Andrzej Franciszek Dziuba

Directory of Open Access Journals

Sprawozdania i recenzje 237Ks. Józef Krasiński  Kościoły i obrządki wschodnie. Sanktuaria – Skarby kultury Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia w Sandomierzu, Sandomierz 2012,  ss. 486. Problematyka eklezjalna stanowi szczególnie interesujący dział nauk teo-logicznych. Zwłaszcza jeśli jest ona podejmowana bardziej twórczo i ewange-licznie, wręcz w  duchu nowej ewangelizacji. Ostatecznie bowiem bogactwo Kościoła Jezusa Chrystusa zawsze prezentuje się w szerokiej różnorodności. Kościoły wschodnie stanowią szczególny znak Kościoła powszechnego. Oczywiście idzie tutaj o te związane jurysdykcyjnie z Rzymem jak i te, które tej jurysdykcji nie uznają. W kontekście Polski uświadomienie sobie tego bo-gactwa nie zawsze jest proste i oczywiste. Jednak zawsze szczególne znamiona bliskości niosą w sobie „Kościoły siostrzane”.Autor omawianego dzieła jest emerytowanym profesorem (tzw. belweder-skim) Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie i autorem wielu prac naukowych oraz popularno-naukowych, m.in.: Z kart Magisterium Kościoła (Sandomierz 1998), „Homo religiosus” (Sandomierz 2003), Portret teologiczny Ratzingera – Benedykta XVI (Sandomierz 2009). Jest promoto-rem wielu prac dyplomowych oraz przede wszystkim cenionym propagatorem i uczestnikiem dialogu ekumenicznego, tak w Polsce jak i poza jej granicami.Książkę otwiera Wprowadzenie (s. 5–8). Zasadniczą całość studium po-dzielono na 13 rozdziałów. Te zaś z kolei na paragrafy, a niekiedy i na jeszcze drobniejsze bloki tematyczne. To w znacznym stopniu ułatwia lekturę.Pierwszy rozdział nosi tytuł: Obrządki liturgiczne Wschodu chrześcijań-skiego (s. 9–30). Wskazano tu ich genezę oraz w kolejności obrządki: koptyjski, etiopski, antiocheński, czyli syryjski zachodni i maronicki. Kolejny rozdział ukazuje obrządki: chaldejski, malabarski i ormiański (s. 31–57).Konstantynopol – obrządek bizantyjski to tematyka trzeciego rozdziału studium ks. J. Krasińskiego (s. 59–90). Autor ukazuje genezę Konstantynopola i  jego rys historyczny. Wpisuje się w  to także zachodnia pieczęć wschodniej schizmy. Ukazano również obecny stan patriarchatu konstantynopolitańskiego. Ważne jest tutaj kultowe znaczenie Athos oraz obraz obrządku bizantyjskiego i pierwszej świątyni prawosławnej Hagia Sophia. Patrząc z szerszej perspekty-wy ukazano ekumenizm Konstantynopola i  perspektywy soboru panprawo-sławnego. W końcu podano uwagi o wszechprawosławnym Soborze. Czwarty rozdział koncentuje sie wokół tematu: Kościoły Wschodniej Euro-py w obrządku bizantyjskim (s. 91–121). W kolejności ukazano tu następujące kraje: Grecję, Albanię, Jugosławię – przed i po transformacji, Oriens Byzanti-nus in Italia, Bułgarię, Rumunię, Węgry, Czechy wraz ze Słowacją. DOI: 10.34839/wpt.2013.21.1.237-240Sprawozdania i recenzje238Kościoły Wschodnie w Polsce i na Rusi to stosunkowo obszerna tematyka kolejnego rozdziału studium sandomierskiego badacza (s. 123–199). Najpierw Polska wraz z unią polsko-litewską, Unią Florencką i Unią Brzeską. Potem póź-niejsze losy Kościołów unickich, a zwłaszcza unici w dobie stalinizmu i w od-zyskanej wolności. Wskazano także na Kościół prawosławny w Polsce.W kolejnym paragrafie tego rozdziału przeanalizowano Rosyjski Kościół Prawosławny. To historycznie najpierw era carów, a potem czasu po dwóch rewolucjach. Wreszcie dzisiejsza doba. Dalsze uwagi odnoszą się do Kościołów Ukraińskich. Wskazano najpierw na pierwociny chrześcijaństwa ukraińskiego. Ważnym znakiem jest Chrzest Rusi Kijowskiej. To niesie z sobą wkład chrze-ścijaństwa. Wskazano także na Kościoły i narody w basenie Morza Czarnego. Wreszcie Ukraina w nowej dobie. W kolejnych paragrafach przybliżono Ko-ścioły na Białorusi oraz Gruziński Kościół Prawosławny. Teologia i  liturgia prawosławna ukazane zostały w  rozdziale szóstym (s.  201–238). Uwagi rozpoczynają pierwsze spory doktrynalne z  Kościołem łacińskim. Ważne jest całe dziedzictwo bizantyjsko-słowiańskie oraz główne nurty teologii prawosławnej, a także teologowie rosyjscy. Tutaj staje także ro-syjska teologia sofijna oraz liturgia prawosławna. Wskazano wreszcie na eku-menizm – na drodze ku jedności. Nową specyfikę prezentowanego dzieła otwiera rozdział siódmy noszący tytuł: Sanktuaria maryjne (s. 239–288). Tutaj zapewne wystarczy podać kolej-ność ich prezentacji: Matka Boża Latyczowska, Matka Boża z Poczajowa, Iko-na Matki Bożej Berdyczowskiej, Obraz Matki Bożej Klewańskiej, Ikona Matki Bożej z Równego, Obraz Matki Bożej Lubomelskiej, Mielnicka Ikona Maryjna, Matka Boża Swojczowska, Dwie Ikony Maryjne: z Łucka i Kazimierki, Jasna Góra Hoszowska, Sanktuarium Maryjne w Żyrowicach. Gród Jazłowieckich i sanktuarium to kolejny rozdział (s. 289–316). Miejsce to jawi się jako klucz Podola, gdzie Jazłowiec ma wymiar religijny. Ważnym okresem była era Marceliny Darowskiej. Wymownym, wręcz dramatycznym był okres nazizmu, dewastacja komunistyczna i akt wskrzeszenia. Uwagi zamy-ka paragraf: Podróż sprzed wieków: z Sandomierza do Jazłowca.Kolejne rozdziały to: Kulturowe i sakralne skarby polskiej Ukrainy (s. 317–338) i Od Zbaraża przez Łuck i Żytomierz do Kamieńca Podolskiego. Zabytki kultury i skarby sakralne (s. 339–375).Przedostatni rozdział zatytułowano: Sława pedagogiczna Chyrowa i  jej absolwent kardynał Adam Kozłowiecki (s. 377–403). Ukazano najpierw życie misjonarza pełne ofiary. Z kolei ukazano fundację i sesję naukową w Majdanie Królewskim. Następny paragraf nosi tytuł: Wychowanek Zakładu Naukowo--Pedagogicznego w Chyrowie. Znaczenie Chyrowa. Uwagi zamyka podsumo-wanie chyrowskie. Kongregacja do spraw Kościołów Wschodnich to tytuł ostatniego rozdziału prezentowanego opracowania (s. 405–423). Autor formułuje najpierw myśl: Sprawozdania i recenzje 239Wschód chrześcijański – rekapitulacja dotychczasowych rozważań. Ukazano genezę i rys historyczny Kongregacji Kościołów Wschodnich. Uwagi zamyka obraz tej Kongregacji w dobie współczesnej, ze szczególnym wskazaniem na jej prefektów.Całość wieńczy zakończenie, które faktycznie ma następujący tytuł: W miejsce epilogu suplement „par excellence” subiektywny (s. 425–440).Ważnym dodatkiem są załączone indeksy nazwisk (s. 441–464) i  geo-graficzny (s. 465–475). Pewnym standardem jest już zamieszczanie streszcze-nia w języku angielskim (s. 477–478). W tym języku podano także spis treści (s. 479–482). Książka kończy się spisem treści w języku polskim (s. 483–486).Lektura prezentowanego dzieła wskazuje, iż jego autor tworzył je prak-tycznie przez całe swe kapłańskie życie. Widać nawarstwianie się bogatych tre-ści. Rzuca się w oczy wielka erudycja faktograficzna, historyczna i logistyczna. Autor wręcz utożsamia się z wieloma współczesnymi opisywanymi rzeczywi-stościami, co więcej, w wielu uczestniczył i  je w pewnym sensie współtwo-rzył. Zatem można zauważyć wiele niezwykle osobistych uwag czy spostrze-żeń (s. 190, 335, 438, 439). Szczególnym „konikiem” są uwagi „profesorskie” (s. 270, 326, 389). Przebija z książki ekumeniczna radość i optymizm z wielu pozytywnych zjawisk na tym polu „tchnienia Ducha Świętego”. To jakby – w pewnym sen-sie – odczucie własnej satysfakcji z podejmowanych dzieł, które już owocują. Oczywiście, autor jest także świadomy trudności oraz licznych zaniechań, zwłaszcza wynikających z braku ewangelicznej wrażliwości na Chrystusowe wołanie „ut unum sint”.Różnorodność tematyczna książki ks. inf. J. Krasińskiego współbrzmi z  faktem, iż niemal na wszystkie poruszane tutaj tematy pisał on już wcze-śniej. Zatem są to kolejne refleksje, do których wraca z jeszcze większym do-świadczniem praktycznym oraz naukowo-badawczym. Szkoda, że przywoła-nie ks.  inf.  Stanisława Kobyłeckiego nie przynosi informacji na temat jego szerokiej działalności i odpowiedzialności pełnionej z polecenia i w imieniu kard. Stefana Wyszyńskiego, Prymasa Polski, na rzecz jego macierzystej die-cezji. Jego następcą w tych zobowiązaniach był ks. inf. Wacław Hipsz, który w ogóle nie został przywołany. W tym kontekście wręcz wzruszające są uwa-gi o bp. Janie Cieńskim (s. 332–334). Oto tylko niektóre świetlane postacie dziejów Kościoła na Wschodzie w czasach jego prześladowań i szczególnego świadectwa wiary. Szkoda, że nie wskazano unickiej parafii pw. św. Nikity w Kostomłotach, która kultywuje obrządek bizantyńsko-słowiański (diecezja siedlecka). Wątpliwości budzą uwagi oraz nazewnictwo odnośnie do obrząd-ku wschodniego obecnego na dzisiejszej Białorusi (s. 194). W  konstrukcji książki, co sugeruje także tytuł oraz dwuczłonowy pod-tytuł, można dostrzec pewien zamysł strukturalny. Rozdziały I-VI prezentują „Kościoły i obrządki wschodnie”. Natomiast rozdziały VII-XII odpowiadają Sprawozdania i recenzje240„Sanktuariom i  skarbom kultury”. Jest to zatem, jak można sądzić, swoiste teologiczno-historyczne wprowadzenie w  lekturę tych niezwykłych znamion chrześcijaństwa, wczoraj i dziś, a niekiedy i z perspektywą na przyszłość. Takie spotkanie eklezjologii teologicznej z eklezjologią wielu miejsc i różnych czasów jest niezwykle wymowne i zarazem pouczające. Autor w wielu miejscach daje znakomitą lekcję historii Kościoła. Uważna lektura książki w pełni uzasadnia wskazanie sandomierskiego ba-dacza: „Niech umysł i serce będą otwarte na Kościoły wschodnie, na ich chrze-ścijan, którzy często kochają Chrystusa i pragną służyć Mu wiernie. Bo Kościół z ustanowienia Chrystusa jest Kościołem otwartym. Kościół zamknięty na inne wyznania, religie, na inne rasy i narody jest Kościołem antyewangelicznym. Sola Ecclesia aperta, Ecclesia universalis (vere catholica) est Ecclesia Christi” (s. 440). Na pewno opinia ta urasta do rangi profetycznego zobowiązania, któ-re wpisuje się w wierność samej tożsamości Kościoła Jezusa Chrystusa. Mieszane uczucia budzi fakt uwzględnienia w  indeksie geograficznym miejsc wydania książek przywoływanych w przypisach, choć i tutaj brak kon-sekwencji. Zaciemnia to obraz miejscowości i  innych nazw przywoływanych w bezpośredniej narracji książki. Natomiast obydwa indeksy są niezykle przy-datne, ale niestety jednocześnie niosą niedokładności czy braki. Szkoda, że nie ma zestawienia bibliograficznego. Z pewnością byłoby to jeszcze jednym znaczącym obrazem erudycji autora omawianej książki. Nato-miast miłym dodatkiem są reprodukcje fotografii, tak obrazów maryjnych jak i z osobistych wizyt autora na Wschodzie.Po tak bogatej lekturze dzieła ks. prof. J. Krasińskiego w pełni uzasadnio-na jest opinia autora: „Dlatego trzeba iść wytrwale ku Wschodowi chrześci-jańskiemu i tradycyjne określenie «Kościoły siostrzane» powinno nieustannie nam towarzyszyć na tej drodze” (s. 8). Oczywiście, konieczne jest tutaj jasne rozeznanie tego papieskiego terminu, wraz z wieloma odcieniami i specyfika-cjami eklezjologicznymi. Nie można bowiem nigdy zaprzepaścić eklezjologicz-nej prawdy Kościoła. Winna ona twórczo współbrzmieć z wszelkimi wysił-kami ekumenicznymi, a  także właściwym rozumieniem specyfiki Kościołów wschodnich (zwłaszcza bogactwa ich obrządków, rytów i tradycji), będących w kanonicznej więzi z papieżem.Jakże słusznie „Papież woła: «Kościół musi oddychać obydwoma płucami: zachodnim i wschodnim»” (s. 7). To przesłanie z encykliki bł. Jana Pawła II Ut unum sint wybrzmiewa jeszcze bardziej donośnie po lekturze książki ks. In-fułata prof. dr. hab. Józefa Krasińskiego, nestora polskich teologów funda-mentalnych. Co więcej, wydaje się, że opracowanie to może być cenną pomocą w jeszcze głębszym rozeznaniu pełni Kościoła, także w bogactwie jego różnic, zwłaszcza w płaszczyźnie obrzędowości.Bp Andrzej F. Dziuba

Ks. Józef Krasiński, Kościoły i obrządki wschodnie. Sanktuaria – Skarby kultury,  Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia w Sandomierzu, Sandomierz 2012

https://ojs.academicon.pl/wpt/article/download/2935/3475

Ks. Józef Krasiński, Kościoły i obrządki wschodnie. Sanktuaria – Skarby kultury, Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia w Sandomierzu, Sandomierz 2012

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Directory of Open Access Journals