Background and Aim: Fatalism is the unquestioning acceptance of events and surrender to them. According to the popular belief of the Qajar people, problems and calamities originated from divine fate and destiny. Accordingly, fatalism was the most important factor in people's passivity in the face of difficulties, and from their point of view, what happened in the political and social life of society was entirely the will of God, to which one had to be submissive, humble, and surrender.
Methods: This research aims to examine Qajar people’s behaviors during the outbreak of diseases, especially cholera, using existing sources, historical documents, and new research by the historical research method that is based on two characteristics: description and analysis. Also it tries to explain their reaction by focusing on fatalistic action as a therapeutic method by asking this question: what the people and the government did and what beliefs did they resort to manage the cholera, given the prevailing social conditions in society.
Ethical Considerations: In this research, honesty and trustworthiness of historical sources and documents have been observed.
Results: The results show that in the Qajar period, the idea of fatalism and extreme passivity was one of the important factors of the vulnerability of society and the prevalence of infectious diseases, including cholera. Acceptance of fate and passivity resulting from fatalism was clearly visible during the outbreak of cholera in this period. While society should have fought this disease with the human will that came from the creation of its God, the only effort it made was to hold ceremonies and recite prayers in order to reduce suffering and change the divine will. The foundations of fatalism did not emerge at once in Iran, but rather it rooted throughout the political and social history of Iran. Therefore, it was prevalent in society during the Qajar period, especially during the outbreak of cholera, which is also reflected in the writings of European travelers.
Conclusion: During the Qajar period, the outbreak of cholera, people's fatalistic beliefs, and the lack of doctors and healthcare facilities led to the unscientific and superstitious nature of medical knowledge, resulting in the deaths of many people.زمینه و هدف: تقدیرگرایی پذیرش بیچون و چرای وقایع و تسلیمشدن در برابر آنهاست. به باور عامه مردم دوره قاجار، مشکلات و مصائب از قضا و قدر الهی نشأت میگرفت. بر این اساس تقدیرگرایی مهمترین عامل انفعال مردم در برابر سختیها بود و از دید آنها آنچه در حیات سیاسی و اجتماعی جامعه رخ میداد، تماماً اراده الهی بود که در برابر آن باید خاضع، فروتن و تسلیم شد.
روش: این پژوهش درصدد است با استفاده از منابع موجود، اسناد تاریخی و تحقیقات جدید و بهرهگیری از روش تحقیق تاریخی که مبتنی بر دو ویژگی توصیف و تحلیل میباشد، به بررسی رفتارهای مردم دوره قاجار در دوره شیوع بیماریها به ویژه وبا بپردازد و با طرح این پرسش که با توجه به اوضاع اجتماعی حاکم بر جامعه، مردم و حکومت در برابر وبا و برای مبارزه با آن، به چه کارهایی میپرداختند و به چه باورهایی متوسل میشدند، واکنش آنها را با محور قراردادن کنش تقدیرگرایانه به عنوان یک روش درمانی تبیین نماید.
ملاحظات اخلاقی: در این پژوهش صداقت و امانتداری از منابع و اسناد تاریخی رعایت شده است.
یافتهها: نتایج این پژوهش نشان میدهد که در دوره قاجار، اندیشه تقدیرگرایی و انفعال افراطی یکی از عوامل مهم آسیبپذیری جامعه و غلبه بیماریهای واگیردار، از جمله وبا بود. پذیرفتن سرنوشت و انفعال ناشی از تقدیرگرایی در زمان شیوع بیماری وبا در این دوره کاملاً نمایان بود. در جایی که باید جامعه با اراده انسانی که از خلقت پروردگارش نشأت میگرفت، به درمان و مبارزه با این بیماری بپردازد، تنها تلاشی که انجام میداد، برگزاری مراسم عزاداری و روضهخوانی در جهت کاهش آلام و تغییر اراده الهی بود. مبانی اندیشه تقدیرگرایی، به یکباره در ایران ظهور نیافته بود، بلکه به در ازای تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران ریشه داشت. بنابراین این اندیشه در دوران قاجار، به ویژه به هنگام شیوع وبا نیز در جامعه رواج داشت که در نوشتههای سیاحان اروپایی هم انعکاس یافته است.
نتیجهگیری: در دوره قاجار شیوع بیماری وبا، باور تقدیرگرایانه مردم و کمبود پزشک و امکانات بهداشتی درمانی، غیر علمی و خرافیشدن دانش پزشکی و در نتیجه مرگ و میر جمعیت بسیاری را رقم زد
