Janocha, Witold

Repozytorium Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowe

LABOR et EDUCATIOnr 4/2016RecenzjeWitold Janocha Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła IIElżbieta Trafiałek, Innowacyjna polityka senioralna XXI wie-ku. Między ageizmem, bezpieczeństwem socjalnym i active ageing, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2016,  ISBN 978-83-8019-432-8, s. 310.Starzenie się populacji krajów rozwiniętych jest nieuchronnym następstwem po-stępu cywilizacyjnego, prowadzącego do znaczącego wzrostu średniej długości życia. Jednocześnie starość – to obawa przed brakiem możliwości samodzielnej i niezależnej egzystencji, lęk przed tym, by nie pozostać na marginesie życia społecznego i rodzin-nego. Wielu postrzega osoby starsze jedynie jako obciążenia dla młodszych pokoleń na rynku pracy, w systemie zabezpieczeń społecznych czy w ochronie zdrowia. Nie do-strzega się i nie docenia potencjału i możliwości, doświadczenia i wiedzy, które tkwią w  starszych pokoleniach. W  prognozach przewiduje się, że do 2035 r. odsetek osób w  wieku 60+ sięgnie 30 procent populacji (według danych z  2010 r. grupa ta liczyła blisko 20 procent). Jest to więc najbardziej dynamicznie rosnąca grupa w polskim społe-czeństwie, jednak nie idzie to w parze z budowaniem przyjaznej przestrzeni życiowej dla generacji przekraczającej próg późnej dorosłości. Polityka senioralna winna być trakto-wana horyzontalnie, tzn. że powinna być spójna z innymi politykami, w tym zwłaszcza w obszarze zabezpieczenia społecznego, rynku pracy, zdrowia, edukacji, infrastruktury, mieszkalnictwa i innych. Ważnym elementem dla wszelkiego rodzaju działań są badania i rekomendacje ze strony naukowców, które stanowią podstawę dla rozpoznania sytuacji seniorów i wskazują wytyczne dla dalszych działań. Niepodważalny wkład w badaniach nad polityką senioralną stanowi monografia wybitnej ekspertki w tej dziedzinie, jaką jest Elżbieta Trafiałek. Jej książka zatytułowana Innowacyjna polityka senioralna XXI wieku. Między ageizmem, bezpieczeństwem socjal-nym i active ageing, to praca wytyczająca nowe kierunki w polityce senioralnej, wska-zująca na możliwości i potencjał osób starszych, które mogą przyczynić się do rozwoju 324 RecenzjeRecenzjegospodarczego, edukacyjnego i większej aktywności seniorów w środowisku lokalnym. Zaletą prezentowanej pozycji jest ukazanie procesów demograficznych starzenia oraz związane z tym implikacje przekładające się na możliwości innowacyjnych rozwiązań uwzględniających międzypokoleniową współpracę i solidarność. Autorka utrzymuje, iż polityka senioralna nakierowana na promocję całożyciowego procesu aktywnego starzenia się wymaga szeroko rozumianej innowacyjności – zintegrowanych, interdyscyplinarnych i międzyresortowych przedsięwzięć oraz sukcesywnego modyfikowania niemal wszystkich struktur społecznych. Innowacyjna polityka to – z jednej strony – obalanie negatywnych stereotypów dotyczących starzenia się, z drugiej – ukazanie drogi przejścia od minimal-nych gwarancji bezpieczeństwa socjalnego do świadomego planowania procesu aktyw-nego starzenia się. Prezentowana publikacja została zawarta w  pięciu rozdziałach poprzedzonych Wstępem, a zwieńczonych Zakończeniem, obejmującym też Rekomendacje zadaniowe. Pierwszy rozdział ukazuje procesy demograficzne mające swoje źródła w rozwoju cywi-lizacyjnym. Jak wskazuje Autorka: W najprostszych analizach i interpretacjach dynamika procesu starzenia się społeczeństwa pozostaje w kompatybilnym związku z wysokim po-ziomem rozwoju gospodarczego. Dobrobyt stwarza realne szanse dłuższego trwania życia i (…) często wiąże się z ograniczeniem dzietności. Ważnymi zagadnieniami poruszonymi w tym rozdziale jest część dotycząca miar i  wskaźników starości demograficznej oraz prognozy demograficzne uwzgledniające najbliższe dekady. Jak zaznacza Autorka: Według przewidywań niektórych ekonomistów i demografów w najbliższych dekadach Europa stanie się „wymierającym kontynentem”, gdzie udział ludności w populacji ogółem spadnie z 10% do 5%, a miejsce dotychczasowej ludności zajmą przybysze z  innych regionów świata. W omawianym rozdziale nie mo-gło zabraknąć opisu społecznych i  ekonomicznych skutków dokonujących się zmian demograficznych, do których Autorka zalicza starzenie się zasobów pracy oraz wzrost odsetka nieaktywnych zawodowo, deficyt systemu zabezpieczenia społecznego, w tym świadczeń emerytalnych. W tej sytuacji: Warto konsekwentnie, systematycznie i celowo zagospodarowywać ten potencjał, nie ograniczać polityki senioralnej do wprowadzania coraz to nowych zasiłków, świadczeń i  socjalnego rozdawnictwa (…). By tak się stało, wdrażanie aktywnej polityki senioralnej wymaga długofalowych strategii i rozwiązań, międzyresortowej współpracy, ponad politycznymi podziałami. Rozdział drugi zatytułowany Problemy starzenia się i starości w badaniach i inicja-tywach społecznych wskazuje na interdyscyplinarne podejście do zagadnienia starzenia oraz konieczność kształcenia specjalistycznego. Autorka zaznacza, iż systemy zabezpie-czenia społecznego podlegają ciągłej przemianie, z tym, że w krajach Europy Zachodniej są one zdecydowanie bardziej stabilne, a to przez fakt długotrwałej strategii w polityce senioralnej. Wskazano tu na wiele inicjatyw Unii Europejskiej mających na celu zmi-nimalizowanie negatywnego wpływu starzenia się społeczeństw, a polegających przede wszystkim na wydłużeniu wieku emerytalnego, troski o  stabilne finanse państwa czy otwartość na imigrantów. W przeciwieństwie do krajów Zachodniej Europy, w Polsce na problem starzenia się społeczeństwa nakłada się proces migracji młodego pokolenia. Najbardziej przedsiębiorczy, wykształceni i tworzący potencjał Państwa opuszczają nasz kraj, co już zaczyna skutkować brakiem wykształconej kadry i ogólnie brakiem rąk do pracy. Tak więc Współczesne bezpieczeństwo demograficzne jest wypadkową krzyżują-cych się wpływów polityki ludnościowej, rodzinnej i imigracyjnej. 325RecenzjeRecenzjeW  recenzowanej publikacji wskazano wiele przykładów i  wzorców rozwiązań w  obszarze funkcjonowania europejskich systemów emerytalnych. Przykłady te sta-nowią odniesienie dla poszukiwania optymalnych rozwiązań dla Polski, które musza wiązać się z  innowacyjnymi rozwiązaniami poprzedzonymi profesjonalną diagnozą długookresowych prognoz demograficznych oraz dobrych praktyk. W  rozdziale tym zostały przybliżone także działania społeczności międzynarodowej wobec wyzwań de-mograficznych. Wskazano na inicjatywy i programy pomocowe wdrażane przez Unię Europejską, politykę migracyjną, która okazała się bardziej skomplikowana niż wielu polityków zakładało. W Polsce kwestia migracji, mimo przyjęcia przez rząd w 2012 roku dokumentu Polityka migracyjna w Polsce, jest w dalszym ciągu nieuregulowana, a w naj-bliższych latach problem ten będzie narastał. Zagadnienie starości rozpatrywane jest również w  kontekście Stereotypów i  ob-szarów ryzyka dyskryminacji osób starszych. Taki właśnie tytuł nosi trzeci rozdział tej niezwykle interesującej publikacji, który zawiera analizę stereotypów i uprzedzeń zwią-zanych z wiekiem, w tym problem dyskryminacji, ubożenia, ograniczonej sprawności, samotności czy wykluczenia społecznego. Autorka widzi ścisły związek między pokole-niem ludzi młodych, w znacznej części pozostających bez pracy, a dyskryminacją osób starszych: te dwie kwestie są ze sobą silnie powiązane kategoriami przyczynowo-skut-kowymi, bowiem ludzie młodzi, dyskryminowani dziś brakiem dostępu do rynku pracy – w  przyszłości będą pokoleniem ludzi starszych, dyskryminowanych niskim statusem ekonomicznym i ograniczonym dostępem do usług medycznych, opiekuńczych, do dóbr konsumpcyjnych. Stąd ważnym zagadnieniem wyeksponowanym w dokumentach unij-nych jest solidaryzm międzypokoleniowy, nakierowany na redukowanie ryzyka dyskry-minacji wszystkich grup wiekowych i sukcesywne zastępowanie go priorytetem współ-pracy. Dalsze rozważania dotyczą samotności i osamotnienia ludzi starszych. Autorka opiera swój wywód na danych statystycznych wskazujących na coraz większy deficyt rodziny i anonimowości w przestrzeni publicznej, a  także bariery ekonomiczne, spo-łeczne i kulturowe. Dobra kondycja zdrowotna jednostki przekłada się na poziom i jakość życia, nato-miast bezpieczeństwo zdrowotne ludzi w starszym wieku stanowi główny wyznacznik tzw. dobrostanu. Jednak ludzie starsi charakteryzują się wielochorobowością i naraże-ni są w  zdecydowanie większym stopniu na ograniczenie sprawności. Niestety, brak specjalistów i deficyty w obszarze leczenia geriatrycznego nie pozwalają na skuteczne kompensowanie biologicznych deficytów związanych z wiekiem. Szczególną wartość w prezentowanej monografii stanowią dwa ostatnie rozdziały nawiązujące do Innowacyjnej polityki senioralnej oraz Nowego modelu życia w starości. Autorka wychodzi z  założenia, iż kapitał społeczny osób starszych stanowi duży po-tencjał, który nie jest jeszcze właściwie wykorzystany. Osoby w  podeszłym wieku są coraz lepiej wykształcone, mobilne, sprawne, kreatywne, stanowią ogromny potencjał społeczny, ekonomiczny, konsumencki, kulturowy itd. W tych rozdziałach wyekspono-wane zostały cechy, walory i zadania związane z kreacją takich przestrzeni, jak: srebrna gospodarka, kształcenie ustawiczne, profilaktyka gerontologiczna, poradnictwo zawo-dowe, nowe modele życia rodziny, aktywność i  partycypacja społeczna. Wśród gwa-rancji aktywnego starzenia się za najważniejsze obszary należy uznać: zatrudnienie, aktywność społeczną, niezależność, samodzielność (…) ale także wykształcenie, dobro-stan psychiczny, swoboda z korzystania z nowych technologii. W polityce senioralnej to 326 RecenzjeRecenzjepaństwo wytycza kierunki działań, jednak szczególny nacisk należy położyć na rozwój sektora pozarządowego, w tym Uniwersytetu Trzeciego Wieku, który doskonale kom-pensuje osobom odchodzącym od aktywności zawodowej potrzebę afiliacji, pełnienia ról, aktywności społecznej czy potrzebę bycia użytecznym.  Monografia Innowacyjna polityka senioralna XXI wieku. Między ageizmem, bezpie-czeństwem socjalnym i active ageing, jest niezwykle cenną pozycją, będącą interdyscy-plinarnym kompendium wiedzy na temat współczesnych procesów demograficznych i skutków starzenia się społeczeństwa. To praca ukazująca nowatorskie i innowacyjne instrumenty, które należy szeroko stosować w polityce senioralnej, tak by starość nie kojarzyła się z marginalizacją i wykluczeniem, ale potencjałem tkwiącym w  ludziach starszych, którego nie można zmarnować. Autorka w sposób doskonały ukazała istotę problemu nie tylko w aspekcie demograficznym, ale przede wszystkim implikacji z tym związanych. Adresatami tej bardzo dobrze napisanej książki są nie tylko środowiska naukowe, ale zwłaszcza osoby odpowiedzialne za wdrażanie polityki senioralnej na róż-nych szczeblach administracji publicznej. 

Elżbieta Trafiałek, Innowacyjna polityka senioralna XXI wieku. Między ageizmem a bezpieczeństwem socjalnym i active ageing

http://rep.up.krakow.pl/xmlui/bitstream/11716/1497/1/Labor_et_Educatio_nr4-2016_janocha.pdf

Elżbieta Trafiałek, Innowacyjna polityka senioralna XXI wieku. Między ageizmem a bezpieczeństwem socjalnym i active ageing

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowe