Kwieciński, Adam

Polish

CNS Czasopisma Naukowe w Sieci

NOWA KODYFIKACJA PRAWA KARNEGO Tom LXXIAUWr No 4339 Wrocław 2024https://doi.org/10.19195/2084-5065.71.9Recenzja monografii Administracja więzienna. Służba czy władza?  autorstwa doktor Marii NiełacznejMaria Niełaczna, Administracja więzienna.  Służba czy władza?, Warszawa 2023, ss. 300.INaturalne jest to, iż w zakresie naszych obowiązków zawodowych znajdują się zarówno zadania, do których realizacji podchodzimy z pew-nym dystansem, jak i te, które wypełniamy z niekłamaną satysfakcją. Nie inaczej jest z obowiązkami recenzyjnymi, które coraz częściej stają się udziałem pracowników naukowych. Nie ukrywam, że już w momencie, kiedy książka doktor Marii Niełacznej znalazła się w moich rękach, byłem przekonany, iż będzie to niezwykle inspirujące doświadczenie, a lektura książki przysporzy tylko pozytywnych doznań. Jak się potem okazało, autorka i tym razem nie zawiodła tego oczekiwania.Po pierwsze przedłożona do recenzji monografia wypełnia istotną lukę w rodzimej literaturze. Może budzić zdziwienie, iż w oceanie tak wielu publikacji traktujących o problematyce penitencjarnej zagadnie-nie ustroju oraz działalności administracji więziennej było poruszane tak rzadko albo w najlepszym razie fragmentarycznie. To marginalne ujęcie pozostaje w jaskrawej sprzeczności do rangi i wpływu tej admi-nistracji na proces wykonywania kary pozbawienia wolności in genere, © Autor, 2024. Tekst opublikowany w otwartym dostępie przez Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego i Wydawnictwo „Szermierz” sp. z o.o., udostępniony na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 (CC BY 4.0), https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/.132 Adam Kwiecińskia w szczególności na rzeczywisty kształt praw i obowiązków osób osa-dzonych w polskich jednostkach penitencjarnych. W tym miejscu nie-adekwatne staje się stawianie pytania, czy opracowanie o tej tematyce jest potrzebne. Należałoby raczej zastanowić się, dlaczego tak długo musieliśmy czekać na podjęcie tak ważnego tematu.Po drugie z pozytywną oceną musi spotkać się samo ujęcie tematu. Warto zauważyć, że doktor Niełaczna zaraz po wskazaniu zasadniczego wątku analizy (administracja więzienna) w podtytule niejako prowokacyj-nie stawia pytanie o rolę, jaką miałaby ona spełniać (bądź w rzeczywistości spełnia) w polskim systemie penitencjarnym. Z jednej strony oczywista wydaje się służebna funkcja pracowników i funkcjonariuszy więziennic-twa. Wszak znajduje to odbicie w samej nazwie formacji (Służba Więzien-na). Wydaje się, iż taka była też intencja twórców nowego, budowanego w wyniku zmian z 1989 roku, porządku karnowykonawczego. Zamysł ten można było odnaleźć w pierwotnym kształcie uchwalonego w 1997 roku kodeksu karnego wykonawczego, ustawie o Służbie Więziennej z 1998 roku oraz w szeregu innych aktów prawnych. Jednak zmiany, które nastę-powały w kolejnych latach, a przybrały na sile w czasie, kiedy publikacja doktor Niełacznej schodziła z prasy drukarskiej, dowodzą o odwróceniu tego trendu. Tym bardziej aktualne stało się tytułowe pytanie autorki.Po trzecie doktor Niełaczna po raz kolejny udowadnia, że nie intere-sują ją tematy banalne, proste czy też takie, które są w literaturze mocno „eksploatowane”. W ramach rzadko podejmowanej tematyki wyznacza sobie nader ambitne zadanie. Analizuje kwestie niezwykle delikatne, zło-żone, a przy tym niepodejmowane dotychczas w rodzimym piśmiennic-twie. Trudno oprzeć się wrażeniu, iż w ramach recenzowanej publikacji opracowano zagadnienia, od których stroniono dotychczas w doktrynie. Tych, którzy znają dorobek autorki, na pewno nie zaskoczy oryginalność wywodu czy też odwaga w formułowaniu własnego stanowiska. Zapewne nie z każdą tezą zawartą w książce Administracja więzienna. Służba czy władza? zgodzą się wszyscy czytelnicy. Na tym zresztą polega wartość sporu naukowego. Ma on prowokować do dalszej dyskusji, badań, poszu-kiwań odpowiedzi. Wydaje się jednak, iż niezależnie od tego, jaki odse-tek odbiorców podzieli ostatecznie poglądy autorki, wszyscy docenią jej rzetelne uzasadnienia dla swoich stanowisk, wysoką kulturę słowa oraz poziom polemiki naukowej. Recenzja monografii Administracja więzienna. Służba czy władza? 133IIDużą zaletą proponowanej monografii jest także to, że zadbano, aby język publikacji nie był nazbyt hermetyczny, ograniczający ją z założenia do wąskiego grona odbiorców. Docenić należy także fakt, iż przygotowane opracowanie dotyczy konkretnych i aktualnych problemów, co powodu-je, że nie jest jedynie statycznym elementem teoretycznego dyskursu. Autorka już we Wprowadzeniu (strona 9) upewnia czytelnika, iż ma on do czynienia z analizą najbardziej aktualnych w praktyce penitencjar-nej problemów. Główne obszary badawcze w książce zostały bowiem wyznaczone po analizie orzecznictwa sądów krajowych (powszechnych i administracyjnych) oraz międzynarodowych z lat 2014‒2022 w związku ze skargami więźniów doń kierowanych, jak również w wyniku analizy 193 spraw więźniów zarejestrowanych w ciągu ostatnich pięciu lat w bazie Uniwersyteckiej Kliniki art. 42 k.k.w.Sama autorka we Wstępie (strona 3) do swojej książki przyznała, iż złożoność rzeczywistości więziennej, jej wielopłaszczyznowość deter-minuje to, że nie sposób badać jej tylko przez pryzmat jednej nauki. Stąd konieczność sięgania po dorobek innych, pozaprawnych dyscyplin, takich jak pedagogika, psychologia, socjologia, politologia, kulturoznawstwo, zarządzanie i teoria organizacji. Z tym większą satysfakcją należy odno-tować, iż taka niewymuszona interdyscyplinarność ujęcia problematyki jest widoczna w książce Administracja więzienna. Służba czy władza?.Przechodząc do oceny układu książki, warto zwrócić uwagę na kil-ka spraw. Już początek lektury przekonuje, że doktor Niełaczna łamie standardowe, schematyczne ujęcie układu publikacji tego rodzaju. Zaraz po Wstępie czytelnik napotka bowiem Wprowadzenie do książki. Zabieg taki tylko z pozoru wydawać się może zbędnym mnożeniem bytów. Obie części należycie realizują postawione im przez autorkę zadania i krok po kroku wprowadzają nas w skomplikowaną problematykę funkcjonowania administracji penitencjarnej.Czterem głównym obszarom badawczym wyznaczonym przez au-torkę we wprowadzeniu do pracy [(1) definicja i rozumienie administracji penitencjarnej oraz doświadczenie jej jakości, a z drugiej strony ułomności, (2) władza dyskrecjonalna, (3) pogłębianie zaufania do skazanych, (4) spra-wiedliwość proceduralna] odpowiadają kolejno rozdziały merytoryczne 134 Adam Kwiecińskiksiążki [(1) Kontekst działania administracji więziennej, (2) Czym jest administracja?, (3) Władza dyskrecjonalna i granice administracyjnego uznania, (4) Zasada pogłębiania zaufania do administracji publicznej, (5) Sprawiedliwość proceduralna a legitymizacja władzy w więzieniu)]. W odrębnym rozdziale drugim autorka postanowiła przybliżyć koncepcję i metodę badań. To dość swoiste ujęcie, które wymaga krótkiego omówie-nia. Sama autorka wyjaśnia, iż „umieszczenie rozdziału [wyjaśniającego metodologię badań — przyp. A.K.] w tym miejscu jest konieczne, gdyż wiąże się z dalszym układem publikacji. Otóż każde omawiane w kolej-nym rozdziale zagadnienie, czy to z punktu widzenia prawa czy nauk empirycznych, staram się zilustrować wynikami badań własnych”. Znów mamy do czynienia z niestandardowym zabiegiem, który jednak należy docenić. Wymaga on wprawdzie od autora umiejętnego i przejrzystego wkomponowania wyników badań w treść rozdziałów teoretycznych, ale jednocześnie zyskujemy efekt „obrazowania” tej analizy doniesieniami z badań empirycznych. W opiniowanej monografii udało się uniknąć, częstego przy tego rodzaju układzie, chaosu dzięki klarownemu wydzie-leniu osobnych części zawierających konkluzje z badań kryminologów lub socjologów oraz prezentacje wyników przeprowadzonych przez autorkę badań jakościowych. Każdy rozdział wieńczy zaś synteza.Wśród rozważań dogmatycznych uwagę zwraca między innymi roz-dział trzeci traktujący o administracji więziennej w kontekście działania dobrej administracji. Samo ustalenie standardu takiej administracji oraz analiza administracji penitencjarnej jako rodzaju administracji publicz-nej jest kwestią wzbudzającą zainteresowanie. Tym bardziej ciekawe jest zestawienie tych informacji z doświadczeniami funkcjonariuszy Służby Więziennej w tym zakresie. Muszę przyznać, iż dobór pytań, jak i same wypowiedzi respondentów dają wiele do myślenia nawet dla kogoś, kto na co dzień zajmuje się penitencjarystyką.Z nie mniejszym zainteresowaniem zapoznałem się z częścią pracy dotyczącą władzy dyskrecjonalnej. W odniesieniu do administracji wię-ziennej wszelkie przejawy nadużywania tego władztwa znajdują natych-miastowe i najczęściej niezwykle dolegliwie odczuwane przełożenie na sytuację podporządkowanego jej skazanego. Dlatego, jak słusznie zauwa-ża autorka, kryteria oceny lub interpretacje, jakie stosuje administracja  Recenzja monografii Administracja więzienna. Służba czy władza? 135więzienna, muszą być wyważone pod względem interesu indywidulanego i publicznego.Z władztwem administracyjnym ściśle powiązane są zawarte w roz-dziale piątym monografii dywagacje na temat zasady zaufania do organów administracyjnych. Autorka w sposób właściwy uchwyciła specyfikę funk-cjonowania tej zasady w warunkach więziennych. Zasadnie podkreśla, że realizacja jej na linii skazany‒administracja penitencjarna warunkuje nie tylko osiągnięcie celów wykonywania kary pozbawienia wolności, lecz także ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo w jednostce oraz kształtowanie odpowiedniej atmosfery w zakładzie karnym.Pracę wieńczy rozdział o sprawiedliwości proceduralnej. Także tutaj należy docenić wysoki poziom merytoryczny analizy naukowej. Dodat-kowo trzeba podkreślić, iż w polskim piśmiennictwie dotychczas istniała luka w opisie tej przestrzeni. Uważam, że badanie praktycznego działania koncepcji tej sprawiedliwości w oparciu o jej dwa zasadnicze atrybuty, to jest przewidywalność decyzji i stworzenie przestrzeni dla głosu skazanego, jest nie tyle oryginalnym podejściem do tematu, ile w równym stopniu jest koniecznym elemenem dyskursu poświęconego administracji więziennej.Na koniec chciałbym jeszcze raz podkreślić wysoką wartość naukową całej monografii. Każdy fragment książki doktor Niełacznej to oryginalne opracowanie naukowego problemu zrealizowane zgodnie z najlepszymi wzorcami polskiej penitencjarystyki. Duża staranność i rzetelność idą w parze z doskonale opanowanym warsztatem badawczym. Jestem prze-konany, że wysoki poziom merytoryczny tej pracy zostanie doceniony przez jej odbiorców.IIIW recenzji wydawniczej nie sposób rozwijać wszystkich wątków poruszanych w książce. Tym bardziej że opiniowana książka jest dziełem wielowątkowym, a przy tym, jak zaznaczyłem wcześniej, o charakterze multidyscyplinarnym. Po lekturze całości jestem przekonany, iż zainicjuje ona w czytelniku chęć i potrzebę zgłębienia wiedzy z zakresu problema-tyki penitencjarnej. Jest to opracowanie, które prezentuje bardzo wysoki poziom i jest we wszystkich fragmentach poznawczo ciekawe.136 Adam KwiecińskiNiewątpliwie autorka, kierując się posiadaną wiedzą w zakresie pra-wa penitencjarnego, stworzyła dzieło wartościowe i oryginalne. Jestem przekonany, iż opracowanie to znajdzie uznanie odbiorców, co w konse-kwencji zachęci ją do kontynuowania swoich badań nad funkcjonowaniem administracji więziennej.Nie mam wątpliwości, że pozycja tego formatu znajdzie odpowied-nie miejsce na rynku wydawniczym. Jestem przekonany, iż spotka się ona z zainteresowaniem zarówno przedstawicieli zawodów prawniczych (sędziów, prokuratorów, adwokatów, kuratorów sądowych), jak i pra-cowników i funkcjonariuszy więziennictwa (dla których powinna być lekturą obowiązkową). Wśród naturalnych odbiorców tego dzieła widzę socjologów, kryminologów, psychologów, pedagogów oraz przedstawicieli innych nauk, którym na sercu leży problematyka postępowania z osobami skazanymi w warunkach izolacji penitencjarnej. Z tym większą satysfakcją rekomenduję lekturę książki Administracja więzienna. Służba czy władza? autorstwa doktor Marii Niełacznej.Adam KwiecińskiORCID: 0000-0002-2652-2689Uniwersytet Wrocławski Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii

Recenzja monografii „Administracja więzienna. Służba czy władza?” autorstwa doktor Marii Niełacznej

https://wuwr.pl/nkp/article/download/18152/16381

Recenzja monografii „Administracja więzienna. Służba czy władza?” autorstwa doktor Marii Niełacznej

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

CNS Czasopisma Naukowe w Sieci