Diyarbakır'da kanatlı hayvan sektörünü anlatan bir teknik rapor

Haspolat, Yusuf Kenan

Dicle University Institutional Repository

Diyarbakır’da Kanatlı hayvansektörüProf.Dr.Yusuf Kenan Haspolat2021-Teknik raporDiyarbakır’da Tavuk ve yumurta  sektörüTavukçulukİlimizde kanatlı kümes hayvanlarını kırsal kesimde köy ve mezralarda köylü kendi ihtiyacı ile pazar için başta tavuk, hindi, kaz ve ördek yetiştirmektedir. Şehir merkezine yakın yerleşim birimlerinde ticari olarak yetiştiricilik yapılmaktadır. Kümes hayvanları yetiştiriciliğinde yaygın olarak iki tarz üretim sistemi söz konusudur. Bunlardan birincisi pahalı girdi kullanımını gerektiren, buna karşılık verimliliğin yüksek olduğu entansif(yoğun) üretim sistemleridir. Diğeri ise ekstansif(yaygın) üretim sistemidir. Verimliliğin düşük olduğu bu tarz üretim sisteminde girdi kullanımı çok düşük düzeydedir. Köy tavukçuluğu, aile tavukçuluğu olarak da isimlendirilebilen ekstansif veya yarı entansif tarzda yapılan tavukçuluk özellikle gelir düzeyi düşük kesimler için büyük önem taşımaktadırEğil-Amini köyüKöy tavukları kötü çevresel koşullarda bile yıllık yumurta verimleri 90’ın altına düşmemektedir Melikahmette kanatlı satıcılarıBalıkçılarbaşı Köy tavuğu  satıcılarıGeçmişte bir bağ evinde tavuklarYetiştiricilerin büyük bir kısmının (%97) köy tavukçuluğu yetiştiriciliği yaptığı anlaşılmıştır.İşletmede bulunan tavuk ve horoz ırklarının büyük bir kısmının (%84) yerel ırk olduğu tespit edilmiştirDiyarbakır ili köy tavukçuluğunun ülkemizdeki geleneksel köy tavukçuluğunun yapısına benzer olduğu, özellikle hastalıklar, uygulanan destekler, yem maliyetinin düşürülmesi ve pazarlama konularındaki sorunlarının çözümü önem taşımaktadır.Ülkemizde diğer sektörlerle karşılaştırıldığında, gelişmiş ülkelerdeki standartlara en yakın hayvancılık dalı tavukçuluktur. Kurulu kapasite itibarıyla, iç tüketim karşılandıktan sonra ihracat imkanlarımız da mevcuttur. Ancak, tam kapasite ile üretim yaparak tavukçuluk ürünleri ihracatını sektörde yer alan sorunlar nedeniyle yeterince gerçekleştirilmemektedir. Sektördeki gerek damızlık materyal ve gerekse kanatlı kümes hayvanlarının beslenmelerinde kullanılan karma yem hammaddelerinin önemli bir kısmı dövize endeksli olarak ithal edilmektedir. Bu hammaddelerin önemli oranda ülkemizde sulu tarım alanlarında yetiştirilmeleri mümkündür. Tavuklara iyi bakılan köylerdeki aynı tavukların yılda 150 yumurta verebildikleri görülmüştürTÜİK (2015) yılı verilerine göre, Diyarbakır ilinde toplam yumurta tavuğu 498.220 adet iken toplam et tavuğu 27,500 adet olarak saptanmıştır. Et tavuğu yetiştiriciliğinin %72,7 oranında Silvan ilçesinde %27,3 oranında ise Dicle ilçesinde, yumurta tavuğu yetiştiriciliğinin ise en yüksek oranda (%27) Yenişehir ilçesinde yapıldığı belirlenmiştir. Kulp İlçede kümes hayvancılığı da yapılmaktadır. Bunlardan Tavuk, Hindi, Kaz ve Ördek beslenmektedir.Söz konusu hayvanlar büyük çiftliklerden ziyade yerel tarzda geçimi sağlayacak büyüklükte aile işletmesitarzında beslenmektedirler. Bu da yerel ihtiyaca yönelik beyaz et ve yumurta temini için yapılmaktadır.Gazi köşkü ve tavukTAVUKTüm tavuk ızgaraTavuk kanat ızgaraTavuk butTavuk çevirmeTavuk ürünleriKöy tavuğuKöy tavuğuIzgara tüm tavukIzgara kanatGün Tavuk işletmesi, Diyar Tavuk İşletmesi, ,Varan Kanatlı işletmesi, Tuncay Kanatlı İşletmesi, Kadir Eser Kanatlı İşletmesi,  gibi çok az sayıda işletmeler vardır. Bu işletmeler yumurta üretimi, et üretimi,  damızlık civciv  ve hindi palazı büyütme  gibi değişik üretimler yapmaktadır. Urfakapı tavuk  pazarıTavuk ızgaralarıTAVUK YEMEKLERİTAVUK KIZARTMAMALZEME(6 kişilik)1 bütün tavuk 3 yemek kaşığı tereyağıTuzHAZIRLANIŞITavuk bütün olarak konur veya kol but göğüs olarakparçalara ayrılır. Yıkanır. Haşlanır. Sonra tereyağındakızartılır(1 kişilik yemek 432 kalori).Mebrure DeğerTAVUK IZGARAMALZEMELER4–5 adet kemiksiz butTavuk baharatı; kimyon, karabiber, kekik, tuz1 kaşık sıvı yağYarım limon suyuHAZIRLANIŞIYıkayıp suyunu süzdürdüğünüz tavuklara, tavuk baharatı, kimyon, karabiber, tuz, kekik, sıvı yağ, limon suyu ilave ederek iyice harmanlayın. Teflon tava iyice kızınca, tavukları, tavaya atın kapağını kapatın. Tavuklar önce suyunu salacaktır, suyunu çekmeye başlayınca kapağını açın, gerekirse tavaya sıvı yağ ilave edin, butları önlü arkalı kızartın.Tavada tavuk kızartmaKanat ve butTavuk kanatKöy tavuğu-Karacadağ pilavıFırında tavukTavuk şişTavuk şişTavuk MengenYemen tavuğuTepside tavuk pirzolaTAVUK SOTEMALZEMELER1kg kemiksiz tavuk göğüs200 gr kırmızıbiber200gr yeşilbiber3 kg soyulmuş domates3 diş sarımsak100 gr siyah biber100 gr kırmızıbiber100 gr salça100 gr biber salçası1 su bardağı sıvı yağHAZIRLANIŞITencereye yağımızı bırakıp ateşte kısa bir süre kızarmasını bekleriz. Kare şeklinde doğradığımız tavuk etini tencereye bırakır beyazlaşıncaya kadar kızartırız. Başka bir tavada salça su yağ ve dövülmüş sarımsağı karıştırıp ateşte bırakırız. Bu sosun, içine en son doğradığımız domatesleri bırakırız. Biberlerimizde ufak ufak doğrayıp tavuk etimizin içine atarız daha sonra sosumuzu etimizin üzerine boşaltıp beş dakika kısık ateşte pişmesini bekleriz daha sonra servis yaparız.(Hasan Abdurrahman Erçek)Tavuk mantar soteSoslu tavada tavukPATATESLİ TAVUK GÖĞÜSMALZEMELER1 adet tavuk göğüs1 adet but3 adet orta boy patates3-4 sivri biberTuz, karabiberYarım limonHAZIRLANIŞITavuk parçalanıp yıkanır. Tuz, karabiber ve limonla iyice ovulupsuyunu çekinceye kadar pişirilir. Suyunu çekince kısık ateştekendi halinde arada bir karıştırılıp iri doğranmış patates ilaveedilerek pişmesi sağlanır. Kızarmaya başlayınca sivri biberlerbütün olarak ilave edilir ve birlikte kızartılır. İstenirse pul biber vekekik kullanılabilir.Filiz Parlak.Çömlekte tavuk göğsüBeşamel soslu tavuk göğüsTavuk pirzolaTavuklu pilavTavada tavuk kanatIzgara tavuk kanatTavuk çöp şişTavuk ciğeri soteTavada tavuk göğsüTavuk şiş kebabıTavuk tavaTavuk kanatTuzda tavukBaharatlı acılı tavukTavuk köftesiTavuk çevirmeTavuk tavaTavuk pirzolaTavuk pirzola tavaTavuk kalamarTavuk ve patates kızartmasıFesleğen soslu tavukTavuk dönerTavuk fastfoodTavuk fajitaKöy horozuhorozKöy Horoz etiyumurtaKöy yumurtasıBıldırcın yumurtasıGeçmişte Yoğurt pazarının ara sokaklarındaki birkaç yumurtacı, hem günlük hem de kışlık yumurta ihtiyacını karşılıyordu. Günlük taze yumurtanın dışında kışa doğru, bunlardan ya da sokakta gezen yumurta satıcılarından 80- 100 yumurta alır, samanla dolu bir sepete bunları dikkatlice yerleştirir, yüksekçe yerdeki bir çengele asar, gerektiğinde oradan alır kullanırdık. Köy yumurtasıKanatlı hayvan sektörüÇiftlik yumurtasıDİYARBAKIRDA YUMURTALI YEMEK TERMİNOLOJİSİCulk:Bozulmuş yumurtaDeleme:Rafadan yumurtaNergizleme:Yumurtalı yeşil soğan salatasıKöy yumurtasıYumurta ile ilgili benzetmelerYumurtasi soğumaħ: Bir işi yapmak gerektiğinde yerinden kalkmak istemeyenler için kullanılır. Diyarbakır’da hindi sektörüAlalo:HindiCücük:CivcivFarik:PiliçHülhüli:HindiPin:KömesUrfakapı hindi,tavuk pazarıDiyarbakırda hindi çiftlikleri(Diyarbakır hindicilik-atmaca hindicilik)Çınar Atmaca HindicilikBir hindi çiftliğiEski hal ve hindilerHindiDiyarbakır'da, Hazro ue Kulp yörelerininhindisinin en iyi olduğu söylenir. "Ovalık yerinhindisi iyi olmaz." Hazro ue Kulp ise dağlıktır,yeşili ve karı vardır. Hindi bölgede eylüldenbaşlayıp haziran başına dek yenir. Çünkü,hindi de yenmek için soğuk ister, aksi haldeağır gelir.-En fazla 1 yaşında ve 5-6 kg ağırlığındakierkek hindi kesim için uygun sayılır. Dişi herne kadar yağlı olduğu için daha makbul gibigörünse de değildir. Üstelik hindinin köyhindisi olması yeğlenir. Kesildiğinde göğsüpembe, butları kırmızı olan bu hindi piştiğindetamamıyla kahverengiye döner. Üstelik Lezzetide diğerlerinden daha farklı, daha iyidir.Diyarbakır'da hindi '80'lere dek evde yalnızca pişirilenbir yiyecekti. Hatta yılbaşı zamanında yöresine göredolması ya da pilav üstü denilen, ayrı ayrı pişirilipaynı tepsi içinde ve yanında hindinin ciğeriylekaynatılmış çorbayla birlikte ikram edilen yemeği,bayramlarda ise kızartması ve yanında pirinç pilavıyapılırdı. Kış zamanı da kuru fasulyeye mutlaka etolarak katılırdı. Bugün şehir merkezinde hindi deyincedaha çok kızartması ve pilav üstü akla gelir; çünkü,'80'Lerde ilk Ömer Usta'nın başlamasıyla hindiyemekleri yapan lokantalar devreye girdi ve onlar enfazla bu iki çeşidin talep gördüğünü söylüyor.Gazi köşkü ve hindiFırına hazırlanan hindiFırında hindiHindi ve pilavHindiKöy hindisiSedat ustaHindi tandırHindi tandırHindi tandırHindi haşlamaHindi HaşlamaMALZEMELER ; 1 adet temizlenmiş köy hindisi2 kaşık tereyağıTuz,karabiberHAZIRLANIŞI ; Köy hindisi parçalanır ciğer ve taşlığı ile beraber yağ,tuz,karabiber eklenerek üstünü örtecek kadar su eklenerek pişirilir. Suyuna pirinç pilavı veya bulgur pilavı yapılır.Hindi suyu ile pilavın yanında servis yapılır. (Ecz.İrfan RızaYazıcıoğlu)Hindi haşlamaPilav üstü Hindi Bademli hindili pilavHindi  dolmasıFırında hindiFırında hindiFırında hindiHindi iç pilav İç pilav üstü hindiHindi ve et suyuHindi paçaHindi füme,limon soslu makarnaTavada hindi sosisÖrdek, kazÖrdekGevran ovasıÜniversite köprüsü yanında ördek çiftliğiMalabadiMalabadi ördeklerErgani bozyerde ördeklerKocaköy Anbar köyü ve çayıKocaköy MuhammediyeOrtaviranda ördeklerSalattepeEski halde ördek satışıUrfakapı ördek  pazarıGazi köşkünde ördeklerGazi köşkü ve ördeklerÖrdek haşlanıp kızartılacakÖrdekKöy ördeğiKöy ördeğiKazetiKazetiDiyarbakır’da av hayvanlarıAv hayvanlarıİlçelerimiz av hayvanları bakımından zengindir. Avdöneminde tavşan, tilki, kurt, keklik, şahin, kartal,atmaca, yaban ördeği, güvercin gibi hayvanlar avlanmaktadır.İlçelerimizde akarsu ve göletlerin çokluğubalık avının gelişmesine neden olmuştur1973 Bölgemiz avcılarından bir grup2020 Diyarbakırlı keklik avcılarıAvdöneminde tavşan, tilki, kurt, keklik, şahin, kartal, atmaca, yaban ördeği, güvercin gibi hayvanlar avlanmaktadırBıldırcınKazGüvercinYabani güvercinKışın Çermikte tavşan avcısıAvcılık Diyarbakır tarihinde önemli bir yeresahipti. Diyarbakır salnamelerine göre bulunan kuştürleri: Keklik, ördek, kaz, hindi, leylek, keçe kerkes,kartal, çalağan, papağan, doğan, karakuş, tavûsi,karazağ, bıldırcın, güvercin, kumru, saka kuşu, turna,balıkçın, kaz, yarasa, ishak kuşu, baykuş, tarh, serçe,bülbül, yaban bülbülü, vahşi bat, askü, darı kuşu,yaban serçesi, incir kuşu, fıüdhüd, ebabil, kırlangıç,kagırlak, cure, kör tavuk, boran, torac, pirinç kuşu,yeşil karga, Hasan Hüseyin tavuğu, el kuşu gezeze,mezmezdek, tut kuşu, kum kuşu, karabİtak, (Salname3/362)Ceyran-Geyik-Dağ EsteriBu cins hayvanat hassaten çölde bulunarak saydlarından intifa' olunur. Ceyranlar sürü sürü çöl bâdiyelerinde dolaştıkları için saydları kolaylıkla vuku bulur. Ahuların âsâr-ı üdebâda senaları görülen o pek sevimli ve yakışıklı gözleri bazan dâm-ı sayyâda bağlı olduğu için sağ tutularak şehrimize getirilmektedir.Diğer hayvanat postlarının kurbanı olmak üzere saydlarında devam olunuyor. Postları kürk yapılarak epeyce câlib-i menfaattir. Yalnız tavşanın saydı telezzüz için olarak lahmı dahi mubahtırKeklik, ördek, kaz, hindi, leylek, keçe kerkes, kartal,çalağan, papağan, doğan, karakuş, tavûsi, karazağ,bıldırcın, güvercin, kumru, saka kuşu, turna, balıkçın,kaz, yarasa, ishak kuşu, baykuş, tarh, serçe, bülbül,yaban bülbülü, vahşi bat, askü, darı kuşu, yabanserçesi, incir kuşu, fıüdhüd, ebabil, kırlangıç, kagırlak,cure, kör tavuk, boran, torac, pirinç kuşu, yeşil karga,Hasan Hüseyin tavuğu, el kuşu gezeze, mezmezdek,tut kuşu, kum kuşu, karabİtak, mec. Derûn-ı şehirdeashab-ı merak güvercinin envâ'ını beslemektedirler ki,bunların başka başka nevileri ve isimleri olup sayılanesâmî yüzü mütecavizdir. Bu güvercinler de çifti yüzkuruşa kadar alınır satılır ve uçuruldukça seyre şayancünbüş ve hareketlerde bulunur. Makbul olanlarıvardır.BıldırcınBıldırcın haşlanıp kızartılacakBıldırcınTavşanKeklikTavşanDiyarbakır’da Kulp,Lice,Hani ilçeleriyle Silvan ilçesinin dağlık kesimleri avcılık için uygun alanlardır.Burada en çok kınalı keklik ve kum kekliği avlanan hayvanlardır.Bunu tavşan,ördek ve yabani kaz takip etmektedir.Ova kısımlarında ve pamuk tarlalarında bıldırcın avlamak mümkündürEylül ve  ekim aylarında bahçe ve dere kenarlarında ki ağaçlara üveyik gelmektedir.Keklik eti

Diyarbakır'da kanatlı hayvan sektörü

https://acikerisim.dicle.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11468/8260/Diyarbak%c4%b1r%27da%20kanatl%c4%b1%20hayvan%20sekt%c3%b6r%c3%bc-2021-teknik%20rapor.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Diyarbakır'da kanatlı hayvan sektörü

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Dicle University Institutional Repository