Regionalizam u nauci o međunarodnim odnosima postoji onoliko
koliko i sama nauka. Međutim, „regioni, regionalizam i regionalizacija su
sporni i često nejasni koncepti. Malo je slaganja o tome šta termini
obuhvataju ili o njihovom značaju za teoriju i praksu međunarodnih
odnosa”. Važno je istaći da se stari regionalizam mora razumeti u okviru
određenog istorijskog konteksta, kojim dominira bipolarna
hladnoratovska struktura, dok je aktuelni talas regionalizma potrebno
povezati sa aktuelnom transformacijom sveta. Odnosno, novi
regionalizam je povezan ili uzrokovan mnoštvom često međusobno
povezanih strukturnih transformacija globalnog sistema. Zapravo, kada
govorimo o regionalizmu postoji nekoliko različitih pristupa. Onaj koji
posmatramo iz ugla međunarodnih odnosa i onaj, savremeniji, koji
poznajemo kroz demokratske i institucionalne okvire. Kada je reč o
regionalizmu koji poznajemo u okvirima međunarodnih odnosa, pre
svega je reč o terminu koji označava određenu geografsku oblast na
svetskoj mapi, pa koja se kao takva analizira i tumači kroz različita naučna
polazišta. Postoji geografski regionalizam kao takav, gde jednostavno
region čini njegova integralna i fizička povezanost. Potom, postoji
regionalizam koji pored geografskih atributa poseduje i one političke, kao
dodatno vezivno tkivo. A zatim postoji i ekonomski regionalizam, kao
savremeni model povezivanja u jednom datom geografskom području,
koji kroz različite metode i modele integracije čini upravo taj region
prepoznatljiv u odnosu na druga geografska regionalna područja. Ne
postoji jedinstven put ka integraciji. Grupe se kreću na različite načine ka
manje-više i različitim oblicima integracije. Regioni nemaju iste običaje
niti istu podelu odgovornosti između centra i država članica. Stoga se
suočavamo sa raznolikom međunarodnom strukturom, sa različitim
grupama u različitim fazama ili sa različitim stepenom integracije.
S druge strane, kada je reč o drugom pristupu, o takozvanom
demokratskom i institucionalnom razumevanju pojma regionalizam,
bitno je istaći da je u ovom smislu pre svega reč o regionima koji su
predmet teritorijalne podele, odnosno teritorijalne organizacije, što je
precizniji termin, jedne celovite, integrirane teritorijalne jedinice,
odnosno države. Ovde je zapravo reč o regionalizmu, koji je kao model u
savremenim međunarodnim odnosima prepoznat kao instrument i
mehanizam u cilju efikasnijeg i efektivnijeg sprovođenja vlasti u
određenom subjektu međunarodnog prava. Tako su ustanovljeni državni
sistemi sa ustavnim poretkom koji prepoznaje federacijske,
konfederacijske, regionalne, ali i pokrajinske modele upravljanja i
sprovođenja vlasti u praksi. Međutim, u kontekstu demokratizacije i
institucionalne efikasnosti i efektivnosti išlo se i korak dalje, pa i u
zemljama koje nemaju nikakvu ustavnu teritorijalnu podeljenost, po
prethodno pomenutim principima, postavljene su zakonske osnove
regionalizma kao mehanizma za uspešnije sprovođenje vlasti na terenu,
ali i ekonomske dobrobiti u praksi.
Međutim, cilj autora u ovom radu jeste da analiziraju modele
regionalizma u praksi i teoriji u međunarodnim odnosima, te njihov
učinak i perspektive u aktuelnim međunarodnim odnosima – koji je pre
svega usmeren na međudržavnu saradnju, sinhronizaciju, koordinaciju i
integraciju u kompaktnim geografskim područjima u kojima su pokrenuti
ili postoje mogućnosti za pokretanja političkih i ekonomskih modela u
datim regionalnim okvirima.
Zapravo, regionalizam u ovom radu jeste prepoznat kao jedan o
ključnih aktera i činilaca u međunarodnim odnosima, determinator u
mozaiku međunarodnih odnosa koji ima uticaj na kretanja – politička,
bezbednosna i ekonomska – ali istovremeno trpi posledice, pozitivne i
negativne, od dešavanja na širokoj, odnosno globalnoj perspektivi u
pomenutim međudržavnim odnosima. Autori ovog dela u regionalizmu
prepoznaju polazište za razumevanje razvoja međunarodnih odnosa, u
metodološkom smislu od pojedinačnog ka opštem, ali i suprotno, od
opšteg ka pojedinačnom, imajući u vidu varijable na pozornici
međunarodnih odnosa koji neretko određuju političke, bezbednosne i
ekonomske tokove u određenim regionima.
Komparativno biće analizirani različiti regionalni modeli i okviri, te
njihovi postulati, ciljevi i dostignuti rezultati, kako bi se akademski
obznanilo da li je svaki regionalni okvir istih kapaciteta, te ukoliko nije ustanoviti koje su to determinante koje čine platforme regionalizma
različitim po parametrima uspešnosti, odnosno efikasnosti i efektivnosti.
Zatim, zašto su nekim regionalnim platformama pristupačniji
ekonomski modeli, drugima bezbednosni, trećima politički, da bi se
naposletku ustanovilo koliko je regionalizam u praksi moguć izolovano,
ekonomski, politički, bezbednosno, osim geografski kako je prirodno dato.
A u tom smislu, koliko je zapravo determinisana svaka regionalna
saradnja daljom i dubljom integracijom u političkom, ekonomskom i
bezbednosnom kontekstu
