Öz: Toplumsal değerler geleneksel mimarinin şekillenmesindeki en önemli
sürdürülebilirlik kriterlerindendir. Mahremiyet olgusu ise ortak toplumsal
değerlerin başında gelmektedir. Bu çalışmanın amacı farklı fiziksel ve ekonomik
özelliklere sahip Erzurum ve Diyarbakır geleneksel evlerinin tasarımlarında
mahremiyet kavramının etkisini karşılaştırmalı olarak analiz etmektir. Analizler
başta mekân dizimi (space syntax) olmak üzere literatür taraması ve alan çalışması
temelinde gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçlarında, iklimin etkisiyle Diyarbakır
evlerine kıyasla Erzurum evlerinin çok daha içe dönük olduğu belirlenmiştir.
Bunun gibi tasarımsal birçok önemli farklılıklar olmasına rağmen mahremiyet
kavramının bina tasarımlarını benzer şekillerde etkilediği mahremiyetleşme
katmanlarının benzer olduğu belirlenmiştir. Bu katmanlaşmanın her iki kentin
evlerinde de genel olarak avludan odaya doğru olduğu tespit edilmiştir.
Bu çalışma, iki bölgedeki fiziksel çevre ve ekonomik özelliklerin birbirinden ne
kadar farklı olursa olsun toplumların ortak sosyokültürel değerlerinin geleneksel
binaların tasarım mantığını benzer şekilde etkilediğini ortaya çıkarmıştır. Bu
durum sosyokültürel özelliklerin geleneksel bina tasarımında etkisini
göstermektedir.Abstract: Social values are one of the most important sustainability criteria in the
creation of traditional architecture. The aim of this study is to comparatively
analyze the effect of the concept of privacy on the designs of Erzurum and
Diyarbakır traditional houses, which have different physical and economic
characteristics. Analyzes were carried out on the basis of literature review and
case study, especially space syntax. As a result of the analysis, it was determined
that Erzurum houses are much more introverted compared to Diyarbakır houses
due to the effect of the climate. Although there are many important design
differences like this, it has been determined that the concept of privacy affects
building designs in similar ways, and the layers of privacy are similar. It has been
determined that this stratification is generally from the courtyard to the room in
the houses of both cities. This study revealed that no matter how different the
physical environment and economic characteristics of the two regions are from
each other, the common socio-cultural values of the societies affect the design logic
of traditional buildings in a similar way. This situation shows the effect of
sociocultural features on traditional building design
