13. Hafta Ders Notu Konusu : İşitme Engelli Bireyle

Karataş, Zeki

Turkish

DSpace @ Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Akademik Açık Arşiv

İŞİTME ENGELLİ BİREYLERDr. Zeki KARATAŞİşitme ne zaman başlar?İşitme organı kulak, hamileliğin 7. ayında gelişimini büyük oranda tamamlar.Bebek anne karnında yeterli şiddetteki sesleri duyar ve normal bir işitmeye sahipse sese hareketleriyle tepki verir. Bu işitsel uyaranların algılandığı ilk dönemdir.Doğumdan sonraki dönem…Doğumdan sonraki dönemde kulağın algı özellikleri, yön tayini, frekans ayırt etme gibi yetenekler gelişir.İlk 4 yaş içerisinde işitme duyusunun hassasiyeti çok önemlidir.Bu dönemde işitme kaybı olması konuşmayı ve beyni olumsuz etkiler.İşitme Kayıplarının NedenleriAilede, çocuklukta oluşan işitme kaybı hikayesiPrematüre doğum, düşük doğum kilosu (1500 gr ve altı)Karakteristik işitme kaybının eşlik ettiği sendromlarBakteriyel menenjit, ensefalit (beyin iltihabı), kabakulak gibi çeşitli enfeksiyonlarKafa travmalarıNörodejeneratif hastalıklarÜç aydan uzun süren orta kulak iltihabıBazı Dünya Ülkelerinde İşitme Kayıpları OranlarıAmerika 1/1500İsveç 1/2000İsrail 1/800Güney Kıbrıs 1/850Latin Amerika 1/700Türkiye 1/800Bu oranların farklılığı genetik faktörlerin yanında ülkelerin koruyucu sağlık ve tedavi hizmetlerinin etkilerinden kaynaklanmaktadır.İşitme Kaybı Nedir?• ISO 1964 / ANSI 1968 standartlarına göre 500-1000-2000 Hz frekanslarındaki işitme eşiklerinin ortalaması işitme kaybının derecesini vermektedir.Kayıp derecesiİşitme durumuEtkileri-10 - +15 dBNormal işitme16-25 dB Çok hafifHafif şiddetteki sesleri anlayamamaDil gelişimine olumsuz etki26-40 dB HafifKonuşmada gecikme, karşılıklı konuşmada zorlukİşitme cihazı desteği gereklidir.41-65 dB Ortaİşitme ve lisan öğrenmede güçlük yaşamaİşitme cihazı gereklidir.66-95 dB İleriİşitme kaybı yanında ayırt etme düşüktür.İşitme cihazının en çok gerekli olduğu durumdur. Özel eğitimsiz lisan gelişmez.95 dB + Çok ileriLisan öğrenmede güçlükİşitme cihazı ve özel eğitime rağmen kısıtlıkazanç.Eğitim İhtiyacı• Eğitim ihtiyacı hafif derecede işitme kaybı (26-40 dB) ile başlar.• Çok hafif ve hafif derecede işitme kaybı olan çocuklara ev ve sınıf ortamlarında gerekli düzenlemeler yapılarak (sınıfta ön sırada oturma, sesin yankılanmasını en az seviyeye getirme) rahat dinleme koşulları konusunda danışmanlık verilmelidir.İşitme Kaybı Derecesine Göre Uygulanan Eğitim Programları• Çocukların işitme kaybı dereceleri arttıkça kullanılan iletişim modelleri ve eğitim teknikleri farklılık gösterir.• Orta derecede kaybı olan bir çocuk işittiğini anlama, kelime hazinesi ve lisan gelişimi, konuşma bozukluğu terapisi ve/veya okuma becerilerini destekleyici eğitim almalıdır. • Okul öğretmeninin de programa dahil edilmesi gereklidir.İleri derecede işitme kaybı• İleri ve çok ileri derecede işitme kaybı olan çocuk, tüm lisan alanlarında ve okul yaşantısında özel eğitim programlarına ihtiyaç duyar. • İşitme cihazının erken dönemde kullanılmaya başlanması özellikle bu kayba sahip olan çocukların işiterek ve konuşarak (işitsel-sözel yöntem) normal lisan gelişimini yakalamayı amaçlayan programları takip etmeleri mümkün olmaktadır. • Ancak, işitme kaybı 80-90 dB’e yaklaştıkça işitsel-sözel yönteme işaret lisanı yönteminin de eklenmesi (total iletişim) gerekebilir.TEDAVİ TANI VE REHABİLİTASYON• Çocuklarda işitme kayıpları orta kulak, iç kulak, işitmenin nöral yolları ve sentral işitme merkezinde meydana gelen patolojilerle ortaya çıkar.• Dil ve beyin gelişiminin en üst düzeyde olduğu dönem 0-4 yaş aralığı olduğu için erken tanı ve rehabilitasyon önemlidir.İşitme Taraması• Her bebek için yeni doğan işitme taraması yapılması gerekmektedir. • 81 ilde 358 merkezde işitme taraması yapılmaktadır.• Hedef her yıl doğan yaklaşık 1,5 milyon çocuğun işitme taramasını gerçekleştirmektir.• Erken dönemde işitme cihazı kullanılması ya da koklear implant yapılması işitme kayıplarını önlemektedir.İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA DEĞERLENDİRME VE EĞİTİMBEBEKLİK DÖNEMİ (0-2 YAŞ)0-4 aylık bebekler konuşma uyaranlarına karşılık konuşma ses şiddeti seviyesinde gözlerini açarak veya irkilerek tepki verir.İşitme engelli bebeklerde daha yüksek sesli gürültülü uyaranlar veya sesli oyuncaklara tepki vermeleri mümkün olabilir.Bebekler 4-7 aylık olduklarında başlarını ses kaynağına doğru çevirerek sesin geldiği yönü tayin etmeye başlarlar.Bebeklik DönemiBebek 1 yaşına geldiğinde başının üstünde olanlar haricinde bütün yönlerden gelen sesli uyaranların yerini tayin etme becerisine sahip olur.Ayrıca 8 dB ve üstünde şiddete sahip tüm uyaranlara dikkatini yönlendirir.0-2 yaş aralığındaki bebeklerin işitsel davranımlarıYaş Gürültü çıkaran oyuncak Konuşma sesi Beklenen davranış0-6 hafta 50-70 dB 40-60 dB Gözlerini açma, kırpma, uykudan uyanma, sıçrama6 hafta-4 ay 50-60 dB 47 dB Göz açma, oynatma, kırpma, sessizleşme, 4. ayda ilk baş çevirme4-7 aylar 40-50 dB 21 dB Yatay düzlemde başını sese doğru çevirme, dinleme davranışı7-9 aylar 30-40 dB 15 dB Yandan gelen sesleri direkt, kulak seviyesinin altından gelen sesleri indirekt lokalize etme (yerini belirleme)9-13 aylar 25-35 dB 8 dB Yandan ve kulak seviyesinin altından gelen sesleri direkt, üstünden gelen sesleri indirekt lokalize etme13-16 aylar 25-30 dB 5dB Yan, üst ve alttan gelen sesleri direkt lokalize etme16-21 aylar 25 dB 5 dB Yan, üst ve alttan gelen sesleri direkt lokalize etme21-24 aylar 25 dB 3 dB Yan, üst ve alttan gelen sesleri direkt lokalize etmeİşitsel-Sözel Dil Gelişimi• Normal işiten 2 aylık bebekler özellikle memnuniyet belirten ardardasıralanmış sesler çıkartmaya başlarlar.• Bebekler 3. aydan sonra babıldamaya başlarlar ancak 5-6. aylara kadar çıkan bu seslerin üretimi için dış etmenlere ihtiyaç yoktur.• Bebeklerin 6. aydan itibaren dışarıdan aldıkları sesler, dil öğrenmeleri için temel oluşturur.• 18-24 aylara gelen çocuklar iki kelimelik ifadeler kullanabilirler.• Dil ile ilişkili öğrenme süreci 5 yaşa kadar hızlanarak devam eder.EBEVEYN İHTİYAÇLARININ BELİRLENMESİDuygusal Desteğin Sağlanması• İlk görüşmede ebeveyne işitme engeli hakkında bütün bilgilerin aktarılması yerine duygu, endişe ve ihtiyaçlarına yönelik danışmanlık sağlanması daha önemlidir. Kaynakların Tespit Edilmesi• Aileye ait kaynaklar• Maddi kaynaklar• Beceri, dil, yasal haklarSorumluluğun Paylaşılması• Ebeveyne gerçekçi şekilde sorumluluk yüklenmelidir.Bilgi İhtiyacını Belirleme ve Bilgi Sağlama• Ebeveynin merak ettiği konularda uzman doğru bilgiyi aktarmalıdır.Ebeveyn Eğitiminin AmaçlarıÇocuklarıyla iletişim kurma, konuşma yollarını öğrenmeleriNormal gelişim prensiplerini, aşamalarını ve sıralamalarını öğrenerek bu çerçevede çocuklarına uygun uyaran sağlamalarıDavranış kontrolü ve müdahale yollarını öğrenmeleriÇocuğun durumunun aile içinde oluşturduğu kaygı, stres ve olumsuz duygularla başa çıkma yolları hakkında danışmanlık almalarıİşitmenin Kullanılmasını Sağlamanın YollarıSesi fark etme• Günlük yaşamda kendiliğinden oluşan seslere tepkilerinin yanında farklı frekans ve şiddet özelliği taşıyan ses kaynakları da kullanılarak bebeğin tepkileri değerlendirilmelidir. • Tonlama farklılıkları ve şiddet değişiklikleri yapılarak bebeğin sesleri fark etmesi sağlanabilir.Sese yönelme• Ses kaynağına yönelme her iki kulağa ulaşan akustik sinyal farklılığını veya eksikliğini fark edebilme sonucu oluşur.• Çocuğu sesi algıladığının göstergesi gözleri ile sesi araması veya başını sesin geldiği yöne doğru çevirmesi şeklindedir. Ses kaynağını arama• Çocuk sesi fark ettiğinde o sese sebep olan olay, nesne ya da kişiyi merak eder.• Öncelikle sesin kaynağını görerek ve işiterek tanıması, daha sonra sadece ses dinletilerek kaynağını bulması sağlanabilir.Sese dikkatini yöneltme• Akustik uyarımların uygun şekilde işlemlenmesi için dikkatin yoğunlaştırılması gerekir.• Bebek veya küçük çocukların dinleme davranışları sesin kaynağını bulma, bilme olarak tanımlanır.İşitme Kayıplı Çocuğun Dinleme Becerisini Geliştirmek İçin Temel KurallarSesleri fark ettiğiniz anda onun da fark etmesini sağlayın.Gözlerinizi iyice açarak kulağınıza dokunun ve ''Sesi duydun mu?'' sorusunu yöneltin.Ses ve ses kaynağını eşleştirin (örn: köpek ve hav hav sesi)Sese karşı herhangi bir tepki verdiğinde onu ödüllendirin.Çocuğunuz için eğlenceli olacak dinleme alışkanlıkları geliştirin.İşitsel Çevrenin Kullanılması• Çocuğun bulunduğu işitsel çevreden en iyi şekilde yararlanabilmesi için ailenin bu sesleri fark etmesi gerekir.• Erken dönemde kazanılan dil becerileri ev ortamındaki olayların gözlemlenmesi, nesneler ile ilişkilendirilmesinin sonucudur.• Ebeveyn çocuğu sese doğru yönlendirerek dinlemesini sağlamalıdır.• “Bak telefon çalıyor, duyuyor musun?” “Köpek havladı” “Kovaya su doluyor” “Çamaşır makinesi çalışıyor” gibi ifadelerle doğal seslere dikkat çekilmelidir.• Bazı çevresel sesler aileler tarafından oluşturulabilir. İşitsel Ayırt Etme ve Tanıma Becerilerinin Gelişimi• İşitsel tanıma; ayırt etme ve tanıma, sesler arası farklılığı anlama, ses-nesne ilişkisini kurabilme veya akustik uyaran ile bir olayı ilişkilendirebilme becerisi olarak tanımlanabilir. • İşitme engelli çocuklar sesi yetersiz algıladıkları için bazı sesleri birbirinden ayırt edemezler.• Farklı oyuncaklar ve ev eşyaları kullanılarak çocuğun bu becerisi geliştirilmelidir.• Örneğin telefon çaldığında sesi fark eden çocukla birlikte kapı açılır ve kimsenin olmadığı görüldüğünde “a kapı değilmiş” denilir. Kapı ziline dokunarak zil sesini duyması sağlanır. Daha sonra telefon çaldığında ona yönelmesi sağlanır ve gerçek telefon sesini ayırt etmesi sağlanır.İşitsel Davranışların Geliştirilmesi İçin Neler Yapılmalıdır?Dinleme davranışınızı abartın. Dikkatle bakın, şaşırmış bir ifade takının, eliniz ile kulağını gösterin, çevrenize bakının, sesi tanıdığınızda yüzünüz memnuniyet ifadesi alsın ve sesin kaynağını bulmaktan mutluluk duyun.Bu davranışı evinizde sık sık meydana gelen sesler için kullanın.Ses çıkartan nesnelerin, oyuncakların kullanıldığı oyunlar düzenleyin.Çocuğun kendi aktiviteleri esnasında çıkarttığı seslere dikkatini çekin. Örneğin; kaşık ile tabağa vurma, ayaklarını yere vurma, oyuncağı döndürme…OKULÖNCESİ DÖNEM (3-6 YAŞ) ÇOCUKLARI DEĞERLENDİRME VE EĞİTİM SÜRECİ• Okulöncesi öğrenme ortamı normal günlük yaşam, yapılandırılmış eğitim ortamı ve ilköğretimin harmanlanması sonucu oluşur.• İşitme engelli çocuklar için düzenlenen okulöncesi eğitim ortamının amaçları normal işiten çocuklarınkinden bazı farklılıklar taşır.Öğretmen bilgi ve donanımıİşitsel-sözel eğitimde işitme cihazı ve koklear implant kullanımının önemiDil ve iletişim becerilerinin daha yoğun olarak desteklenmesiFARKLILIKLAROkulöncesi İşitme Engelli Çocuğun İhtiyaçları• Düşünce ve dil, deneyimler sonucu meydana gelir.• Okulöncesi eğitim programlarında çocukların deneyimlerini oluşturmaları için doğrudan olaylar ve insanlar ile etkileşime girmesi önemlidir.• Aktiviteler daha önce planlanmış ya da mevcut durumdan yararlanma şeklinde gerçekleşebilir.Deneyim ihtiyacının karşılanması•Deneyimlerin öğrenmeye katkısının olabilmesi için ebeveynlerin sürece katılımının sağlanması gerekmektedir. Deneyimlerin etkinliğinin arttırılmasıİşitsel-Görsel Algı Becerilerinin Geliştirilmesiİşitsel görsel ipuçlarına dikkat becerisi dil gelişim süreci ile doğrudan ilişkilidir.İşitsel görsel eğitim dinleme ve seyretmenin beraber kullanılarak anlama becerisinin oluşturulması amaçlı uygulanmalıdır.Kelimeler, ifadeler ve cümlelerin konu içinde görsel ve iştisel özelliklerinin algılanması sağlanmalıdır.İşitsel Görsel Eğitimin AmaçlarıÇocuğun işitme cihazları ile sesi duyabilir durumda olmasıDinleme ve dikkat davranışının oluşturulmasıSes yapılarını ayırt etme becerisinin kazandırılmasıÇocuğun konuşmanın iletişim yöntemi olduğunu anlamasını sağlamakKonuşmaya dikkat etmelerini sağlamakİşitsel algı ve dile dayalı becerilerin bilişsel süreç ile entegrasyonunun sağlanmasıKonuşmanın görünen özelliklerinin farkına varılmasıKonuşmanın görsel özelliklerini ayırt etmeGörsel ve işitsel yapıların entegrasyonunun geliştirilmesiOKUL DÖNEMİNDEKİ ÇOCUKLARI DEĞERLENDİRME VE EĞİTİM SÜRECİUygun Fiziksel Çevre• Sınıf ortamının ses yalıtımı açısından uygun olması gerekir.• Konuşulanları duymayı engelleyecek gürültülerin olmaması gerekir. Bilgi Düzeyi• Çocuğun devam edeceği sınıf seviyesinin bilgi düzeyinde olması gerekir. Eğer değilse destek eğitimi alması sağlanır.Bilginin İletim Şekli• İlkokulda bilgi genellikle sözel yolla aktarılır. İşitme engelli çocuk için görsel öğeler daha çok eklenebilir.Kullanılan Dilin Özellikleri• Sınıf içinde kullanılan dilin zorluk düzeyi çocuğun anlayabileceği seviyeye uygun olmalıdır.Öğretim Yöntemi• Öğretmenin kullanacağı eğitim yöntemi çocuğun bilgiyi almasında etkin rol oynar.

İşitme Engelli Bireyler

http://acikerisim.erdogan.edu.tr/xmlui/bitstream/11436/10562/1/13-%c4%b0%c5%9fitme%20Engelli%20Bireyler-EBH.pdf

İşitme Engelli Bireyler

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

DSpace @ Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Akademik Açık Arşiv