Dieser Artikel untersucht den historischen und philosophischen Kern des Alevitentums und Bektaschitentums als ein mystisch-religiöses Phänomen innerhalb des türkischen Sufismus. Ziel der Arbeit ist es, die türkische mystische Tradition zu analysieren, die den historischen und philosophischen Kern des alevitisch-bektaschitischen Glaubens prägt. Dabei wird dargelegt, dass Ahmed Yesevi als Ahnherr aller türkischen Sufis gilt und Hacı Bektaş in der spirituellen Nachfolge zu ihm steht. Weiterhin wird festgestellt, dass Ahmed Yesevis Werk Dîvân-ı Hikmet als poetische Wegleitung für den zur Vollkommenheit strebenden Menschen dient, während Hadschi Bektasch Walis Makalât als ein mystisch-philosophisches Lehrwerk für Schüler auf dem spirituellen Pfad des Sufismus betrachtet werden kann.
Die gesellschaftliche Haltung gegenüber den Sufiorden wird maßgeblich durch die Einstellung der herrschenden Eliten geprägt, die ihre religiösen und sozialen Funktionen nutzen, um Andersdenkende als „Feinde von Religion und Gesellschaft“ zu deklarieren. Die Sufis erklären die weite Verbreitung des Sufismus trotz Verboten und Unterdrückung von Indonesien bis Marokko mit der universellen Anziehungskraft des Ideals menschlicher Vervollkommnung, das unabhängig von sozialen und institutionellen Strukturen in jeder Gesellschaft Resonanz findet.
Ziel der Untersuchung ist es, die Entstehungsbedingungen des türkischen Sufismus aus philosophischer und gesellschaftshistorischer Perspektive zu analysieren, wissenschaftliche Erkenntnisse zu systematisieren und den historischen sowie philosophischen Kern des türkischen Alevitentums und Bektaschitentums neu zu kontextualisieren. Methodisch erfolgt eine historisch-philosophische Analyse auf der Grundlage eines axiologischen und vergleichenden Ansatzes, wobei relevante Phänomene, Prozesse und Kontexte im Lichte des Wertesystems der alevitisch-bektaschitischen Lehre interpretiert werden.The article examines the historical-philosophical essence of the Turkic Sufi mystical-religious phenomenon of Alevism-Bektashism. The study was written to examine the Turkic mystical tradition that constitutes the historical and philosophical essence of Alevi-Bektashism. It was emphasized that Ahmed al-Yassawi is considered the progenitor of all Turkic Sufis, and that Haji Bektash is descended from him. It is noted that Ahmed al-Yassawi’s Divani Hikmet (collection of wisdom) is still a poetic guide for achieving human perfection. It is also stated that Haji Bektash’s “Maqalyat” is a guide book with a mystical content, which is addressed to students entering the path of Sufi service.
Society’s attitude towards the Sufi tariqats was represented by the stance of the ruling elite, who functionally utilized religion infused with social meanings, and labeled their opponents as anti-religious and anti-social. To the question of why Sufism, despite prohibitions and persecution, has become so widespread from Indonesia on the Pacific Ocean to Morocco on the Atlantic Ocean, Sufis prove how and why the idea of perfection can be accepted by any society, regardless of its nominal and social structure. . The purpose of the research is to analyze the prerequisites for the emergence of Turkic Sufism from the perspectives of social philosophy and philosophy of history, to generalize the scientific knowledge about Sufism, and to reassess the historical and philosophical essence of Turkic Alevism-Bektashism. To achieve the goal of the study, the following scientific methods were used: the method of historical and philosophical analysis, the axiological approach - the assessment of phenomena, processes and situations from the standpoint of the value system of the Alevi-Bektashi teachings, and the comparison method.Bu makale, Alevilik-Bektaşiliğin Türk Sufi mistik-dinsel fenomeninin tarihi-felsefi özünü incelemektedir. Bu makale, Alevi-Bektaşiliğin tarihî ve felsefî özünü teşkil eden Türk mistik geleneğinin incelenmesi amacıyla kaleme alınmıştır. Ahmed el-Yesevi’nin tüm Türk Sufilerinin atası olarak kabul edildiği ve Hacı Bektaş’ın ondan geldiği vurgulanmıştır. Ahmed Yesevî’nin Dîvân-ı Hikmet adlı eserinin kemale erecek insan için şiirsel bir rehber olduğu; bununla birlikte, Hacı Bektaş’ın Makâlât adlı eserinin de tasavvuf yoluna giren öğrencilere hitap eden mistik içerikli bir rehber kitap niteliği taşıdığı belirtilmiştir.
Toplumun Sufi tarikatlarına yönelik tutumu, dini toplumsal işlevleriyle kullanarak muhaliflerini “din karşıtı” ve “toplum karşıtı” olarak tanımlayan yönetici elitlerin tutumuyla temsil edilmiştir. Sufiler, tasavvufun tüm yasaklara ve mezalime rağmen, Endonezya’dan (Pasifik Okyanus’u kıyısındaki) Fas’a (Atlas Okyanus’u kıyısındaki) kadar neden bu kadar yaygınlaştığı sorusuna biçimsel ve sosyal yapısı ne olursa olsun herhangi bir toplumda mükemmellik yani kemalet fikrinin nasıl ve neden kabul edileceğini ortaya koyarak yanıt vermektedir.
Araştırmanın amacı; Türk tasavvufunun ortaya çıkışının ön koşullarını toplum felsefesi ve tarih felsefesi açısından analiz etmek, tasavvufa ilişkin bilimsel bilgileri derleyip genelleştirmek ve Türk Aleviliği-Bektaşiliğinin tarihî ve felsefî özünü yeniden değerlendirmektir.
Çalışmanın amacına ulaşmak için şu bilimsel yöntemler kullanılmıştır: Tarihsel-felsefi analiz yöntemi, aksiyolojik yaklaşım, Alevi-Bektaşi öğretisinin değerler sistemi açısından olgu, süreç ve durumların değerlendirilmesi ve karşılaştırma yöntemi
