologów, praw­ników i pedagogów reprezentujących różne ośrodki uniwersyteckie w Pol­sce. Obecność przedstawicieli różnych dyscyplin umożliwiła dokonanie ana­lizy przestępczości nieletnich zarówno z punktu widzenia prawa i wymiaru sprawiedliwości, jak i z obszaru psychologicznej diagnozy uwarunkowań przestępczości nieletnich, pomocy psychologicznej oraz psychologiczno-peda­gogicznych oddziaływań profilaktycznych i resocjalizacyjnych.W obradach plenarnych dokonano charakterystyki przestępczości nielet­nich w perspektywie przemian społeczno-gospodarczych w zakresie zmian w strukturze i dynamice przestępczości.230 KRONIKAPrzestępczość nieletnich w perspektywie pokoleniowej przedstawił dr E. Moszczuk. Autor zauważył, że młodzi przestępcy są obecnie często ludź­mi wykształconymi, pozbawionymi dawnych zasad podkultury przestępczej, zdolnymi do każdego czynu.Doktor J. Różańska-Kowal i dr D. Rode zaprezentowały materiał doty­czący struktury i uwarunkowań przestępczości nieletnich-w świetle przemian społeczno-gospodarczych. Autorki dostrzegły dwie tendencje w zakresie roz­miarów przestępczości nieletnich: wzrasta liczba czynów gwałtownych dokony­wanych przez nieletnich i obniża się wiek przestępców. Do głównych czyn­ników warunkujących dokonywanie czynów karalnych zaliczyły: kryzys ro­dziny i bezrobocie, brak kontroli i opieki nad dziećmi oraz alkoholizowa­nie się rodziców, a szczególnie matek.Analizując strukturę i dynamikę przestępstw na terenie województwa gdań­skiego, dr B. Pastwa-Wojciechowska zwróciła uwagę na wzrost przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu oraz spadek przestępstw przeciwko mieniu. Stwier­dziła ponadto, że dyrektorzy szkół często nie ujawniają przestępstw swoich uczniów w trosce o dobre imię szkoły.Analizą przestępczości nieletnich w zakresie uregulowań prawnych zajęli się prof. dr hab. W. Domachowski i dr G. Harasimiak. Profesor dr hab. W. Doma- chowski zwrócił uwagę na rozbieżności pomiędzy kryteriami prawnymi a kry­teriami psychologicznymi przestępczości nieletnich. Podkreślił konieczność indywidualnego podejścia do nieletniego zarówno w opiniowaniu sądowo- -psychologicznym, jak i w orzekaniu środków wychowawczo-poprawczych. Doktor G. Harasimiak omówił pojęcie demoralizacji jako podstawowe kryte­rium postępowania z nieletnimi, realizujące ideę wczesnej interwencji wycho­wawczej.Warunkom środowiska rodzinnego nieletnich i funkcjonowania nieletnich w grupach była poświęcona kolejna sekga konferencji.Magister J. Kucharewicz i mgr M. Piasecka przedstawiły wyniki badań dotyczących zależności pomiędzy stylem funkcjonowania nieletniego a jego uczestnictwem w podkulturze przestępczej. Wskazały na pozytywną korelację między stylem kierowniczo-autokratycznym i uległo-zależnym a utożsamia­niem się z grupą podkulturową. Natomiast styl buntowniczo-podejrzliwy i agresywno-sadystyczny koreluje ujemnie z zaangażowaniem nieletniego wo­bec innych członków grupy przestępczej.Profesor dr hab. J. Stanik scharakteryzował rodzaje i motywy przestępczo­ści nieletnich ujawnionej na terenie Katowic w latach 2000—2001. Najwięcej odnotowano wówczas rozbojów i wymuszeń rozbójniczych, których motywem była chęć zysku. Nieletni dokonywali uszkodzeń ciała w bójkach tak zapalczy­wych, że dochodziło w nich do poważnych okaleczeń. Motywem gróźb ka­ralnych była obawa przed konsekwencjami ujawnienia wcześniejszego czynu karalnego (najczęściej pobicia). Czyny lubieżne dokonywane przez nieletnich Sprawozdanie z IX Ogólnopolskiej... 231miały charakter powtarzalny, motywem ich dokonywania była chęć zaspo­kojenia popędu seksualnego lub chęć dokuczenia ofierze. Nowym rodzajem przestępczości nieletnich odnotowanym w 2002 roku było znęcanie się nielet­nich nad matkami. Motywem tych czynów była żywiona do matek wrogość, nienawiść i chęć uzyskania swobody i pieniędzy.Doktor A. Roszkowska i mgr J. Trepka-Starosta zwróciły uwagę na czynniki tkwiące w rodzinie, pośrednio wpływające na działania przestępcze nieletnich. Są to: niekorzystne warunki ekonomiczne, ubóstwo, nadużywanie alkoholu przez rodziców nieletnich, wzory przestępczych zachowań w rodzinie. Osobami, które najczęściej dopuszczały się przestępstw w rodzinach nieletnich, byli ojcowie i starsze rodzeństwo.Kolejna sekąa konferencji była poświęcona psychologicznej charakterys­tyce funkcjonowania osobowości nieletnich.Doktor B. Pstrąg wykazała wpływ postaw młodzieży wobec nieletnich wchodzących w konflikt z prawem na zjawisko stygmatyzacji społecznej. Wiedza młodzieży o przestępczości nieletnich była czerpana głównie z telewizji, która nagłaśnia drastyczne przypadki. Badana młodzież negatywnie oceniła przestępczość nieletnich, wyrażając przekonanie o konieczną ich izolacji w odrębnych placówkach edukacyjno-wychowawczych.Wyniki badań dotyczące postaw życiowych nieletnich przebywających w zakładzie poprawczym zaprezentowała dr B. Pastwa-Wojciechowska. Przed­stawiła system wartości młodzieży nie naruszającej i naruszającej normy prawne. W obydwu grupach dla dziewcząt najważniejszą wartością była prawdziwa przyjaźń i koleżeństwo, dla chłopców — dostatnie życie rozumiane jako dobrobyt. Między grupami ujawniły się specyficzne wartości, były to: niezależność od innych (rozumiana jako liczenie tylko na siebie i dewaluaąa innych jako złych) walka oraz specyficzny stosunek do pracy (praca jest bez sensu, jest złem koniecznym).Magister I. Rajska-Kulik w swym wystąpieniu zreferowała wyniki badań, które dotyczyły uogólnionego poczucia skuteczności i poziomu optymizmu u nieletnich sprawców czynów przestępczych. Badania wykazały, że nieletnich cechowało mniejsze poczucie skuteczności, tj. przekonanie o niemożności lub znikomej możliwości wywierania wpływu na ludzi, niż poczucie skuteczności przejawiane przez uczniów liceum ogólnokształcącego. Brak było statystycznie istotnych różnic w zakresie poziomu optymizmu u młodzieży z zakładu poprawczego i liceum.Tematem kolejnej sekcji były psychologiczne procesy motywacyjne w do­konywaniu przestępstw przez nieletnich.Profesor dr hab. J.K. Gierowski, mgr M. Szaszkiewicz, mgr T. Jaśkiewicz- -Obydzińska, mgr E. Wach — biegli z Instytutu Ekspertyz Sądowych w Kra­kowie zwrócili uwagę na wczesną ocenę ryzyka występowania zachowań 232 KRONIKAo charakterze przestępczym. Przydatny do zastosowania w polskich wa­runkach może być arkusz Savry, służący do prognozowania możliwości wy­stąpienia zachowań o charakterze przemocy. W badaniach najwyższy wskaź­nik ryzyka wykazała grupa sprawców zabójstw na tle seksualnym, co wska­zuje, że w tej grupie jest możliwe przewidywanie takich zachowań już we wczesnym okresie rozwoju. Najniższy wskaźnik ryzyka wystąpił w grupie sprawców zabójstw z motywów patologicznych. Jest to uzasadnione faktem, iż dokonanie zabójstw pozostało u tych sprawców w ścisłym związku z cho­robą psychiczną, natomiast było w niewielkim stopniu uzależnione od warun­ków środowiskowych i wychowawczych w dzieciństwie.Doktor A. Roszkowska i mgr J. Kucharewicz przedstawiły wyniki badań nad agresywnością jako czynnikiem ryzyka zachowań przestępczych. Stwier­dziły, że nieletni w porównaniu z grupą młodzieży nieprzestępczej wykazują wyższy poziom agresywności i wrogości. Charakteryzuje ich niski poziom akceptacji samego siebie i bezradność w relacjach społecznych. W funkcjo­nowaniu społecznym preferują styl: agresywno-sadystyczny, buntowniczo-po- dejrzliwy.Magister I. Blicharska, analizując wybrane korelaty osobowości nieletnich dokonujących przestępstw grupowych, wykazała, iż nieletni charakteryzowali się wysokim poziomem agresywności, wysokim poziomem lęku i obniżoną kontrolą zachowań.Strategie radzenia sobie ze stresem przez nieletnich przedstawiły dr J. Ró- żańska-Kowal i dr B. Izydorczyk. Dla chłopców przebywających w zakładzie poprawczym sytuacje trudne to te, które związane są z czynem i jego na­stępstwami, dziewczęta najsilniej przeżywały problemy rodzinne. Spośród strategii radzenia sobie ze stresem nieletni najczęściej wybierali: strategie dystansowania się, obwiniania i pozytywnego przewartościowywania.Magister M. Wozniak w wystąpieniu na temat sytuacyjnego i osobowoś­ciowego tła motywacyjnego nieletnich sprawców gwałtów zwróciła uwagę, iż na motywację zgwałcenia wpływa wczesna inicjacja seksualna, która w powiązaniu z niedojrzałym typem osobowości może tworzyć u młodego mężczyzny zaburzone wyobrażenie żyda seksualnego.Na temat mediacji i pomocy ekspertalnej w postępowaniu w sprawach nieletnich wypowiadali się prof. dr hab. D. Wójcik, dr H. Przybyła-Basista, dr D. Rode, mgr J. Kusztal.Profesor dr hab. D. Wójcik z Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości po­ruszyła wybrane problemy prawne i psychologiczne mediacji pomiędzy nie­letnim sprawcą czynu karalnego a osobą pokrzywdzoną. Uzyskane wyniki badań wskazywały, iż mediacja była dobrą formą rozwiązania konfliktu, obie strony: sprawcy i poszkodowani, podkreślali znaczenie wynegocjowa­nego zadośćuczynienia oraz przeproszenia (ofiary przez sprawcę) dla roz­wiązania sprawy.Sprawozdanie z IX Ogólnopolskiej... 233Doktor H. Przybyła-Basista w wystąpieniu dotyczącym motywacji do u- działu w mediacjach rodzinnych i pomiędzy sprawcą a ofiarą zwróciła uwagę na różnice w motywacji do udziału w mediacjach cywilnych i karnych. Media­cje w sprawach cywilnych są w dużo większym stopniu nastawione na uzys­kiwanie porozumienia we wszystkich możliwych do rozpatrywania sprawach konfliktowych. Mediacje w sprawach karnych wyznacza zarówno specyfika procesu karnego, jak i indywidualne dążenie uczestników do mediacji. Świa­domość motywów podjęcia mediacji jest ważnym elementem oceny gotowości do mediagi, co z kolei warunkuje skuteczny ich przebieg.Doktor D. Rode, dokonując charakterystyki praktyki opiniodawstwa są­dowego w sprawach karnych nieletnich, stwierdziła, że w opiniach psycho­logicznych bardziej rozbudowana powinna być sylwetka psychologiczna nie­letniego w zakresie jego pozytywnych cech charakterologicznych. Pozwoli to na opracowanie indywidualnych psychokorekcyjnych programów, które mogą być wykorzystane przez kuratorów w dalszej pracy z nieletnim. W charakterystyce psychologicznej nieletniego należy także zwrócić uwagę na właściwości procesów motywacyjnych w osobowości nieletniego, co jest szczególnie pomocne w ustaleniu stopnia demoralizacji nieletniego.Zdaniem mgr J. Kusztal optymalny model postępowania w sprawach nie­letnich powinien opierać się na realizowaniu profilaktycznych programów edukacyjnych (uczących rozładowania stresu, asertywności, zapobiegania prze­mocy i uzależnieniom). Konsekwengą czynu karalnego powinno być napra­wienie szkody, ważne jest również dokształcanie pracowników wymiaru spra­wiedliwości.DC Ogólnopolska Konferenga Naukowa nt. Psychospołeczne uwarunko­wanie przestępczości nieletnich — podłoże, geneza, motywy pozwoliła na scha­rakteryzowanie struktury, dynamiki i etiologii czynów karalnych dokonywa­nych przez nieletnich z uwzględnieniem zmian, jakie dokonały się w przestęp­czości nieletnich pod wpływem przemian społeczno-gospodarczych. Poruszono również problemy opiniowania psychologicznego i mediacji w sprawach nie­letnich. Wielu autorów w swoich wystąpieniach sygnalizowało konieczność prowadzenia i wdrażania programów badawczych interdyscyplinarnych z u- działem psychologów, prawników i pedagogów, w celu opracowania metod prognozowania, zapobiegania i przeciwdziałania przestępczości nieletnich.Danuta Rode

Sprawozdanie z IX Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej nt. „Psychospołeczne uwarunkowania przestępczości nieletnich — podłoże, geneza, motywy" zorganizowanej przez Katedrę Psychologii Klinicznej Uniwersytetu Śląskiego w dniach 9—11 grudnia 2002 roku

https://journals.us.edu.pl/index.php/CHOWANNA/article/download/19570/15122

Sprawozdanie z IX Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej nt. „Psychospołeczne uwarunkowania przestępczości nieletnich — podłoże, geneza, motywy" zorganizowanej przez Katedrę Psychologii Klinicznej Uniwersytetu Śląskiego w dniach 9—11 grudnia 2002 roku

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach