Toplumsal hayatın akışında ortaya çıkan, süreç içerisinde şekillenen/dönüşen kolektif belleğin/eylemin
yansımalarını içeren kültürel miras, geçmiş zamanlarda yaşayan insanların medeniyetini, inançlarını ve kültürlerini yansıtmaktadır. Somut kültürel mirasın mimari unsurları, somut olmayan kültürel mirasın geçici/kalıcı
mekânları olarak karşımıza çıkmaktadır. Somut olmayan kültürel mirasın korunması somut kültürel mirasın
korunması kadar önemlidir. Bu bağlamda somut ve somut olmayan kültürel miras ögelerinin bütüncül bir
yaklaşımla birlikte değerlendirilmesi, sahip olunan “değerlere ve değerler birlikteliğine” farkındalığı arttırarak, yapılacak olan koruma çalışmalarında yol gösterici olacaktır. Bu çalışmada somut kültürel miras unsurlarından köprüler seçilmiş, somut ve somut olmayan kültürel mirasın birlikteliğindeki değere; Türkiye’deki
önemli eserlerden biri olan Dicle (On Gözlü) Köprüsü ve köprüde gerçekleştirilmeye devam eden ritüeller
üzerinden odaklanılmıştır. Çalışmanın yöntemi; yerli ve yabancı sözlü ve yazılı kaynaklarda literatür taraması,
yerinde gözlem yöntemiyle belgeleme ve fotoğraflama olarak belirlenmiştir. Böylece somut ve somut olmayan kültürel miras birlikteliği için dünyanın farklı kıtalarında yer alan ülkelerden ve Türkiye’deki örneklerden
yola çıkılarak kuramsal bir altyapı oluşturulmuştur. Çalışma kapsamında dünyada ritüellerin etkin biçimde
yaşatıldığı Bosna Hersek’teki Mostar, İran’daki Khaju, Çek Cumhuriyeti’ndeki Charles, Birleşik Krallık’taki
Londra, İtalya’daki Rialto ve Vecchio, Fransa, İtalya, Almanya ve Finlandiya’daki Aşk ve Türkiye’deki
Irgandı ile Çetinkaya (Gelin) Köprüleri anlatılmıştır. Bu yapılarda geçmişten günümüze yaşatılan güçlü
ritüeller çalışmaya konu edilmiştir. Mostar Köprüsü’nden yüzyıllardır yapılan kırlangıç atlayışları, İsfahan’da
baraj görevi gören köprüden yükselen şarkıların sesleri, Prag’da heykellere dokunularak dilenen dilekler,
Londra’da koyunların geçişine katılan devlet erkânı ile kuzu kıyafetleri giydirilen minik çocuklar, Venedik,
Floransa ve Bursa’da zanaatkârlara mesken olan arastalı mimari biçimlenişleri ve Paris’te, Roma’da, Köln’de,
Helsinki’de asma kilitlerin asılarak anahtarların aşk köprülerinden nehirlere atıldığı, Samsun’da, ‘Köprüden
Geçti Gelin’ türküsüne konu olan, evlenenlerin nehre taş attıkları özgün ritüeller çalışmaya konu edilmiştir.
Ülkemizde bulunan Dicle (On Gözlü) Köprüsü Diyarbakır kentinin ilk yerleşim yeri olan Suriçi bölgesinin
hemen dışında, efsanelere konu olan Kırklar Dağı’nın eteklerinde, şehre girişin dört kapısından biri olan
Mardin Kapı’nın üç km güneyinde yer almakta ve Dicle Nehri’nin iki kıyısını birleştirmektedir. Çalışma
kapsamında, somut bir kültürel miras öğesi olan Dicle Köprüsü üzerinde yaşanan, somut olmayan kültürel
mirasın parçaları; gelenek, inanç, kültür, ritüel ve anlatımların, toplumsal belleğin, alışkanlıkların kayıt altına
alınarak gelecek kuşaklara aktarılmasında, köprünün rolüne yer verilmektedir. Ziyaretçiler kutsal ve özel
günlerde köprüden kâğıtlar atarak dilek dilemekte, köprü üzerinde davul zurna eşliğinde yöresel halk oyunları
(halay) oynamakta, özel günlerde fotoğrafçılık sanatında dört mevsim köprü ve yakın çevresi kullanılmakta,
köprü etrafındaki oturma alanlarında ve üzerinde manzarayı seyretmekte, balık tutmakta ve yüzyıllardır
devam eden ritüelleri yaşatmaktadır. Bu çalışmanın amacı Diyarbakır tarihî Dicle Köprüsü’nün, yapılan
restorasyon çalışmaları sonrasında trafiğe kapatılarak kent halkı için köprü çevresinin bir rekreasyon alanına
dönüştürülmesi, yerel halkın ve turistlerin ziyaretine açılmasından sonra daha etkin kullanılmasının kültürel
mirasın üzerinde yaşanan somut olmayan kültürel mirasa katkılarının araştırılmasıdır. Bu birlikteliği yansıtan
somut ve somut olmayan unsurların birbirine kattığı değerin tanımlanması ve gelecek kuşaklara aktarılması;
korumaya ve sosyal projelere yönelik çalışmaların yönlendirilmesinde, turizm etkinliklerinin zenginleştirilmesinde etkili olacağı düşünülmektedir.Cultural heritage, which emerges in the flow of social life and includes the reflections of the collective memory/action which is shaped/transformed within the process, reflects the civilization, beliefs and cultures of people living in the past. Architectural elements of tangible cultural heritage appear as temporary/permanent spaces of intangible cultural heritage. The safeguarding of intangible cultural heritage is as important as the protection of tangible cultural heritage. In this context, the evaluation of tangible and intangible cultural heritage elements together with a holistic approach will increase the awareness of the 'values and the unity of values' and will guide the conservation efforts to be made. In this study, bridges from tangible cultural heritage elements were selected; the value in the unity of tangible and intangible cultural heritage is focused through Dicle (Ten Eyed) Bridge, which is one of the important works in Turkey, and the rituals that continue to be performed on the bridge. As the method of the study, literature review in local and foreign oral and written sources, documentation and photography with on-site observation method was determined. Thus, a theoretical infrastructure was created for the coexistence of tangible and intangible cultural heritage, based on the samples in countries in different continents of the world and in Turkey. Within the scope of the study, Mostar Bridge in Bosnia and Herzegovina; Khaju Bridge in Iran; Charles Bridge in the Czech Republic; London Bridge in the United Kingdom; Rialto and Vecchio Bridges in Italy; Love Bridges in France, Italy, Germany and Finland; and Irgandi and Gelin Bridge in Turkey, where rituals are kept alive effectively in the world, were explained. The strong rituals which have been kept alive on these structures from the past to the present are the subject of the study. In this study, the centuries-old swallow dives from Mostar Bridge; the sounds of the songs rising from the bridge used as a dam in Isfahan; wishes made by touching the statues in Prague; high state officials participating in the parade of sheep and little children dressed in lamb costumes in London; architectural configurations of arasta, which is home to craftsmen in Venice, Florence; the authentic rituals on which padlocks are hung and keys are thrown from love bridges to rivers in Paris, Rome, Cologne and Helsinki; and on which the newlyweds throw stones into the river, which is the subject of a folk song named 'Kopruden Gecti Gelin' in Samsun were described. Dicle (Ten Eyed) Bridge, in Turkey, is located just outside Surici region, the first settlement area of Diyarbakir, on the foothills of the Kirklar Mountain which is the subject of legends, located three kilometers south of the Mardin Gate one of the four gates of the city and connects the two banks of Dicle River. Within the scope of the study, the aspects of intangible cultural heritage lived on Dicle Bridge as tangible cultural heritage elements; the role of the bridge in recording traditions, beliefs, cultures, rituals and expressions, social memory, habits and transmitting them to future generations have been provided. Visitors make wishes by throwing papers from the bridge on holy and special days, they play local folk dances (halay) with drums and shrill pipe (zurna) on the bridge, the bridge and its surroundings are used in photography on special days in four seasons, they watch the scenery from the bridge and the sitting areas around the bridge, they go fishing and keep the rituals alive for centuries.
The aim of this study is to investigate the contribution of the intangible cultural heritage to the cultural heritage by the more effective using of Diyarbakir historical Dicle Bridge, was closed to traffic after the restoration works and turned into a recreation area for the people of the city and opened to the visit of local people and tourists. It is thought that defining the value added by tangible and intangible elements reflecting this unity and transferring it to future generations will be effective in directing the studies on conservation and social projects and enriching tourism activities
