Diyarbakır Hani, Hazro, Kocaköy çarşıları ve ekonomisi ile ilgili bir sunum

Haspolat, Yusuf Kenan

Dicle University Institutional Repository

DİYARBAKIR   HANİ,HAZRO,KOCAKÖY,ÇARŞILARI VE EKONOMİSİPROF.DR.YUSUF KENAN HASPOLATHANİ İLÇESİ ÇARŞILARI19701873-1876 yılındaHani’de 2 han, 101 dükkan, 7 fırın, 1 boyahane, 1 dabakhane vardıDiyarbakır İl Yıllığı-1967. s. XIXHaninin geçmişten günümüze dışarıya sattığı en önemli ürünler tahıl, pamuk, yaş ve kuru meyveler ile birlikte ayrıca ilçeden her yıl kereste satışıydı.Hani’de güneşe bakan yerlerde bağlıklar oluşturulmuştur .Dağlık kısımlarda meşelikler odun ihtiyacını karşılar.bir de önemli ölçüde söğüt ağaçları vardır 2000’e beş kala Diyarbakır.Diyarbakır valiliği.1995.s.3881936 yılında Hani ekonomisiHasan Basri Konyar 1936 il yıllığında şu bilgileri verirBuğday,arpa,pamuk,darı mahalli mahsulatın başlıcalarını teşkil eder.Civar dağlardaki meşelikler odun ihtiyacını temin etmektedir.Üzüm ve meyva bahçeleri çoktur.Güneşe müteveccih cebhelerde hemen hüdayinabit denecek kadar az bir emekle mükemmel bağlar vücuda getirilmiştir.Üzüm mühim bir varidat temin eder.Söğüt ağaçları burada zikre değer bir varlıktadır.Dağlık ve meşelikliolan arazide en çok beslenen keçidir.Koyun at ,öküz,eşek dahi beslenmekte ve mahsulatı hayvaniyeden istifade edilmektedir.Bugün belli başlı bir sanatı olmayan nahiyenin ihracatı hububat,pamuk,yaş ve kuru meyvalarla kereste,bilhassa ceviz tahtalarıdır. Hasan Basri Konyar.1936 Diyarbakır İl YıllığıHani-Hatuniyemedresesi Taş işçiliğiHani-Hatuniyemedresesi Taş işçiliğiHani-Hatuniyemedresesi Taş işçiliğiHasatHani ilçesi bademBadem ağaçlarıHani’de kabak tarlasıHani Mermer şehri .. Hani İlçe sınırları içerisinde yer alan Krom tesisleriHanide kızların gelir kaynağı halıHani’de semercilikTURİZMDicle-Hani arası Dicle nehrinde gurubDımıştat’ta su kaynağıAnkabir doğal güzelliklere bir örnektir. Aynkebir Havuzu: Aynkebir su havuzu Ulu Camii ile Hatuniye Medresesi arasında bulunan büyük bir havuzdur. Bu su, Hani Dağı’nın eteklerinde kaynar ve 9 kemerli bentlerden çıkarak bir havuz oluşturur. Havuza 7 gözden su akmaktadır.  Hani Doğal Taş harikalarıHANİ-SERGENSERGEN PERİ MASALARISERGEN PERİ MASALARIHani ilçesi timsah mağarasıHatun köşküÇardaklı’da doğal güzelliklerTopçular doğal taş harikalarıSeyyid Cafer-i Tayyar Türbesi: Türbe Diyarbakır ili Hani ilçesi,Zirve mahallesindedir..Türbenin müştemilatında H. 372, M. 982 tarihli bir sancak vardır.Kabir Hz.Cafer-i Tayyar'ın 7. göbek torununa aittirHani İlçesi.   Seyyid cafer-i tayyar-ŞEYH AHMED İ KARAZİBabası da Nakşi şeyhi olan molla Ömer efendinin oğludur. İlk tarikat iznini Halidi Bağdadinin hocası ve halifesi olan Molla Yahya-yi Muzirin oğlu Şeyh Abdullahtan almıştır.Son olarak 1844 yılında Şamda Mevlana Halidin büyük halifelerinden Muhammed Hani efendiden tam bir hilafet ve icazet alır. .Şeyh Ahmed Karazi ve yanında yatan  medfun şeyhlerHANİ SAHABELERİİyaz bin Ganem Diyarbakır’ın fethinden sonra Haniye sonra Meyyafarakin’e (Silvan’a) gitti  İyaz bin Ganem ve Halid bin Velid seçkin komutanların da içinde bulunduğu İslam ordusu önce Eğil kalesini aldı Ardından Hani bölgesi alındı Burada 3 şehit sahabe ve 13 eceliyle ölmüş sahabe mezarı bulunmaktadır. Daha başka şehit sahabe olup olmadığını şu anki şartlarda bilmiyoruz. Şehirde tebliğ için bırakılan sahabe mezarlarını Dereli mahalle mezarlığında bulduk. Ölüm tarihleri H.40. Diyarbakır’ın fethi de H.17’dirHAZRO İLÇESİ ÇARŞISITarihi Hazro evleri(En arkada Beyler konağı)1806 yılına ait bir belgede Hazro çevresinde çok verimli ve iyi ürün veren tarlalar,meyve bahçeleri vardır.Buğday,pirinç,üzüm bol ve harikadır’denmektedirİlçemizde toplam 1.800.000 tonluk linyit rezervi bulunduğu tahmin edilmektedir. Özel sektör tarafından işletilen Çökeksu Mahallesi ve Dadaş Köyündeki linyit ocaklarında ki üretim çalışmaları 1992 yılından sonra durmuştur. İlçemize bağlı Kırmataş ve Meşebağları Köyleri civarında 1, Bağyurdu, Yazgı ve Bayırdüzü Köyleri civarında ise 2 adet mermer ocağı mevcuttur. Şu an itibarıyla Kırmataş Köyü civarındaki 1 adet mermer ocağı faal durumdadıİlçemizde yetiştirilen ürünler susuz arazilerde buğday, arpa, mercimek, nohut, kavun, karpuz ve bağlarda üzüm yetiştirilmektedir. Suyun olduğu bölgelerde daha çok meyve bahçeleri, tütün, çeltik, yonca sebze vb. ürünler yetiştirilmektir. Sarıçanak ve Yazgı köylerinde bulunan seralarda sebze yetiştirilmektedirHazro İlçesindeki hayvan varlığı genellikle yerli ırklardan oluşmaktadır. Fakat İlçemizde aktif suni tohumlama çalışmaları sayesinde yerli ırktan kültür ırkına geçiş süreci hızlanmaktadır. Bu geçiş sürecinde melez hayvanlar önemli bir sayı teşkil etmektedir.(Hazro kaymakamlığı)Hazro da İpekböceği yetiştiriciliğine uzun yıllardan sonra yeniden başlandı.Çilek bahçesiBademDiyarbakır'ın Hazro ilçesinde Badem Yetiştiriciliği. Tekstil atölyesiDİYARBAKIR KOCAKÖY İLÇESİAmbar BarajıTPAO Katin istasyonuMermerİlçemizin dağlık kesimi, esas itibariyle karstik özellikli bir yapıdadır. Yörede kaliteli ve tıraş edilip perdahlanınca iyi bir kaplama malzemesi olarak kullanılabilen zengin kireçtaşı kaynakları mevcuttur. Son on yılda beri bu kaynaklar, taş ocakları halinde işletilmektedir. Hani ilçesinde bağlı köylerle Kocaköy’ün Şaklat köyünde bulunan bu ocaklara  ‘’Mermer Ocağı’’ adı verilmekte birlikte, buralardan mermer değil, yapı kaplama malzemesi olarak kullanılan kireçtaşı çıkarılmaktadır.Mucurİlçede kireçtaşından mucur üreten küçük bir tesis mevcutturBağcılıkİlçe, bağcılık için son derece verimli topraklara sahip olması, iklimi, uzun süre güneşlenmesi, kırsal kesimlerde modern tarıma geçilmemesi bağcılığa olan yönelmeyi oldukça artırmıştır. İlçede birçok üzüm çeşidi yetiştirilmektedir.. Şire Üzümü: Bu üzüm çeşidi beyaz ve yuvarlaktır. Üzümden pekmez, pestil, sucuk, kesme vb. kışlık yiyecekler yapılır.Erik, kayısı.elma çeşitleri, şeftali ve Kocaköy’de incas ya da hincas denen bir erik türü de yetiştirilen ağaçlardandır. İncir ise çok zengin türleriyle oldukça bol yetiştirilimektedir.Dut, pekmez üretiminde de kullanılır. Eskiden Kocaköy’de hatırı sayılır miktarda badem bahçesi de vardı. . Ceviz eskiden bazı ailelerin ekonomisine katkı sağlayan meyveler arasındaydıBağKocaköy’de meyvecilik başlığı altında akla ilk gelen faaliyet tabikibağcılıktır. Bağ ´´rez´´ denilen üzüm bahçesidir. İlçede en uygun bağ alanları ilçenin doğusunda ve kuzeyinde yer almaktadır. İlçemizde bağcılıktan sonra en geniş meyve bahçeleri nar bostanlarıdır. İlçe merkezimizin tam  ortasında 40-50 dekar alana sahip olan nar bostanları asırlardır ilçenin nar ihtiyacını karşılamaktadır. Bu bahçeler küçük parseller halinde çok sayıda aile’ye aittir. Buradaki narlar genellikle kışlık tüketim için yetiştirilmektedir. Son yıllarda İlçe Tarım Müdürlülüğünün desteğiyle Kokulupınar (Kaniyaâla) mahallesinde modern narcılığa başlanmıştır. Erik, kayısı, elma çeşitleri, şeftali ve Kocaköy’de incas ya da hincas denen bir erik türü de yetiştirilen ağaçlardandır. Fakat bunlar da bahçelerin sınır ve köşelerine dağılmış tek tük ağaçlardan ibarettir. Son yıllarda kiraz meyvesine bir rağbet müşahade edilmektedir. İncir ise çok zengin türleriyle oldukça bol yetiştirilimektedirNaci Akdemir  (Karaz Kitabı).2011Yahya Kamçı  Kocaköy’de Meyvecilik.Diyarbakır’da Yer Üstü Kaynakları.D.Ü.yay.2013Kocaköy’de buğday tarımı Kocaköy narcılıkla meşhurdurKocaköy’de dutçulukKocaköy Pirinç tarlalarıPamuk ise yöredeki çırçır fabrikalarına satılmak üzere yetiştirilmektedir. Çeltik ilçemizde Arkbaşı ve Tepecik köyleri civarında ekilmektedirKocaköy Arkbaşı(Muhammediye) köyü ve kayısıBademcilik ve cevizcilikPatlıcanİlçemiz Kokulupınar Mahallesi 20 dekar,Kaya mahallesi 10 dekar ve Çakmaklı mahallesi 10 dekar olmak üzere toplam 40 dekar (1.750 Adet Kiraz Fidanı) damla sulama sistemli kiraz Projesi uygulandı. Yabani fıstık aşılama projesi kapsamında ilçe köylerinde melengiç ağaçlarına Antepfıstığı aşılama çalışmaları son yıllarda yapılmaktadır.Japon eriğiKocaköy’de oldukça fazla büyükbaş hayvan vardırAmbarçayında büyükbaşhayvanlarKokulupınar'da un tesisiBiber salçasıDam üstünde kabaklarEl sanatlarıTURİZMKocaköy’de orijinal kayalarKocaköy ilçesinde kalkan taşıÜrkmüş kayaBozbağlarköyü sahabeleri(33 kişi)Kocaköy sahabelerine ait bir çatışma bölgesinin Bozbağlar ve SuçıktıKöyleri civarında olduğu ve 33 şehit sahabe olduğunu öğreniyoruz Kocaköy ilçesi civarında da çatışmalar olmuştur.’ Kocaköy’e bağlı BozbağlarKöyü (Kocaköy ilçesine 13 km uzaklıktadır). topraklarında 33 tane şehitsahabinin yattığı bilinmektedir. Ancak ne yazık ki, bunlardan hiçbirinin ismimalum değildir. Diyarbekir’in İslâm orduları tarafından fethi, Miladi 638-640 yılları arasında gerçekleşmiştir. Vilayetin merkezi olan Diyarbakır şehri(Amid/Kara Amid/Amed/Hemid) 27 Mayıs 639 tarihinde sahabe-i kiramdan Halid bin Velid (RA) tarafından ele geçirilmiştir. İşte o tarihlerde, aralarındaönemli sayıda sahabinin de bulunduğu İslam orduları ile Sasani ordusunun Bozbağlarda da bir meydan savaşı yaptığı anlaşılmaktadır. Zira yöre halkı, Acem(İran/Sasani) ordusunun Zoğbırim Köyünde mevzilendiğini, İslam Ordusununda Bozbağlar Köyünde karargâh kurduğunu ve savaşın bu bölgede cereyanettiğini söylemektedir. Zoğbırim Köyü, Hazro İlçesine bağlı bir köy olupresmî adı “Kırmataş Köyü”dür.Kocaköy sahabeleri

Diyarbakır Hani, Hazro, Kocaköy çarşıları ve ekonomisi

https://acikerisim.dicle.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11468/8436/Diyarbak%c4%b1r%20Hani%2cHazro%2cKocak%c3%b6y%20%c3%a7ar%c5%9f%c4%b1lar%c4%b1%20ve%20ekonomisi.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Diyarbakır Hani, Hazro, Kocaköy çarşıları ve ekonomisi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Dicle University Institutional Repository