Türkiye, Avrupa-Sibirya, Akdeniz ve İran-Turan fitocoğrafik bölgelerinin üzerinde olması nedeniyle zengin bir bitki çeşitliliğine sahiptir. Türkiye florasında bulunan toplam 12054 tohumlu bitki türünden 3925 kadarı (% 32.56) Türkiye'ye endemiktir. Bu endemik türler arasında Allium cinsine bağlı türler önemli bir yer kaplar. Türkiye'de Allium cinsine ait 159 takson olup bunların 53 tanesi endemiktir. Bu tez kapsamda çalışılmış Allium tuncelianum bitkisi bu endemikler içinde yer almakla beraber Türkiye'nin Bitkileri Kırmızı Kitapta VU (Vulnerable) gruplarına konmakla birlikte doğada orta vadeli gelecekte yüksek tehdit altında olan taksonlar grubuna girmektedir. Daha önce yapılan çalışmalarda Allium tuncelianum bitkisinin mikro çoğaltım veya doku kültürü ile adventif soğan oluşumu ile çok başarılı sonuç alınamamıştır Tunceli sarımsağının kültüre alınması ve korunması çok önemlidir Bu tez kapsamında in vitro hızlı çoğaltım teknikleriyle dikey olarak çeyrek, ve yarım kesilmiş soğan eksplantları ve kök eksplantları farklı oranlarda sitokinin ve oksin içeren ortamlarda kültüre alınmıştır. Elde edilen sonuçlarına göre çeyrek ve yarım soğanlardan sadece yaprak oluşum gözlenirken kök eksplantlarından soğan oluşum gözlenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre en iyi soğan oluşumu 5 mg/I BAP ve 0.5mg/l NAA içeren MS ortamından elde edilmiştir. Geliştirilmiş yöntemin gelecekte Tunceli sarımsağının üretim ve ıslah çalışmalarında başarıyla kullanılabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Allium tuncelianum, mikro çoğaltım, bitki büyüme düzenleyicileriTurkey is very rich in plant species due to it location on Euro-Siberian, Mediterranean and Iran ?Turan phytogeographic regions. It has 12054 plant species, out of which about 32.56% species are endemic to Turkey. The plants belonging to Allium species have special place among these. Turkey has 159 Allium species out of which 53 are endemic to Turkey. Allium tuncelianum studied in this thesis is placed among vulnerable plant species in the Red Book of Turkish Plants. Previous studies show un-successful results from micro propagation, tissue culture or adventitious bulb regeneration from this plant. It is very important to conserve this important plant species. Complete bulb sterilisation was achieve during 100% commercial bleach for 30 minutes. A comparison of the effects of different concentrations of BAP-NAA, 2,4-D on longitudinally sectioned ½ and ¼ bulb explants showed leaf regeneration on adaksial side of the explants. No regeneration was recorded on leaf tip and petiole explant. Root explants showed bulb regeneration on root tips on MS medium containing various concentrations of BAP-NAA. The best bulb regeneration was achieved on MS medium containing 5 mg/l BAP-0.5mg/l NAA. This methodology test is the prospects of Tunceli garlic production in future for production and breeding purposes. Keywords: Allium tuncelianum, micropropagation, plant growth regulator
