T.C. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü
Abstract
ÖZET
AKADEMİSYENLERİN BESLENME BİLGİ DÜZEYİ VE YEME
FARKINDALIKLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ
Göktaş S. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve
Diyetetik Programı, Yüksek Lisans Tezi, Aydın, 2025.
Amaç: Bu araştırma akademisyenlerin beslenme bilgi düzeyleri ve yeme farkındalıkları
arasındaki ilişkiyi incelemek amacı ile yapıldı.
Gereç ve Yöntem: Araştırma, analitik-kesitsel olarak, Ekim 2024 ve Aralık 2024 tarihleri
arasında Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Tıp Fakültesi ve
Hemşirelik fakültesi akademisyenleri evreninde yer alan 278 kişi ile gerçekleşmiştir. Veriler,
araştırmacılar tarafından uygulanan ağırlık yönetiminde beslenme bilgi düzeyi ölçeği, yeme
farkındalığı envanteri, beslenme alışkanlıklarını değerlendiren anket, sosyodemografik ve
antropometrik ölçüm verilerini içeren anket ile toplandı. Veriler, SPSS 22.0 paket programıyla,
istatistiksel analiz yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir
Bulgular: Araştırmaya %41‘i erkek (n=117) ve %59‘u kadın (n=161) olmak üzere toplam 278
akademisyen katılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 37,38±8,30 yıl, BKİ ortalaması
25,01±4,58 kg/m2 ve bel çevresi ortalaması 85,56±14,10 cm olup %30,9’u fazla kilolu ve
%12,2’si obez’dir. Beslenme alışkanlıklarına göre kadınların %54,7’si ve erkeklerin %53,8’si
iki ana öğün şeklinde beslenmektedir. Kadınların %56,1’i ve erkeklerin %46,3’ü ana öğün
atlama nedeni olarak ise zaman yetersizliğini belirtmişlerdir. Güvenilir beslenme bilgisi toplam
puanı ile yeme farkındalığı envanteri toplam puanı arasında düşük düzeyde pozitif ve anlamlı
bir ilişki saptanmıştır (r=0,169; p<0,01). Reaktif olmayan durum ile beslenme bilgi düzeyi
arasında düşük düzeyde negatif ve anlamlı bir korelasyon bulunmuştur (r= -0,121; p<0,05).
Sonuç: Akademisyenlerin ağırlık yönetiminde beslenme bilgisi düzeyi ölçeği ile yeme
farkındalığı envanteri toplam puanları arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Ancak alt
boyutları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Halk sağlığında önemli
etkiye sahip olan bilim insanlarının, toplum sağlığındaki etkin rollerinde daha efektif
ix
olabilmeleri için yeme farkındalığı ve ağırlık yönetiminde beslenme bilgilerini arttırıcı
eğitimler vermek yararlı olabilir.İÇİNDEKİLER
KABUL VE ONAY .................................................................................................................... i
TEŞEKKÜR ............................................................................................................................... ii
İÇİNDEKİLER .......................................................................................................................... iii
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ ............................................................................. vii
TABLOLAR DİZİNİ ............................................................................................................... viii
ÖZET ......................................................................................................................................... ix
ABSTRACT .............................................................................................................................. xi
1.GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1
2.GENEL BİLGİLER ................................................................................................................. 4
2.1.Obezitenin Tanımı ve Epidemiyolojisi ................................................................................. 4
2.2. Obezite Patofizyolojisi ........................................................................................................ 5
2.3. Obezitenin Yönetimi ........................................................................................................... 8
2.4.Obezite ve Beslenme Bilgi Düzeyi ..................................................................................... 10
2.5. Obezite ve Yeme Farkındalığı ........................................................................................... 13
2.6. Beslenme Bilgi Düzeyi ve Yeme Farkındalığı İlişkisi ...................................................... 17
3.GEREÇ VE YÖNTEM .......................................................................................................... 20
3.1. Gereç .................................................................................................................................. 20
3.1.1. Araştırmanın Yeri ve Zamanı ......................................................................................... 20
3.1.2. Araştırmanın Etik İzinleri ............................................................................................... 20
3.1.3. Araştırmanın Evreni ve Örneklem Seçimi...................................................................... 20
3.1.4. Araştırmanın Genel Planı ............................................................................................... 21
3.1.5. Antropometrik Ölçümlerin Alınması ............................................................................. 21
3.1.6. Ağırlık Yönetiminde Beslenme Bilgi Düzeyi Ölçeği (AYBBÖ) ................................... 22
iv
3.1.6.1. Alkol Alımı ve Şekerle Tatlandırılmış İçecekler ......................................................... 22
3.1.6.2. Besin Alımını Etkileyen Besinlerin Değişkenliği ....................................................... 22
3.1.6.3. Enerji Yoğunluğu ........................................................................................................ 22
3.1.6.4. Güvenilir Beslenme Bilgisi ......................................................................................... 23
3.1.6.5. Porsiyon Büyüklüğü .................................................................................................... 23
3.1.7.Yeme Farkındalığı Envanteri (YFE) ............................................................................... 23
3.1.7.1. Kişinin Kendi Yeme Deneyimine Karşı Kabul Edici ve Bağımlı Olmayan Tutum .... 24
3.1.7.2. Yemek Yerken Duyuların Farkına Varma................................................................... 24
3.1.7.3. Doygunluk Farkındalığına Yanıt Olarak Yemek Yeme .............................................. 24
3.1.7.4.Yeme Tetikleyicilerinin ve Yeme Motivasyonlarının Farkında Olma ......................... 24
3.1.7.5. Birbirine Bağlantılı Olma ............................................................................................ 24
3.1.7.6. Reaktif Olmayan Durum ............................................................................................. 25
3.1.7.7. Dikkatini Yemeye Odaklama ...................................................................................... 25
3.2. Yöntem .............................................................................................................................. 25
3.2.1.Verilerin İstatistiksel Analizi ........................................................................................... 25
4.BULGULAR ......................................................................................................................... 27
4.1. Araştırmaya Katılan Bireylerin Demografik Özellikleri ................................................... 27
4.2. Araştırmaya Katılan Bireylerin Antropometrik Ölçümlerinin Değerlendirmesi ............... 28
4.3. Araştırmaya Katılan Bireylerin Antropometrik Ölçüm Sınıflamalarına Göre Dağılımı ... 29
4.4. Araştırmaya Katılan Bireylerin Beslenme Alışkanlıklarının Değerlendirmesi ................. 30
4.5. Araştırmaya Katılan Bireylerin Ağırlık Yönetiminde Beslenme Bilgi Düzeyi Ölçeği
(AYBBÖ) ve Yeme Farkındalığı Envanteri (YFE) Bulguları .................................................. 31
4.6. Araştırmaya Katılan Bireylerin Ağrlık Yönetiminde Beslenme Bilgi Düzeyi Ölçeği
(AYBBÖ) ve Yeme Farkındalığı Envanteri (YFE) Arasındaki İlişki Bulguları ...................... 34
4.6. Araştırmaya Katılan Bireylerin Antropometrik Ölçümleri ile Ağırlık Yönetiminde
Beslenme Bilgi Düzeyi Ölçeği (AYBBÖ) ve Yeme Farkındalığı Envanteri (YFE) Arasındaki
İlişki Bulguları .......................................................................................................................... 37
v
5.TARTIŞMA ........................................................................................................................... 39
5.1. Araştırmaya Katılan Bireylerin Demografik Özelliklerinin Değerlendirilmesi ................ 39
5.2. Araştırmaya Katılan Bireylerin Antropometrik Ölçümlerinin Değerlendirilmesi ............ 39
5.3. Araştırmaya Katılan Bireylerin Beslenme Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi ............... 42
5.4. Araştırmaya Katılan Bireylerin Beslenme Bilgi Düzeyi ve Alt Boyutlarının
Değerlendirilmesi ..................................................................................................................... 43
5.5. Araştırmaya Katılan Bireylerin Beslenme Bilgi Düzeyleri ve Antropometrik Ölçümleri
Arasındaki İlişkinin İncelenmesi .............................................................................................. 45
5.6. Araştırmaya Katılan Bireylerin Yeme Farkındalıklarının ve Alt Boyutlarının İncelenmesi
.................................................................................................................................................. 46
5.7. Araştırmaya Katılan Bireylerin Yeme Farkındalıkları ve Antropometrik Ölçümleri
Arasındaki İlişkinin İncelenmesi .............................................................................................. 47
5.8. Araştırmaya Katılan Bireylerin Beslenme Bilgi Düzeyleri ve Yeme Farkındalıkları
Arasındaki İlişkinin İncelenmesi .............................................................................................. 48
5.9. Araştırmaya Katılan Bireylerin Beslenme Bilgi Düzeyleri Alt Boyutları ve Yeme
Farkındalıkları Alt Boyutları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi ............................................... 49
6. SONUÇ VE ÖNERİLER ..................................................................................................... 51
KAYNAKLAR ......................................................................................................................... 52
EKLER ..................................................................................................................................... 71
Ek 1 (Etik Kurul Onay Formu) ................................................................................................. 71
Ek 2 (Tıp Fakültesi Dekanlığı İzin Yazısı) ............................................................................. 72
Ek 2 (Hemşirelik Fakültesi Dekanlığı İzin Yazısı) ................................................................. 73
Ek 2 (Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanlığı İzin Yazısı) ......................................................... 74
Ek 3 (Aydınlatılmış Onam Formu) .......................................................................................... 75
Ek 4 (Sosyo-Demografik Veri Formu) ................................................................................... 76
Ek 5 (Antropometrik Veriler Bilgi Formu) .............................................................................. 77
Ek 6 (Beslenme Alışkanlıkları Bilgi Formu) ........................................................................... 78
Ek 7 (Ağırlık Yönetimi Beslenme Bilgi Düzeyi Ölçeği) ......................................................... 80
vi
Ek 8 (Yeme Farkındalığı Envanteri) ....................................................................................... 90
BİLİMSEL ETİK BEYANI ..................................................................................................... 92
ÖZ GEÇMİŞ ............................................................................................................................. 9
