Cami mimarisinin bölümlerinden birisi olan minberler, tarihte yalnız üzerineçıkılarak din görevlisinin cemaat tarafından görünür hale gelmesini sağlayan,sesinin duyulmasına yardımcı olan alelade bir araç değildiler. Bilakis, kökleri Hz.Peygambere kadar dayanan birtakım görevlerin ifa edilmesinde önemli payasahiptiler. Başta müslümanların dinî konularda bilgilendirilmesi olmak üzere,toplumun idaresine dair işler de minber vasıtasıyla tabana yayılmıştır. Asr-ıSaadet’te ilk numunesi neşvünema bulan minber, daha sonra Râşid Halifelerzamanında da aynı vazifeyi görmeye devam etmiştir. Emevîler dönemindenitibaren minberler, gerek devlet idaresinde gerekse siyasî hayatta aktif roloynamışlardır. Bu devirle birlikte minberler, siyasî ve idarî birtakım yenianlamlar yüklenmesi hasebiyle sembolik/terminolojik bir karakter kazanmayabaşlamıştır. Bir kavram olarak ona yüklenen sembolik anlam, tarihi süreçtezaman zaman zayıflasa da yakın zamana kadar varlığını korumuştur. İslamdünyasının farklı coğrafyalarında ve farklı tarihlerde gerçekleşen gerek iktidarmücadelelerinde gerekse isyan hareketlerinde siyasî propaganda aracı olarakyine minberlerin etkin bir kullanımı söz konusudur. Bunun yanında, halifeyebiatın minberlerde gerçekleşmesi ve minberlerde okunan hutbelerin, iktidarınbir sembolü olarak telakki edilmesi de minberin yüklendiği siyasî ve idarîsahadaki sembolik/terminolojik anlamla ilgilidir. Minberin terminolojidekazandığı anlamlardan bir diğeri, İslam coğrafya ilmine dairdir. Ortaçağ İslamcoğrafyacıları, eserlerinde “minber” kelimesini gelişigüzel kullanmamaktadırlar.Müelliflerin, tasvir ettikleri şehirlerin minbere sahip olup olmadığı ve sahipoldukları minber sayısı gibi kaydettikleri malumat, burada mevzubahis edilecekolan sembolik/terminolojik anlama işaret etmektedirThe minbars (pulpits), one of the sections of mosque architecture, had an important role in performing some functions in Islamic history dating back to the time of the Prophet. It can be said that he did his actions while he was alive, not only as a prophet, but also as a president and a political leader. The Masjid in Madīna was a place of worship for muslims, as well as their meeting place, education-training center, courtroom, military camp, hospital, prison, guesthouse, and finally a state administration center. In early times when the mosque was the center of state administration, his minbar was the place where the administrative, military and political issues of the Muslim community were discussed, but it was also the place where the caliphs receive their allegations from people. In the ongoing historical process, it is certain that these practices in the Prophet’s and the Rightly Guided Caliphs’ periods had an impact on the acceptance of Minbar as one of the signs of sultanate. The spread of minbars outside Ḥijāz corresponds to ʿUmar b. al-Khaṭṭāb (r. 13- 23/634-44) era in terms of the actualization of great conquest movements. In this period, large Masjids (al-Masjid al-Jamīʿ) for Friday prayer (ṣalāt al-jumʿa) were built or existing buildings converted into mosque in the conquered cities of Iraq, Dimashq, Iran and Egypt. According to the general opinion, which is included in both the source works and the contemporary studies, the second minbar established after the Prophet’s minbar is the one which was founded by ʿAmr b. al-ʿĀṣ in al-Fusṭāṭ on the territory of Egypt. However, the account that ʿUmar addressed a speech to the public on the minbar of Basra after the conquest shows that the second minbar recorded in Islamic history may be in Iraq district
