Di vê xebatê de du berhem tên berawirdkirin. Yek mesnewîya Mem û Zînê ye, ya
din destana Memê Alan e. Mesnewîya Mem û Zînê; ji alîyê Ehmedê Xanî ve, di sala
1695an de, li gor usûl û qayîdeyên edebîyata klasîk hatiye nivîsandin. Destana Memê
Alan berhemeke folklorîk a kevnar e ku bi zarekî (devkî) belav bûye. Ev destan,
xwedîyê gelek varyantan e û îro jî di nav sahaya folklora kurdî de hebûna xwe didomîne.
Hatiye dîtin ku îskeleta vê destanê di varyantên li ber destê me de kêm zêde wek hev e.
Di vê xebatê de ji bo berawirdkirinê, varyanteke vê destanê ya ku di sala 1942yan de ji
hêla Roger Lescot ve hatiye berhevkirin, wek hîm tê girtin. Di xebata me de ev her du
berhem; ji hêla kok, sêwirandin, vegotin, dem, mekan, leheng, bûyer, ziman, form û
paşxaneyê ve tên berawirdkirin û beş bi beş manendî û cudatîyên van berheman tên
analîzkirin. Di berawirdîyê de carcaran varyantên din jî li ber çavan tên girtin.
Di vê xebatê de armanca me ew e ku em têkilîya navbera destana Memê Alan a
folklorîk û mesnewîya Mem û Zînê ya Ehmedê Xanî destnîşan bikin ku ev têkilî di çi
astê de ye. Bi qasî ku hatiye çespandin, li dawîya vê xebatê tê dîtin ku gelek alîyên
hevpar û cuda yên van her du berheman hene.Bu çalışmada iki eser karşılaştırılmaktadır. Bu eserlerden biri Mem û Zîn
mesnevisi diğeri ise Memê Alan destanıdır. Mem û Zîn mesnevisi, Ehmedê Xanî
tarafından 1695 yılında klasik edebiyat kurallarına uygun şekilde yazılmış bir eserdir.
Memê Alan destanı sözlü olarak yayılmış; kadim, folklorik bir eserdir. Bu destan, birçok
varyanta sahip olup günümüzde de Kürt folklor sahasında varlığını sürdürmektedir. Bu
destanın elimizde bulunan varyantlarının iskelet olarak aşağı yukarı aynı olduğu
kanısına varılmıştır. Bu çalışmada karşılaştırma yapılırken 1942 yılında Roger Lescot
tarafından derlenen bir varyant esas alınmaktadır. Çalışmamızda bu iki eser; köken,
betimleme, anlatım, zaman, mekan, kahraman, olay, dil, form ve arka plan açılarından
karşılaştırılmakta ve bu eserlerin farklılık ve benzerlikleri bölüm bölüm analiz
edilmektedir. Karşılaştırma yapılırken yer yer diğer varyantlar da göz önünde
bulundurulmaktadır.
Bu çalışmada amacımız, folklorik bir eser olan Memê Alan destanı ile Ehmedê
Xanî'nin Mem û Zîn mesnevisinin arasındaki ilişkinin ne seviyede olduğunu ortaya
koymaktır. Tespit edildiği kadarıyla bu çalışmanın sonunda bu eserlerin birçok ortak ve
farklı özellikler barındırdığı görülmektedir.In this study two works are compared. One is the Mem û Zîn Masnavi and the
other is the Memê Alan Legend. The Mem û Zîn Masnavi was written down by Ehmedê
Xanî in 1695 according to classical literary rules. Having been transmitted orally, it is an
old folkloric work. It still exists in Kurdish folklore with different versions. The
versions available are considered to be nearly the same as the original in terms of
skeleton. In this study, the version compiled by Roger Lescot in 1942 was used. This
study compares the two works in terms of origin, description, narration, time, place,
hero, event, language, form and background and analyzes the similarities and differences
between them. While analyzing the other versions were also considered when necessary.
This study aims to reveal the relationship between the Memê Alan Legend and
the Mem û Zîn Masnavi by Ehmedê Xanî. It was concluded that these two works have
both common and different features
