15.05.2017Türkiye sahip olduğu ekolojik avantajlara rağmen makarna sanayinin istediği kalitede ürünün yeterli miktarda üretilememesi nedeniyle son yıllarda makarnalık buğday ithal edilmektedir. Kaliteli makarnalık buğday ihtiyacının karşılanabilmesi için Türk makarnalık buğday çeşitlerinin modern ıslah yöntemleri kullanılarak verimlerini olumsuz yönde etkilemeden kalitelerinin artırılması gerekmektedir. Buğdayda kalite son ürüne uygunluk derecesidir. Durum buğdayının kalitesini belirleyen temel kriter, makarna üretimine uygunluk derecesi, yani makarnalık kalitesidir. Makarnalık buğdaydan elde edilen son ürünlerin kalitesi tanenin fiziksel özellikleri ve kimyasal bileşimi ile doğrudan ilgilidir. Renk kalitesi yüksek makarna üretebilmek için kullanılan durum buğdayının pigment içeriğinin yüksek ancak başta lipoksijenaz enzimi (LOX) olmak üzere oksidatif enzim aktivitesinin ise düşük olması gerekmektedir. Makarnalık buğdayın kalitesini belirleyen faktörlerden bir diğeri buğdayın ve buğdaydan elde edilen son ürünün besin değeridir. Buğday gibi temel besin maddelerinin genetik açıdan protein ile demir ve çinko gibi mikro besin elementlerince zenginleştirilmesi gerekmektedir. Bu projenin amacı, daha önce protein kalitesi iyileştirilen bazı ileri makarnalık buğday geri melez ıslah hatlarının protein oranının artırılması, mikro besin element (Fe, Zn ve Mn) içeriklerinin yükseltilmesi ve lipoksijenaz enzim aktivitelerinin düşürülmesidir. Bu amaçla farklı anaçlardan elde edilmiş olan üç adet ileri ıslah hattı (TMB1, TMB2 ve TMB3) kullanılmıştır. Ayrıca UC1113-Gpc-B1 hattı ile Gediz-75 makarnalık buğday çeşidi melezlemelerde gen kaynağı olarak kullanılmıştır. Her bir generasyonda hedeflenen gen bölgelerini taşıyan geri melez bitkileri markör destekli seleksiyon (MAS) yöntemi ile seçilmiştir. Çalışma sonunda Markör Destekli Geri Melezleme Yöntemi ile her iki gen bölgesinin aktarıldığı multi ıslah hatları (TMB2\\\\GPGE ve TMB3\\\\GPGE) ve Gpc-B1 gen bölgesinin aktarıldığı geri melez ıslah hattı (TMB1\\\\GPC GM4F3) elde edilmiştir. Aktarılan gen bölgelerinin geliştirilen ıslah hatlarının protein oranı ve mikro besin element içerikleri ile LOX enzim aktivitelerini farklı seviyelerde etkilediği ve bu farklılığın buğday genotiplerinin genetik yapısı ve çevre etkisi ile ilişkili olabileceği sonucuna varılmıştır
