مروری بر روش‌‌های استخراج ماده رنگزا از گیاه اسپرک

Abstract

لوتئولا یا همان گیاه اسپرک از تیره کوکناریان دارای ماده رنگزایی با فام زرد از گروه فلاونوئید است که مهم‌‌ترین ساختار رنگزای آن لوتئولین می‌‌باشد. این ماده رنگزا به دلیل شفافیت و قدرت رنگی بالا و نیز ثبات‌‌های عمومی بهتر، نسبت به دیگر مواد رنگزای زرد طبیعی دارای اهمیت بوده و مورد توجه صنایع مختلف قرار گرفته است. بافت سلولزی و زائد موجود در مواد رنگزای طبیعی سبب کاهش بازده و کیفیت رنگرزی و اشکال در رنگ همانندی می‌‌شود. برای استفاده بیشینه از رنگزای درون گیاه، کاربرد روش‌‌های استخراج اجتناب‌‌ ناپذیر است. پژوهش‌‌های زیادی در حوزه‌‌ی استخراج ماده رنگزا از این گیاه نظیر روش‌‌های سنتی جوشاندن، خیساندن و دم‌‌گذاری و روش‌‌های جدید نظیر سوکسله، مایکروویو، فراصوت، پلاسما، مایع بحرانی و بکارگیری سیستم‌‌های غشایی و نیز بررسی تاثیر حلال‌‌های مختلف نظیر آب، متانل، اتانل و همچنین مواد کمکی در حین رنگرزی و استخراج مورد توجه محققین قرار گرفته است. نتایج حاصله بیانگر تاثیر موثر برخی از روش‌‌های استخراج نسبت به روش معمولی، به کارگیری حلال و نیز تاثیر pH محیط استخراج می‌‌باشد. بررسی نتایج استخراج مواد رنگزا از گیاه اسپرک به کمک روش‌‌های صاف‌کردن و رنگرزی کالای پشمی به برتری روش رسوب‌‌گیری با دندانه آلوم و سپس اولترافیلتراسیون انجامید. در مقایسه روش‌‌های استخراج سوکسله با روش فراصوت برتری بازده استخراج و صرف زمان و انرژی کمتر در روش فراصوت، بازده استخراج بسیار خوبی را نشان داد. به طور کلی تحقیقات نشان داده که استفاده از پودر ماده رنگزای استخراجی از گیاه اسپرک به‌عنوان جایگزین گیاه اسپرک علاوه بر استفاده در صنایع دارویی و بهداشتی نه تنها بازده و کیفیت رنگرزی را افزایش می‌‌دهد بلکه می‌‌تواند جایگزین مناسبی برای رنگزاهای مصنوعی باشد. در این مطالعه، پژوهش‌‌های صورت گرفته در رابطه با روش‌‌های مختلف استخراج رنگزا از گیاه اسپرک، تاثیر حلال‌‌ها و مواد کمکی بر بازده استخراج و کیفیت رنگرزی بررسی و معرفی می‌‌شوند