İçme suyu olarak kullanılacak suların arıtma işlemleri sırasında elde edilen atıksu çamuru çeşitli yöntemlerle bertaraf edilmektedir. Bununla birlikte bu çamurların yüksek miktarda organik madde ve beraberinde hümik asit, fulvik asit gibi değerli bileşenleri içerdikleri de bilinmektedir. Tez çalışmaları kapsamında Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü, Atık Su Arıtma tesisinden elde edilen atıksu arıtma çamurundan hümik asit elde edilmiştir. Bu kapsamda proses içerisinde 6 farklı noktadan 3 tanesi sıvı 3 tanesi katı çamur olmak üzere elde edilen numunelerden katı olanlara, bazik ekstraksiyon işlemi uygulanmıştır. Elde edilen hümik asitlerin kimyasal yapıları FT-IR ile incelenmiştir. Tarımsal amaçla kullanım potansiyelini ortaya koymak için mikrodalga fırın ile çözünürleştirme işlemi sonrasında hümik asitlerin içerdikleri Pb, Cd, Cr, Cu, Ni, Zn ve Hg konsantarsyonları ICP-OES ile ölçülmüştür. Sonuçlar değerlendirildiğinde oksidasyon işlemi uygulanmamış ham çamur (çürüme öncesi), çürümüş çamur (dekantör öncesi) ve stabilize çamur içerisindeki hümik asit miktarları %3.5, %2.8 ve %3.2 olarak, oksidasyon işlemi uygulanmış ham çamur (çürüme öncesi), çürümüş çamur (dekantör öncesi) ve stabilize çamur içerisindeki hümik asit miktarları %30, %20 ve %4.8 olarak, belirlenmiştir. ICP-OES ile yapılan analiz sonuçları göz önüne alındığında ise atıksu arıtma çamurundan elde edilen hümik asitlerin Pb, Cd, Cr, Cu, Ni, Zn ve Hg konsantarsyonlarının sınır değerlerin altında olduğu ve hümik asitlerin tarımsal amaçla kullanılabileceğini ortaya çıkmıştır.The wastewater sludge obtained during the treatment of the water to be used as drinking water is disposed of with various methods. However, these sludges are also known to contain high amounts of organic material and valuable components such as humic acid and fulvic acid. Within the scope of the thesis, humic acid was obtained from wastewater treatment sludge obtained from Diyarbakır Metropolitan Municipality, Water and Sewage Administration, Waste Water Treatment Plant. In this scope, the basic extraction process applied to the solids from the samples obtained from 6 different points in the process, 3 of which were liquid and 3 of them as solid sludge. Chemical structures of the obtained humic acids were investigated by FT-IR. In order to demonstrate the potential for agricultural use, Pb, Cd, Cr, Cu, Ni, Zn and Hg concentrations of humic acids were measured by ICP-OES after digestionby microwave oven. When the results were evaluated, the amount of humic acid (pre-decay), decayed sludge (pre-decanter) and the amount of humic acid in stabilized sludge were determined as %3.5, %2.8 ve %3.2 for the samples that oxidation did not applied,the amount of humic acid (pre-decay), decayed sludge (pre-decanter) and the amount of humic acid in stabilized sludge were determined as %30, %20 ve %4.8 for the samples that oxidation applied. When the results of ICP-OES analysis are taken into consideration, it is seen that humic acids obtained from wastewater treatment sludge are below the limit values of Pb, Cd, Cr, Cu, Ni, Zn and Hg and humic acids can be used for agricultural purposes
