Olszewski, Andrzej K.

English

Journals of Rzeszow University - Open Journal System

131Współczesna sztuka sakralna, poza bardzo nielicznymi wyjątkami, przez wiele lat nie budziła zainteresowania polskich historyków sztuki i architektury. Dotyczyło to zarówno wieku XIX, jak i XX. Dopiero ostatnie 30-lecie przyniosło kilka opracowań o charakterze szerszych przeglądów rodzimej architektury sakralnej w zakresie szczególnie nas interesującego wieku XX. Wystarczy tu wymienić: K. Kuczyńskiego i A. Mroczka, Nowe kościoły polskie (1991); ks. H. Nadrowskiego, Kościoły naszych czasów, dziedzictwo i perspektywy (2000); M.E. Rosier-Siedleckiej, Posoborowa architektura sakralna. Aktualne problemy projektowania architektury kościelnej (1979); R. Wróbla, Nowe kościoły w diecezji łódzkiej 1945–1989 (2005); J. Sowińskiej, Forma i sacrum. Współczesne ko-ścioły Górnego Śląska (2006)1. Niektóre prace obejmo-wały wiek XIX i pierwszą połowę XX. Dla przykładu wymieniam K. Jabłońskiego Budownictwo kościelne 1795–1939 na terenie Archidiecezji Białostockiej (2002)2. Oprócz publikacji książkowych powstawały również ar-tykuły, rozprawy itp.Badania nad najnowszą sztuką sakralną prowadzone w Akademii Teologii Katolickiej (od 1999 Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego) były ukierunkowa-ne na sztukę XIX i XX wieku, ze szczególnym jednak uwzględnieniem sztuki najnowszej. Liczba wznoszonych kościołów, dokonujący się przełom w poszukiwaniu ich nowych form, świetny rozwój sztuki witrażowniczej a jednocześnie brak obszerniejszych informacji i opra-1 K. Kucza-Kuczyński, A. Mroczek, Nowe kościoły polskie, War-szawa 1991; H. Nadrowski, Kościoły naszych czasów. Dziedzictwo i perspektywy, Kraków 2000;  M. E. Rosier-Siedlecka, Posoborowa architektura sakralna. Aktualne problemy projektowania architektury kościelnej, Lublin 1979; R. Wróbel, Nowe kościoły w Diecezji łódzkiej 1945–1989. Uwarunkowania i klasyfikacja rzymskokatolickiej archi-tektury sakralnej, Łódź 2005; J. Sowińska, Forma i sacrum. Współcze-sne kościoły Górnego Śląska, Warszawa 2006.2 K.A. Jabłoński, Budownictwo kościelne 1795–1939 na terenie Archidiecezji Białostockiej, Białystok 2002.Andrzej K. OlszewskiPrace nad współczesną sztuką  sakralną prowadzone w Akademii Teologii Katolickiej (obecnie  Uniwersytet Kardynała  Stefana Wyszyńskiego) w latach 1974–2007. Wnioski praktyczne  i metodyczneThe contemporary sacred art, apart from very few exceptions, for many years did not interest Polish his-torians of art and architecture either in the 19th or in the 20th century. It was not until the last thirty years when several books appeared, containing a general review of the native sacred architecture of the 20th century, which is the particular focus of this article. Suffice to mention: K. Kuczyński and A. Mroczek, Nowe kościoły polskie [New Polish Churches] (1991); Rev. H. Nadrowski, Kościoły naszych czasów, dzied-zictwo i perspektywy [The Churches of Our Times: Her-itage and Perspectives] (2000); M.E. Rosier-Siedlecka, Posoborowa architektura sakralna. Aktualne problemy projektowania architektury kościelnej [The Sacred Ar-chitecture after Vatican II: The Current Problems in De-signing Church Architecture] (1979); R. Wróbel, Nowe kościoły w diecezji łódzkiej 1945–1989 [New Churches in the Łódź Diocese] (2005); J. Sowińska, Forma i sac-rum. Współczesne kościoły Górnego Śląska [The Form and the Sacrum: The Contemporary Churches of Upper Silesia] (2006).1 Some works covered the 19th century and the first half of the 20th century, for instance K. Jabłoński Budownictwo kościelne 1795–1939 na terenie Archidiecezji Białostockiej [Church Buildings in the Białystok Diocese 1795–1939] (2002).2 Apart from books, a number of articles and dissertations on this topic were also written.1 K. Kucza-Kuczyński, A. Mroczek, Nowe kościoły pol-skie, Warszawa, 1991; H. Nadrowski, Kościoły naszych czasów. Dziedzictwo i perspektywy, Kraków, 2000; M.E. Rosier-Sie-dlecka, Posoborowa architektura sakralna. Aktualne problemy projektowania architektury kościelnej, Lublin, 1979; R. Wró-bel, Nowe kościoły w diecezji łódzkiej 1945–1989. Uwarunko-wania i klasyfikacja rzymskokatolickiej architektury sakralnej, Łódź, 2005; J. Sowińska, Forma i sacrum. Współczesne kościoły Górnego Śląska, Warszawa, 2006.2 K.A. Jabłoński, Budownictwo kościelne 1795–1939 na terenie Archidiecezji Białostockiej, Białystok, 2002.Andrzej K. OlszewskiThe research on the contemporary sacred art conducted  at Akademia Teologii Katolickiej (currently Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego) between the years 1974–2007: practical and methodological proposals132cowań, wszystko to wymagało bardziej systematyczne-go zajęcia się tym problemem. Fakt, że historia sztuki afiliowana była wówczas przy Wydziale Teologicznym, a prace o tematyce sakralnej były wręcz wymagane sta-tutowo, jednak obecnie takich ograniczeń nie ma. Od momentu utworzenia z dniem 1 października 1977 roku Katedry Historii Sztuki Współczesnej na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego powstały na temat współczesnej sztuki sakralnej 102 prace magisterskie i 3 doktorskie.W roku 1980 zrodziła się idea założenia na uczelni Archiwum Współczesnej Sztuki Sakralnej. Archiwum miałoby gromadzić wiadomości na temat współcze-snych kościołów i ich wyposażenia, efektem zaś miało być wydanie obszernego katalogu wzorowanego na francuskim wydawnictwie Les Eglises Modernes en France. Pracę rozpoczęto od zbierania podstawowych informacji. Została opracowana ankieta (pierwsze próby były podjęte z końcem lat sześćdziesiątych), którą wraz z patronującym całemu przedsięwzięciu kierownikiem Sekcji Historii Sztuki ks. prof. Janu-szem S. Pasierbem zawieźliśmy do Kurii na Miodową. Odzew nie był wprawdzie duży, lecz mimo to udało się zgromadzić część wiadomości o nowych kościołach w różnych diecezjach. Następnie należało przejść do opracowania katalogu według wzorowych, obowiązu-jących w całym kraju kart dla obiektów nieruchomych (architektura) i ruchomych (wyposażenie). Wymagało to funduszów i fachowych wykonawców. Dzięki pro-gramowi zwanemu „Problem węzłowy” grupa histo-ryków sztuki opracowała 175 kościołów w różnych diecezjach i dwa zespoły witrażowe. Brak pieniędzy i – niestety – jakiegokolwiek zainteresowania spowo-dowały zaniechanie tej akcji.Ostatnio (wydawnictwo nie podaje daty) Zarząd Główny Towarzystwa Przyjaciół Warszawy wydał w kil-ku tomach-albumach Kościoły Archidiecezji Warszaw-skiej. Efektowna pod względem edytorskim publikacja nie spełnia jednak wymagań rzetelnego dokumentu w odniesieniu do architektury i sztuki. Np. w tomie I Dekanaty pozawarszawskie w bardzo wielu przypadkach nie podano autora projektu architektonicznego czy witraży, chociaż liczne z opracowanych obiektów to prace nowe, a zgromadzenie podstawowych informa-cji o nich nie powinno nastręczać wielkich trudności. W przypadku Niepokalanowa zostały podane wiado-mości wręcz błędne, które, niestety, będą służyć jako autorytatywne źródło. Z tekstu nie dowiadujemy się, że kościół w Niepokalanowie projektował architekt Zyg-munt Gawlik (autor katedry w Katowicach). Obszerna praca na temat Niepokalanowa autorstwa Jarosława Zawadzkiego była czterokrotnie publikowana drukiem, w tym w periodyku poświęconym dziejom kościoła „Nasza Przeszłość”. Ponadto sam architekt doczekał się monografii3. Nie podano też nazwisk autorów pomnika 3 J. Zawadzki, Kościół oo. Franciszkanów w Niepokalanowie, The research on the contemporary sacred art conducted at Akademia Teologii Katolickiej (Uni-wersytet Kardynała Wyszyńskiego since 1999) fo-cused on the art of the 19th and 20th century, with the particular emphasis on contemporary art. The number of churches built in this period, the ongoing breakthrough in the search of new forms, the won-derful developments in the craft of making stained glass combined with the general lack of information and texts, all these issues called for a more systematic approach to this problem. Admittedly, the institute of art history was then affiliated with the Faculty of Theology, and research on the sacred art was then required by the statute of the Faculty; however, there are no such limitations today. Since 1st October 1977, when the Department of the History of Contempo-rary Art was created, 102 M.A. theses and 3 doctoral dissertations on the contemporary sacred art were written at Uniwersytet Kardynała Wyszyńskiego.In 1980 the idea of creating at the university the Archive for Contemporary Sacred Art emerged. The purpose of the Archive was to gather information on the contemporary churches and their interior decora-tions resulting in publishing an in-depth catalogue based on the French book Les Eglises Modernes en France. The work started with collecting the basic information. A survey form was drawn up (the first attempts were made in the late 1960s), which was brought to the Warsaw Curia by me and the Rev. Janusz S. Pasierb, the then Head of the Section of Art History and the patron of the whole undertak-ing. The response was not particularly enthusiastic; nevertheless, we managed to compile some informa-tion on new churches in various dioceses. The next stage was the preparation of the catalogue consisting of cards following the unified pattern for the whole country and including both immobile (architecture) and mobile objects (fittings). It required funding and qualified staff. Thanks to the programme called “The Key Problem”, a group of art historians prepared de-scriptions of 175 churches in various dioceses and 2 groups of stained glass windows. Due to the lack of money and – unfortunately – lack of any interest in this programme the work was stopped.Recently (no date given by the publisher) Zarząd Główny Towarzystwa Przyjaciół Warszawy [The Board of Directors of the Friends of Warsaw Association] published a work consisting of several album-type volumes and titled Kościoły Archidiecezji Warszawskiej [The Churches of Warsaw Archdiocese]. This publication, very impressive from the editorial point of view, does not meet the requirements of thorough documentation for architecture and arts. For instance, vol. 1 Dekanaty pozawarszawskie [Dean-eries Outside Warsaw] in a great number of cases does not include the name of the designers of the architec-tural projects or stained glass windows, even though 133św. Maksymiliana Kolbego i Jana Pawła II4. Tego ro-dzaju praktyki są nagminne i nie służą przekazywaniu prawdy o dziedzictwie narodowym.Wnioski nasuwają się same. Należy zorganizować komórkę badawczą, która zajmowałaby się współcze-sną sztuką sakralną, prowadziła rzetelną dokumentację obiektów (na tych samych kartach), sukcesywnie publi-kowaną bibliografię itp.W przeciwieństwie do innych krajów europejskich w Polsce brak było pisma poświęconego sztuce sakralnej. Dzięki staraniom ks. prof. Janusza S.  Pasierba udało się uzyskać pewne fundusze ze strony Kościoła. Pismo pod zaproponowanym przez ks. Pasierba tytułem „Lumen Artis” miało podejmować problematykę sztuki sakralnej tak współczesnej, jak i dawnej. Planowano je początko-wo jako półrocznik. Redaktorem miał być niżej podpi-sany, do współpracy zaproszono też gości z zagranicy. Pismo miało być wydawane przez wydawnictwo uczelni. W roku 1990 był już gotowy pierwszy numer. Niestety, z nieznanych nam przyczyn sprawa została utrącona. List w tej sprawie skierowany przez niżej podpisanego do biskupa Władysława Ziółka pozostał bez odpowiedzi5.W roku 2002 środowisko krakowskich architektów i historyków sztuki podjęło inicjatywę wydawania pisma „Sztuka Sakralna”. Ukazało się sześć numerów i pismo zostało zawieszone. W świetle powyższych faktów inicjatywę powołania przy Uniwersytecie Rzeszowskim poważnego ośrodka badania współczesnej sztuki sakralnej oraz pisma pro-blemom tym poświęconego należy przyjąć z najwyższym uznaniem. Ośrodek winien kontynuować już kiedyś rozpoczęte badania, gromadzić informacje, publikować wyniki. Jest to sprawa nader istotna dla historii Kościoła i kultury narodowej.„Nasza Przeszłość”, 1994, t. 82, s. 229–280; F. Burno, Zygmunt Gaw-lik (1895–1961) Architekt Katedry Katowickiej, Katowice 2003.4 Kościoły Archidiecezji Warszawskiej. Nasze dziedzictwo. Deka-naty pozawarszawskie, t. 1, Warszawa, s. 26–31.5 List z dn. 26 XI 1990 w posiadaniu autora.many of the objects listed are new and finding this information should not be difficult. In the case of Niepokalanów the listed information is downright erroneous and unfortunately it is going to be quoted as coming from an authoritative source. We cannot learn from the text that the church in Niepokalanów was designed by an architect Zygmunt Gawlik (the author of the Katowice Cathedral), even though there exists an extensive text on Niepokalanów written by Jarosław Zawadzki and published in print four times, including in a church history periodical Nasza Przeszłość [Our Past]. Apart from that, the architect himself was the subject of a monographic work.3 The names of the authors of the statues of St. Maximilian Kolbe and John Paul II were not listed either.4 Such practices are widespread and do not contribute to spreading knowledge about our national heritage.The conclusions are obvious. A research insti-tution for the contemporary sacred art should be established, and its aim would be documenting the objects (using the same cards), publishing successively reliable bibliography, etc.In contrast to other European countries, Po-land lacked a journal devoted to the sacred art. Thanks to the attempts of Rev. Janusz S. Pasierb, the Church granted some funds to this purpose. The journal under the title suggested by Rev. Pa-sierb Lumen Artis was going to discuss the issues of sacred art, both the contemporary and the older one. The present author was going to be the editor-in-chief, and foreign contributors were invited to collaborate. The journal was to be published by the University’s publishing house. In 1990 the first issue was already prepared. Unfortunately, for unknown reasons, the whole plan was torpedoed. A letter on this subject, written by the present author to bishop Władysław Ziółek remained unanswered.5In 2002 a group of Krakow architects and art historians started publishing a journal Sztuka Sakral-na [Sacred Art]. Six issues were published, after which the publication was suspended.In the light of the above, the initiative of es-tablishing a serious centre of research for sacred art at Uniwersytet Rzeszowski and publishing a journal devoted to this topic deserves the highest praise. The centre should continue the work done by the previ-ous researchers, gather information and publish the results of its work. It is an issue of utmost importance both for the Church history and national culture.Translated by Monika Mazurek3 J. Zawadzki, “Kościół oo. Franciszkanów w Niepoka-lanowie”, in: Nasza Przeszłość (1994), vol. 82, pp. 229–280; F. Burno, Zygmunt Gawlik (1895–1961) Architekt Katedry Katowickiej, Katowice, 2003.4 Kościoły Archidiecezji Warszawskiej. Nasze dziedzictwo. Dekanaty pozawarszawskie, vol. 1, Warszawa, pp. 26–31.5 Letter of 26 Nov. 1990 (in the author’s possession).

Prace nad współczesną sztuką sakralną prowadzone w Akademii Teologii Katolickiej (obecnie Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego) w latach 1974–2007. Wnioski praktyczne i metodyczne

https://journals.ur.edu.pl/setde/article/download/8306/6723

Prace nad współczesną sztuką sakralną prowadzone w Akademii Teologii Katolickiej (obecnie Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego) w latach 1974–2007. Wnioski praktyczne i metodyczne

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Journals of Rzeszow University - Open Journal System