Ignacy Dec

Directory of Open Access Journals

Sprawozdania i recenzje222Ks. Stanisław KowalczykWspółczesny kryzys ideowo-aksjologiczny Wydawnictwo KUL, Lublin 2011, ss. 204W ostatnim czasie jednym z najpopularniejszych i najczęściej powtarza-nych jest słowo kryzys. Bywa ono odmieniane przez wszystkie przypadki, szczególnie w mediach i debatach polityczno-społecznych. Najwięcej się mówi o kryzysie ekonomicznym i finansowym. Ojciec święty Benedykt XVI już kil-kakrotnie publicznie wyraził pogląd, że jest on rezultatem kryzysu moralne-go i religijnego, kryzysu podstawowych wartości chrześcijańskich. Jest sprawą niezmiernie ważną, by fakt kryzysu nie wprowadzał atmosfery pesymistycz-no-katastroficznej, ale aby był dla wszystkich wyzwaniem do podjęcia pozy-tywnych działań. Nie zaleca się przy tym pasywnej ucieczki przed sytuacją kryzysu, ale poprawną diagnozę jego przyczyn i podjęcie odpowiedniej terapii, by został przezwyciężony. Kryzys jest dziś widoczny w różnych sektorach życia. Daje się zauważyć nie tylko w gospodarce i finansach, ale uwidacznia się także w wychowaniu, filozofii, nauce, etyce, sztuce i religii, czyli we wszystkich dziedzinach szeroko rozumianej kultury. W dobie trwającego kryzysu potrzebne są dobre publika-cje, które ten kryzys potrafią kompetentnie opisać, zdiagnozować jego właści-we przyczyny i wskazać na skuteczne środki uzdrawiające.W związku z kryzysem ukazała się pod koniec 2011 r. bardzo ciekawa i in-teresująca ks. prof. Stanisława Kowalczyka, emerytowanego profesora Katolic-kiego Uniwersytetu Lubelskiego. Autor podjął w niej problem współczesnego kryzysu ideowo-aksjologicznego, który znalazł się u źródeł dzisiejszego kryzy-su ekonomicznego. Ukazanie się tej publikacji jest kolejnym potwierdzeniem, że ks. prof. Kowalczyk, doktor honorowy Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu, nie jest myślicielem oderwanym od życia, ale że „trzyma rękę na pulsie” i uprawia filozofię związaną z aktualnymi problemami ludzkiego ży-cia, tak indywidualnego, jak i społecznego. Warto przypomnieć, że podobnie było pod koniec ubiegłego stulecia, w latach transformacji ustrojowej w Euro-pie Środkowo-Wschodniej. Wówczas to także ks. prof. Kowalczyk w swoich publikacjach książkowych i  artykułach, odszedł od problematyki teoretycz-nej i  podejmował problemy o  charakterze społeczno-politycznym, związane z ustrojami społecznymi, związkami zawodowymi, demokracją, sprawiedliwo-ścią społeczną, wolnością, liberalizmem itd. Można powiedzieć, że filozofia ks. Kowalczyka odtąd stawała się coraz bardziej filozofią aktualną i „życiową”, gdyż zawierała odniesienie do konkretnego życia indywidualnego i społeczno-politycznego. DOI: 10.34839/wpt.2012.20.1.222-224Sprawozdania i recenzje 223 W prezentowanej tu pozycji autor omówił dość szeroko sytuację kryzysu w trzech ważnych dziedzinach: w sektorze antropologii (filozoficznego wize-runku człowieka), w dziedzinie idei Boga i religii oraz w dziale kultury. Pierwsza część publikacji: Kryzys idei człowieka jako osoby (s. 9–68), zawiera prezentację nowożytnego wizerunku człowieka poczynając od ra-cjonalistycznego oświecenia. Zdaniem autora właśnie w oświeceniu zaczął się kryzys obiektywnej prawdy o człowieku. Ów kryzys pogłębiał się potem w różnych odmianach filozofii europejskiej XIX i XX wieku, m.in.: w pante-izmie G.W.F. Hegla i A.N. Whiteheada, w materializmie mechanicystycznym, scjentystycznym, przyrodniczym, historycznym, dialektycznym, psychoana-litycznym, egzystencjalistycznym, a  ostatnio liberalistycznym i  postmoder-nistycznym. Tę część rozważań kończy autor uwagami na temat Unii Euro-pejskiej i procesu globalizacji. Pochylając się nad kryzysem Unii Europejskiej autor zauważa, że w ostatnich latach w polityce unijnej zostały naruszone dwie podstawowe zasady życia społecznego: zasada solidarności (dobra wspólnego) i zasada pomocniczości (personalizmu). Owo naruszenie wynikło z tego, że w laickim modelu integracji europejskiej zabrakło elementu kultu-ry moralno-duchowej, w  tym również religijnej. Deklarowana neutralność światopoglądowa i etyczna osłabia, zdaniem Profesora, proces integracyjno-jednoczeniowy państw europejskich. Uzdrowienie sytuacji i wyjście z kryzy-su widzi autor w respektowaniu wskazań ostatnich papieży, w szczególności Jana Pawła II i  Benedykta XVI. Podobne uwagi wypowiada pod adresem dzisiejszego procesu globalizacji, w którym winno się respektować postulaty personalizmu: promowanie godności osoby ludzkiej, podstawowych zasad życia społecznego: sprawiedliwości, solidarności i pomocniczości, wymogów demokracji partycypacyjnej, równości wszystkich państw i  podmiotowości etniczno-kulturowej narodów (s. 68). W drugiej części prezentowanej pracy ks. Kowalczyk pochylił się nad kry-zysem idei Boga i religii (s. 69–124). Kryzys ten objawia się w wypaczonej idei Boga oraz w próbie zastąpienia religii objawionej religiami naturalnymi Wśród nurtów czasów nowożytnych, zniekształcających prawdziwą ideę Boga autor wymienia: deizm, panteizm, ateizm, teologię „śmierci Boga”. Według ks. Ko-walczyka deizm dokonał racjonalizacji religii, panteizm zakwestionował ideę Boga osobowego, dawny i  tzw. nowy ateizm uczynił z  dotychczasowej idei Boga karykaturę. Inne przejawy kryzysu w dziedzinie dzisiejszej religii to in-strumentalne jej traktowanie w marksizującej teologii wyzwolenia i liberalnej ideologii sugerującej prywatyzację życia religijnego, odejście od katechezy re-ligijnej na rzecz religioznawstwa, irenizm, fałszywy ekumenizm, fundamen-talizm religijny inspirujący akty terroryzmu, agresywny sekularyzm. Odejście od idei Boga i integralno-personalnego rozumienia wiary religijnej ma swoje skutki w kryzysie laickiej nadziei.Sprawozdania i recenzje224Najwięcej uwagi autor poświęca najnowszym tendencjom w  dziedzinie traktowania religii i  spraw z nią związanych. Są one dziełem współczesnego liberalizmu. Autor jest zaniepokojony dalszym narastaniem procesu prywaty-zacji religii, odmawianiu jej prawa do współuczestnictwa w życiu społeczno-publicznym, a także promowaniem relatywizmu religijnego, głoszącego tezę, że wszystkie religie są jednakowo prawdziwe i wartościowe. Relatywizm re-ligijny owocuje w relatywizmie etycznym. Ciekawe uwagi autora znajdujemy przy omawianiu fundamentalizmu religijnego, włącznie z fundamentalizmem islamskim, który daje się dziś we znaki chrześcijanom zamieszkującym kraje arabskie (s. 111–116). Przy poszczególnych wątkach autor przywołuje stanowi-sko Kościoła katolickiego, reprezentowane przede wszystkich przez ostatnich papieży.W trzeciej części sygnalizowanej tu publikacji ks. prof. Kowalczyk omawia kryzys dzisiejszej kultury (s. 125–186). Mottem do rozważań tej części uczynił słowa Jana Pawła II z adhortacji apostolskiej Ecclesia in Europa: „Wiara chrze-ścijańska ukształtowała kulturę kontynentu (europejskiego), co jest faktem historycznym. Obecnie jednak europejska kultura jest «milczącą apostazją», której przejawami są: «kultura śmierci» i  naruszanie godności ludzkiej oso-by, agnostycyzm religijny, relatywizm moralny i  prawny, zagubienie prawdy o człowieku jako fundamencie niezbywalnych praw każdego” (s. 125). W toku rozważań autor porusza w tej części następujące zagadnienia: regres kultury humanistycznej, trend pragmatyczno-relatywistyczny współczesnej filozofii, zagrożenia nauki, aksjologiczna degradacja kultury masowo-globalnej, seman-tyczny chaos i  językowy wulgaryzm, antropologia mass mediów, relatywizm poznawczy, relatywizm etyczny, wulgaryzacja idei miłości, cywilizacja śmier-ci, relatywizm estetyczny-antysztuka, kryzys cywilizacji łacińskiej, deforma-cja kultury fizycznej i sportu, subkultura, kontrkultura, antykultura, nihilizm – destrukcją kultury. Już samo wyliczenie tematów, związanych z kryzysem kultury winien zachęcić do bliższego zapoznania się z nimi.Kończąc niniejszą sygnalizację kolejnej książki ks. prof. Stanisława Kowal-czyka, kwalifikowanego świadka i twórcy dzisiejszej kultury chrześcijańskiej, pozostaje mi jedynie zachęcić do nabycia tej, jakże cennej i aktualnej pozycji. Może stać się ona pomocą nie tylko dla studentów wydziałów filozoficznych i teologicznych, ale może okazać się bardzo pożyteczną dla duszpasterzy, kate-chetów i świeckich liderów grup apostolskich.  Bp Ignacy Dec

Ks. Stanisław Kowalczyk, Współczesny kryzys ideowo-aksjologiczny, Wydawnictwo KUL, Lublin 2011, ss. 204

https://ojs.academicon.pl/wpt/article/download/3005/3537

Ks. Stanisław Kowalczyk, Współczesny kryzys ideowo-aksjologiczny, Wydawnictwo KUL, Lublin 2011, ss. 204

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Directory of Open Access Journals