Diyarbakır Hazro ilçesini anlatan bir sunum

Haspolat, Yusuf Kenan

Dicle University Institutional Repository

DİYARBAKIR       HAZROİLÇESİProf.Dr.Yusuf Kenan Haspolat2015-SunumHAZROHazro'nun Asur tarihindeki adı "Hataro" idi. Daha sonra "Hacra " denilmeye başlanmıştır.Bugün "Hazro" şeklini almıştır.İlçe sınırları içinde yer alan Tercil Kalesi bir zamanlar bölgenin en önemli yeriydi. CoğrafyaDenizden yüksekliği 1030 m olan Hazro, Uzuncaeski dağı eteklerinde kurulmuştur. . İlçenin kuzeyinde Lice, Doğu ve Güneydoğusunda Silvan, batısında Kocaköy, Güneybatısında Diyarbakır kent merkezi bulunmaktadır.İlçe merkezine Zuğur adıyla anılan bir boğazdan geçilerek gidilir. Bu boğazın bir tarafından Biler Dağı, diğer tarafında ise Horoz Dağı bulunur Hazro ilçesinin en önemli akarsuyu olan Zuğur Çayı, Zergüş mevkiinde doğarak Bismil ilçesi yakınlarında Dicle nehrine karışmaktadır Hazro 7 mahalle 24 köy ve 37 mezradan oluşmaktadırTarihiHazro’nun yerleşim tarihçesi Yontma taş devrine kadaruzanmaktadır. Yontma taş devrine ait en güzel yerleşimçekirdekleri Hazro’nun güneyindeki Büyük Biberdağı’nda kayalar oyulmuş oda şeklindeki inlerdir. AyrıcaHazro’nun kuzeyinde bugünkü Yatılı bölge okulununHemen yanındaki mağaralarda da taş devrine aityerleşim izlerine rastlanılmıştır.Hazro, ilk çağlardan buyana sırasıyla Perslerin, Makedonya Krallığını, Roma ve Bizans İmparatorluklarının idaresinde bulunmuştur. İslamiyet’in Anadolu’ya yayılmasıyla birlikte Halife Ömer zamanında Müslümanların eline geçen Hazro, bu tarihten itibaren bölgede kurulan Müslüman beylik ve emirlikler arasında sık sık el değiştirmiştir.Tercil Beyliği: Bu beyliğin kurucusu Zırkanlı Şeyh Hasan oğlu Seyyid Hüseyin'dir. Peygamber soyundandırSeyyid hüseyin, Emir Artuk'un kızıyla evlenmiş ve kendisine Tercil ve yöresinin yönetimi verilmişti. Seyyid Hüseyin ölünce, yerine oğlu Ömer Bey geçti. Kendisi Uzun Hasan'la çağdaştı. . Budak Bey 43 sene yaşadı. 1506'da ölünce yönetimi, oğlu Ahmed Bey aldı. Şah İsmail, 1508'de Diyarbekir bölgesini istila ederken yapılan savaşlardan birinde şehid oldu. Yerine kardeşi Ali Bey, onun da ölümüyle yerine diğer kardeşi Şemsi Bey geçti. Çaldıran savaşından sonra Safeviler'le yapılan savaşlara katıldı. Osmanlı birliğine katılmayı isteyenler arasında Şemsi Bey de vardı. Yavuz Sultan Selim Tercil kalesinin yönetimini bir fermanla yine kendisine verdi. Bugünkü Hazro beyleri, Tercil beylerinin soyundan gelmedir.Cumhuriyet Döneminin başlarında küçük bir bucak olan Hazro’da 1943'te belediye teşkilatı kurulmuş, ardından ilçe Haziran 1954 tarihinde Silvan’dan ayrılarak Diyarbakır iline bağlı bir ilçe olmuşturHazro Budak ailesi seyyidlikseceresiSultan Abdülhamid’in Budak ailesinden Seyfeddin paşaya hediye ettiği kılıçTelli İbrahim Bey:Tercil beylerinden(Bugünkü Hazro bölgesi) İbrahim bey yiğit,yüreki bir beymiş.Askerleriyle beraber IV.Murat’ın yanında Bağdat seferine katılmış.Savaşın en sıkışık bir anında ,kahramanlığı ve gücüyle tanınmış düşman komutanlarından birisini atından çekip alarak padişahın önüne fırlatmışBu boğuşma sırasında,düşman komutanı yere düşmeden önce bıçağıyla İbrahim beyi kolundan yaralamış.Bunu gören padişah,hemen cebinden altın tel işlemeli mendilini çıkararak İbrahim beyin yarasını sarmış.Bu olaydan sonra İbrahim bey’e ‘Telli İbrahim bey’denmiş’denmiş ve saygınlığı bir kat daha artmışŞimdi, bu yiğit beyin mezarı Hazro-Tercildedir.4.MuratAtatürk'ü Hazrolular korumuşHazro Zirkan aşiret lideri Mehmet Nuri Efendi'ninyaşayan oğlu Avni Budak milli mücadelenin temelinin Diyarbakır'da atıldığını söyledi.Atatürk'ün bir keresinde babasına şu talepte bulunduğunu söyledi:"Mehmet Nuri Beyefendi; memleketimizin dört bir yanı yabancıdevletler tarafından işgal edilmiştir, önce onlarla cihada kalkışacak sonra inkılap yapacağım, şayet muvaffak olamazsam beni bu Hazro dağlarında muhafaza edeceğinizi namus sözü verir misiniz" demesi üzerine babam Mehmet Nuri Bey ise “Paşam Zirkan aşiretinin son ferdi şehit oluncaya kadar seni koruyacağız" M.Kemal ve Hazro 16.Kolordu komutanı olarak Silvanda görev yapan M.Kemal askerin iaşesini düşünüyordu.Paşa birgün Hazroda Mehmet Budak’a karargah subayları ile misafir olur.Öğle yemeği çok mükemmeldi.Ancakpaşa asker açken sofraya oturamam dedi.Mehmet Budak bey sofraya oturun,askerin 1 aylık ekmek ihtiyacı benden dedi. Mehmet Budak bey 240 ton buğday,Hatip bey 120 ton buğday ve halk da 150 ton buğday hibe etti.Tarihi Hazro evleri(En arkada Beyler konağı)KonaktantarihifotoğrafBudaklar-Oturan Mebus Mehmet BudakHazro-1970-Adil tekin1973 yılı Hazro1995 yılıHazro İlçesinden Bir Genel Görünüş.M.Kemal’in bölge eşrafına çektiği telgraflarHazro’lu Hatip Bey,Bedri Beyzade Mehmet Nuri,Hacı Reşit AğazedeAli BeylereHazro Eşrafından Mehmet BeyefendiyeSilvan-Hazro eşrafından Mehmet Bey’e DİYARBAKIR HAZROLU ÇANAKKALE ŞEHİTLERİAdı:Baba adı Ölüm yeri:Kazası:HASAN- MAHMUT HASAN- DARGOZ`DA-HAZRO-MERKEZ-ÇİTLİBAHÇEHazro ilçesinde bir cadde Sarıkamış’ta HazrolularDiyarbakır’ın Sarıkamış cephesine önemli lojistik desteği vardır.Diyarbakır valisi Hamit Beyin başkanlığında ‘Tekalif-i Harbiye Komisyonu’ Diyarbakır’dan Sarıkamış cephesine malzeme temininde faal olarak çalışmıştır.Sarıkamış’taSarıkamışRus savaşında HazrolularHazro’lu İbrahim DorgunKazamızın sakinleri toplu halde çocukları da asker yazdırmaya koyulmuştu.Benim de yaşım o zaman askere gitmeye elverişli olmadığından yaş tashihi yapılarak,hemen Diyarbakır’daki askeri birliğe gönderildim.Sonra Kozma dağında Rus birliklerini kovalarken yetmiş kişilik kafilemizden yalnız altı kişi yaralı olarak hayatta kalmıştık.Bu yaralı arkadaşlarımla birlikte Kulp’taki hastaneye getirildik.Yaralarımız iyileştikten sonra tekrar birliğimize döndükUlu Camii (HAZRO) :XIII.yüzyılda Eyyubiler döneminde yapıldığı belirtilmektedir. Bazı kaynaklarda da Osmanlı mimarisine benzerliğinden ötürü XVI.XVII.yüzyıllarda yapıldığı belirtilmektedir. Dikdörtgen planlı bir yapı olup, kesme taştandır. Giriş kapısı ve mihrap nişi mukarnas ve geometrik bezemelerle görkemli bir konuma getirilmiştir. Ön cephesi iki katlı olup sivri kemerli alternatif taş döşeli görünümü ile dikkati çekmektedir.Hazro’da Tercil kalesiTERCİL KALESİİlçe sınırları içerisinde yer alan Tercil Kalesi bir zamanlar bölgenin en önemli yeriydi. Diyarbakır bölgesi Osmanlı Devletine katıldığında Hazro bu eyalete ait 24 sancaktan biriydi. Tercil Hazro’nun beş km. güneydoğusunda bulunmaktadır. Harap bu durumda bulunmamaktadır. Hazro Beyleri Tercil Beylerinin soyundan gelmektedir. Tercil kilisesiHazro KöprüsüDiyarbakır Silvan yolunda , Hazro nehri üzerinde yapılmıştır. İbnü’ı  Azrak Efkari’ye göre, bu köprüyü XI. Yüzyılın başında Mervanilerden Nasır’ın babası Ahmed yapmıştır. Hazro beylerinin konağı Hazro beyler konağıAtatürk’ün Diyarbakır Hazro  Mutfağına  hayranlığı:  Hazro’lu Mehmet Budak bey’in oğlu anlatıyor:’Mustafakemal Atatürk Babamı Çankaya köşküne yemeğe davet etmiş,yemekte Latife hanıma der ki:Mehmet beyin evinde,sofralarında yediğim mütenevvi ve mütelezziz taam senin sofranda yoktur’Aile çay bahçesiDoğaHazro ormanlarıHondof su kaynağıYöre yer altı kaynakları açısından zengindir. İlçede zengin linyit ve mermer yatakları mevcuttur. Ayrıca ilçenin doğusunda bakır madenine, antikninal yapıdan dolayı ise muhtelif yerlerde petrol yataklarına rastlanmıştır. Linyit yatakları ilçenin doğusundaki Çökeksu ve Koçbaba, batısındaki Dadaş ve Kuzeyindeki Işık Mezrasında bulunmaktadır. Kömürün Genel GörüntüsüDiyarbakır- Hazro, GomaniibrikTaş Kömürü YatağıHazro mermeriYöredeki mermer ocakları işletilmekte olup bu mermer yatakları ilçe ekonomisi için önem arz etmektedir, ilçeye bağlı kırma taş ve Meşe bağları köyleri civarında 1, Bağ yurdu, Yazgı ve Bayırdüzü köyleri civarında ise 2 adet mermer ocağı mevcuttur. Tarım Hayvancılıkİlçemizde yetiştirilen ürünler susuz arazilerde buğday, arpa, mercimek, nohut, badem, kavun, karpuz ve bağlarda üzüm yetiştirilmektedir.Bağlarda toplanan üzümlerden kaliteli üzüm pekmezi, Pestil sucuk ve şıra yapılmıştır. Suyun olduğu bölgelerde daha çok meyve bahçeleri, tütün, çeltik, yonca sebze vb. ürünler yetiştirilmektir. Sarıçanak ve Yazgı köylerinde bulunan seralarda sebze yetiştirilmektedir.Antep fıstığı  aşılamasında yabani melengiç  ağaçları kullanılıyor.Kuzeydeki dağlık alanlarda kıl keçisi yetiştiriciliği ayrı bir öneme sahiptir. Güneydeki    platolarda  ise koyun ve sığır yetiştiriciliği  yapılmaktadır. , Hazro da İpekböceği yetiştiriciliğine uzun yıllardan sonra yeniden başlandı.Meyve bahçesi BağÇilek bahçesiBademDiyarbakır'ın Hazro ilçesinde Badem Yetiştiriciliği. Tekstil atölyesiHAZRO İLÇESİTÜRBELERİHazro ilçesi Mirani ziyareti.HasanZerrakinin torunu yatmaktadırMolla Abdullah DüşünücüDoğum yeri ve tarihi: Diyarbakır’abağlı -Hazro- kazası 1929.Küçük yaşta ilim tahsiline başlar, önceleri babasının yanında ders alır, ancak daha 15 yaşlarında iken babası vefat edince, tahsiline yörece meşhur Hazrolu Seydaye Haci Fettah’ın yanında devam eder. Molla Abdullah, Diyanette görev alarak uzun yıllar Hazro, Çı-nar, Keban, Silvan ve Bulanık’ta müftülük yapmıştır.Bilahare görevinin son yıllarında Urfa merkez vaizliğinde bulunmuş ve oradan da emekli olmuştur.Molla Dervişi HazroviHazro ilçesi. 1932Molla Derviş, tasavvufi amelini Diyarbakır'ın merkez köylerinden Karaz'da bulunan Şeyh Ismetullah’ın yanında yapmış ve bu zattan hilafet almıştır. 1963 yılında Şanlıurfa merkez vaizliğine atanmıştır. Çocukları bir işe giriştiği zaman önce ona danışırdı, oda; “bu işte uhrevi bir kazancımız var mı? yok mu?” diye sorar ve eğer varsa “yapın” derdi Molla Teyfur1922 Hazro doğumludur.Şeyh Cüneyti Zokadiden ilim,Şeyh Mahmut Zokaydiden Tasavvuf amelini alır.1988 yılında Hüsrevpaşa camiinden emekli olur

Diyarbakır Hazro ilçesi

https://acikerisim.dicle.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11468/8204/Diyarbak%c4%b1r%20Hazro%20il%c3%a7esi-2015-Sunum.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Diyarbakır Hazro ilçesi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Dicle University Institutional Repository